Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Բաքվի և Ադրբեջանի թեմի առաջնորդ եպիսկոպոս Ալեքսին վերջին օրերին կրկին մասնակցել է Ադրբեջանի՝ 44-օրյա պատերազմի ոգեկոչման պետական միջոցառումներին։ Սեպտեմբերի 24-ին նա հայտարարել է, որ Ադրբեջանի հաղթանակը «մեծ նշանակություն ունի մեր երկրի համար», հնարավորություն է տվել վերադարձնել կորցրած տարածքները և ամրապնդել երկրի միջազգային դիրքերը։ Նույն միջոցառումների շրջանակում Ադրբեջանի տարբեր կրոնական համայնքների ղեկավարները համատեղ հայտարարություն են ստորագրել պատերազմի զոհված ադրբեջանցի զինծառայողների հիշատակի կապակցությամբ։ Ադրբեջանում կրոնական կառույցները աստիճանաբար ներգրավվում են պատերազմի և հաղթանակի պաշտոնական մեկնաբանության ձևավորման մեջ։ Ալլահշուքյուր Փաշազադեն օրերս ընդգծել է, որ ուղղափառ, կաթոլիկ, եբրայական և աղվանա-ուդիական համայնքները միասին աջակցել են Ադրբեջանի դիրքորոշմանը և այն ներկայացրել միջազգային հարթակներում։ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Բաքվի թեմը նույնպես դարձել է այդ պաշտոնական պատմաքաղաքական պատումի մասնակից։ Ալեքսին Ղարաբաղյան հաղթանակը նկարագրում է արդեն առաջին դեմքով՝ «մեր երկրի հաղթանակ»։ Սա կարևոր ձևակերպում է։ Այդ ձևակերպումը ռուսական եկեղեցական կառույցը դարձնում է Ադրբեջանի պաշտոնական պատմաքաղաքական պատումի անմիջական մասնակից։ Հայաստանում այս պատկերը հատկապես սուր է ընկալվում պատերազմի և Արցախի հետ կապված հիշողության պատճառով։ 2020 թվականի պատերազմից հետո Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն Ղարաբաղը բնութագրում էր որպես Ռուսաստանի և Թուրքիայի համագործակցության «շատ բարդ», բայց փայլուն գործողություն՝ ընդգծելով երկու երկրների համատեղ աշխատանքի փորձը։ Ռուսաստանը դրանից հետո Արցախում ստանձնեց խաղաղապահի դեր, սակայն 2023-ին հենց ռուս խաղաղապահների աչքի առաջ, ադրբեջանցիների հետ նրանց հանցավոր մասնակցությամբ Արցախը հայաթափվեց։ Այս պատմական շղթայի ֆոնին ռուս բարձրաստիճան եկեղեցականի մասնակցությունը Ադրբեջանի հաղթանակի արարողություններին արդեն ստանում է քաղաքական նշանակություն։ Կա նաև ժառանգության հարցը։ Բաքվի թեմը երկար տարիներ պահպանում է այն եկեղեցական ավանդույթը, ըստ որի Հայ Առաքելական Եկեղեցու հիմնադիր առաքյալներից Բարդուղիմեոսը նահատակվել է ներկայիս Բաքվի տարածքում։ 2026-ին Ալեքսին կրկին գլխավորել է առաքյալին նվիրված արարողությունները, իսկ թեմը նրան ներկայացնում է որպես քաղաքի երկնային հովանավոր։ Այս շինծու պատմությունը Ադրբեջանի ներկայիս իշխանությունների ձևավորած պատմական թեզերից է։ Ներկայիս քաղաքական միջավայրում այս պատմական ավանդույթը այլ կշիռ է ստանում։ Ադրբեջանը Կովկասյան Աղվանքի թեման օգտագործում է Ղարաբաղի քրիստոնեական ժառանգության պատմական պատկանելությունը վերաձևակերպելու համար։ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու համար այստեղ առանցքայինը սեփական մասնակցության քաղաքական իմաստը գիտակցելն է։ Զոհվածների համար աղոթքը բնական եկեղեցական պարտականություն է։ Բայց Ադրբեջանի հաղթանակի պաշտոնական պատումին միանալը, «մեր հաղթանակ» ձևակերպումն ընդունելը և պետական պատմական մեկնաբանությունների կողքին կանգնելը արդեն դուրս է գալիս զուտ հոգևոր արարողության շրջանակից և ստանում հրապարակային քաղաքական նշանակություն։ Հայաստանում այս թեմայի շուրջ գրեթե լռություն է։ Մայր Աթոռը պարբերաբար արձագանքում է հայկական եկեղեցական ժառանգության վերաբերյալ ադրբեջանական մեկնաբանություններին, սակայն Բաքվում ռուս ուղղափառ եկեղեցու այս և նախորդ նման քայլերն ու հայտարարությունները մինչ այժմ չեն արժանացել հրապարակային գնահատականի։ տեքստ դարձրու Նույն հարցը պետք է ուղղել նաև Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո պատրիարքության հետ սերտ կապեր պահպանող հայկական եկեղեցական շրջանակներին։ Նույն հարցը պետք է ուղղել նաև Հայաստանի այն քաղաքական ուժերին, որոնք տարիներ շարունակ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները ներկայացրել են որպես Հայաստանի անվտանգության և քրիստոնեական ընդհանրության բնական հիմք։ Նրանք ի՞նչ են մտածում այս մասին։ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Բաքվի թեմի առաջնորդը Ադրբեջանի հաղթանակը ներկայացնում է որպես «մեր երկրի հաղթանակ»։ Ադրբեջանի կրոնական առաջնորդներն էլ տարբեր համայնքների մասնակցությունը ներկայացնում են որպես Ղարաբաղյան պատերազմի վերաբերյալ ադրբեջանական պաշտոնական դիրքորոշման միասնական աջակցություն։ Հայ հասարակությունն իրավունք ունի լսելու նաև նրանց գնահատականը, ովքեր Հայաստանում շարունակում են խոսել ռուսական «եղբայրության» մասին։ Հարցը ռուս ժողովրդի կամ ուղղափառ հավատքի մասին չէ։ Հարցը եկեղեցական և քաղաքական կառույցների վարքագծի մասին է։ Եկեղեցիներն էլ գործում են քաղաքական միջավայրում, և նրանց խոսքը, լռությունը, արարողություններին մասնակցությունն ու մեկնաբանությունները ստանում են պաշտոնական քաղաքական արժեք։ Արցախի շուրջ տեղի ունեցածը ցույց տվեց, թե որքան վտանգավոր է, երբ պատմությունը, կրոնը և քաղաքականությունը միախառնվում են։ Հայաստանի համար այստեղ կարևոր է պահպանել հոգևորի և քաղաքականի սահմանը։ Պատերազմի զոհերի հիշատակը չպետք է դառնա հաղթանակի քաղաքական մեկնաբանության մաս, իսկ եկեղեցու հեղինակությունը՝ այդ մեկնաբանությունը ամրապնդելու միջոց։ Այդ սահմանը խախտվելու դեպքում եկեղեցական ներկայությունն արդեն ստանում է քաղաքական իմաստ։
