Բաքուն արձագանքել է Հայաստանում հնչած պնդումներին՝ ադրբեջանական բանտերում պահվող հայերի նկատմամբ խոշտանգումների, կրոնական խտրականության, քրիստոնեական խորհրդանիշների ոչնչացման և Աստվածաշնչից օգտվելու արգելքի մասին։ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպան Սաբինա Ալիևան այդ մեղադրանքները որակել է «անհիմն և կողմնակալ»՝ պնդելով, որ հայ կալանավորների հետ անցկացվել են գաղտնի հանդիպումներ, գնահատվել է նրանց առողջական ու հոգեբանական վիճակը, իսկ իրավունքները բացատրվել են մայրենի լեզվով։ Ինքնին այս հակադարձումը սպասելի էր։ Ավելի կարևոր է այն շրջանակը, որի մեջ Բաքուն այն դրել է։ Ադրբեջանական կողմը իրավապաշտպան մեղադրանքներն արդեն կապում է խաղաղության գործընթացը խաթարելու փորձերի հետ։ Սա վտանգավոր շեղում է։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատումը չի կարող նշանակել, որ մարդու իրավունքների հարցերը դառնում են երկրորդական կամ քաղաքականապես անցանկալի։ Ընդհակառակը՝ եթե խաղաղությունը հավակնում է լինել կայուն, ապա այն պետք է դիմանա հենց ամենադժվար հարցերի բաց քննարկմանը։ Գերիների, կալանավորների, դատավարությունների, բժշկական օգնության և կրոնական ազատության հարցերը խաղաղության գործընթացի հակառակորդները չեն, դրանք նրա որակի չափանիշներն են։ Բաքվի համար այստեղ կա պարզ ընտրություն՝ կարելի է յուրաքանչյուր քննադատություն ներկայացնել որպես «խաղաղությանը վնասող քարոզչություն», բայց դա կարճաժամկետ պաշտպանական մեխանիզմ է։ Երկարաժամկետ խաղաղությունը կառուցվում է ոչ թե զգայուն թեմաները փակելով, այլ վստահելի ստուգման ենթարկելով։ Եթե Ադրբեջանի ՄԻՊ-ը վստահ է, որ հայ կալանավորների իրավունքները պահպանվում են, ապա այդ պնդումը պետք է ամրապնդվի հնարավորինս լայն միջազգային վերահսկողությամբ, իրավաբանների հասանելիությամբ, բժշկական փաստաթղթերի տրամադրմամբ, դատավարությունների թափանցիկությամբ և ընտանիքների հետ հաղորդակցության հստակ մեխանիզմներով։ Խնդիրը հենց այստեղ է։ Մարդու իրավունքների հարցում պետության վստահելիությունը որոշվում է ոչ թե միայն սեփական կառույցների հայտարարություններով, այլ այն աստիճանով, թե որքանով է պատրաստ թույլ տալ անկախ ստուգում։ Բաքվի պաշտոնական հակադարձումը, հետևաբար, խնդիրը չի փակում։ Այն ընդամենը ձևակերպում է երկու մրցակցող վարկած։ Մեկ կողմը խոսում է վատ վերաբերմունքի, կրոնական սահմանափակումների և փաստաթղթային հասանելիության խնդիրների մասին։ Մյուսը պնդում է, որ իրավունքները պահպանվում են և մեղադրանքները քաղաքականացված են։ Այս իրավիճակում ամենավատ լուծումը փաստերի փոխարեն քաղաքական հավատարմություն պահանջելն է։ Խաղաղությունը իրավունք չի տալիս ոչ Երևանին, ոչ Բաքվին լռեցնել անհարմար հարցերը։ Այն ավելի բարձր չափանիշ է պահանջում երկուսից էլ։ Հայաստանի համար նույնպես այստեղ կարևոր է ճիշտ քաղաքական լեզուն։ Գերիների և կալանավորների հարցը չպետք է վերածվի միայն հակաադրբեջանական քարոզչության գործիքի։ Դա առաջին հերթին իրավական, մարդասիրական և պետական պատասխանատվության հարց է, որը պետք է հետևողականորեն առաջ տանել միջազգային իրավունքի, փաստաթղթավորված տվյալների և կոնկրետ պահանջների միջոցով։ Որքան փաստական և իրավական լինի Երևանի խոսքը, այնքան դժվար կլինի Բաքվին այն ներկայացնել որպես խաղաղության դեմ ուղղված քաղաքական արշավ։ Իսկ Ադրբեջանն էլ պետք է հասկանա հակառակ ճշմարտությունը։ Եթե նոր տարածաշրջանը պետք է կառուցվի խաղաղության վրա, ապա նախկին հակամարտության ամենացավոտ ժառանգությունները չեն անհետանում հայտարարություններով։ Դրանք լուծվում են։ Գերիների հարցը հենց այդպիսի հարց է։ Հայաստան–Ադրբեջան խաղաղության իրական ամրությունը մի օր չափվելու է ոչ թե միայն սահմանին կրակոցների բացակայությամբ կամ առևտրի ծավալով։ Այն չափվելու է նաև նրանով, թե երկու պետությունները ինչպես են վերաբերվում մյուս կողմի քաղաքացուն, երբ նա իրենց իշխանության տակ է։ Դա արդեն դիվանագիտության հարց չէ միայն։ Դա պետության որակի հարց է։ Եվ հենց այստեղ է խաղաղության ամենադժվար փորձությունը։
