Հայաստանը 2026 թվականի Խաղաղության համաշխարհային ինդեքսում 163 երկրների շարքում զբաղեցրել է 51-րդ տեղը։ Հայաստանի ընդհանուր ցուցանիշը բարելավվել է 4 տոկոսով, իսկ հասարակական անվտանգության և պաշտպանվածության ոլորտում՝ 9.3 տոկոսով։ Սա ցույց է տալիս, որ Հայաստանի հիմնական առաջընթացը վերաբերում է հենց մարդկանց առօրյա անվտանգության միջավայրին՝ ներքին կայունությանը, բռնության ռիսկերի նվազմանը և հասարակության ավելի պաշտպանված լինելուն։ Տարածաշրջանային վեցերորդ տեղն էլ կարևոր է մեկ այլ պատճառով․ Հայաստանը աստիճանաբար դուրս է գալիս մշտական վտանգի ու անկայունության մասին նախկին պատկերացումից և ավելի շատ ընկալվում որպես կանխատեսելի պետություն։ 51-րդ տեղը դեռ վերջնակետ չէ, բայց այն ցույց է տալիս կարևոր փոփոխություն։ Հայաստանի առաջընթացը նշանակում է, որ խաղաղությունը սկսում է չափվել ոչ միայն սահմանների լռությամբ, այլև երկրի ներսում անվտանգության, կայունության և կանխատեսելիության աճով։ Իրական առաջընթացը հենց այստեղ է՝ երբ անվտանգությունը զգացվում է ոչ միայն պետական մակարդակում, այլև մարդկանց առօրյա կյանքում՝ ավելի հանգիստ, կայուն ու կանխատեսելի միջավայրի տեսքով Այս թվերի նշանակությունն առավել հստակ է դառնում Հայաստանի անցած ճանապարհը դիտարկելիս։ Տարիներ շարունակ Հայաստանի անվտանգությունը հիմնված էր պատերազմի մշտական վտանգի, փակ սահմանների և արտաքին ուժերից կախվածության վրա։ 2020-ից հետո անվտանգության նոր համակարգի ձևավորումը դարձավ ոչ թե ընտրություն, այլ պետական անհրաժեշտություն։ Այս թվերի կարևորությունը նրանում է, որ բարելավումը վերաբերում է ոչ միայն արտաքին անվտանգությանը, այլև երկրի ներսում քաղաքական և հասարակական լարվածության նվազմանը։ Ինստիտուտը Հայաստանի ընդհանուր առաջընթացը կապում է նաև Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի հետ, ինչը ցույց է տալիս, որ արտաքին լարվածության նվազումը կարող է աստիճանաբար փոխել նաև երկրի ներքին անվտանգության միջավայրը։ Այս գնահատականը նաև տնտեսական նշանակություն ունի։ Խաղաղությունը պետության համար դառնում է ոչ միայն քաղաքական նպատակ, այլև չափելի ռեսուրս։ Այն ազդում է ներդրումների, վարկերի և ապահովագրության արժեքի, զբոսաշրջության, ենթակառուցվածքների զարգացման և երկրի միջազգային վստահության վրա։ Ներդրողի համար անվտանգության մակարդակը նույնքան կարևոր է, որքան հարկերը կամ շուկայի չափը։ Որքան բարձր է պատերազմի ռիսկը, այնքան թանկ է յուրաքանչյուր ներդրում։ Իսկ կայունության աճը նվազեցնում է այդ ռիսկի գինը և տնտեսության համար ստեղծում ավելի կանխատեսելի միջավայր։ Հայաստանի առաջընթացը առավել ուշագրավ է, որովհետև այն տեղի է ունենում համաշխարհային խաղաղության ընդհանուր վատթարացման պայմաններում։ 2026 թվականի ինդեքսը ցույց է տալիս, որ աշխարհը վերջին տասնութ տարիներից տասնհինգում դարձել է պակաս խաղաղ։ Մեծանում է պետությունների մրցակցությունը, հակամարտությունները դուրս են գալիս իրենց սահմաններից, իսկ նոր ռազմական տեխնոլոգիաները պատերազմը դարձնում են ավելի արագ, հեռահար և անկանխատեսելի։ Այս ֆոնին Հայաստանի առաջընթացն ավելի մեծ կշիռ է ստանում։ Հարավային Կովկասում տարբերությունը հատկապես տեսանելի է․ Վրաստանը 94-րդ տեղում է, Ադրբեջանը՝ 110-րդ։ Ադրբեջանի ընդհանուր ցուցանիշը վատթարացել է 3.3 տոկոսով, իսկ ընթացիկ հակամարտությունների ոլորտում՝ 12.2 տոկոսով։ Զենքի ներմուծման ցուցանիշի 46.5 տոկոս վատթարացումը ևս ցույց է տալիս, որ երկիրը շարունակում է անվտանգության հարցերը մեծապես դիտարկել ռազմական ուժի ավելացման միջոցով։ Ինստիտուտը միաժամանակ արձանագրում է ռազմական ծախսերի աճն ու Իրանի հետ հարաբերությունների լարվածությունը։ Այս համեմատությունը կարևոր տարբերություն է ցույց տալիս․ մինչ Հայաստանը որոշ ցուցանիշներով շարժվում է ռիսկերի նվազեցման և ավելի կանխատեսելի միջավայրի ուղղությամբ, Ադրբեջանում ռազմականացման գործոնը շարունակում է ծանր ազդեցություն ունենալ խաղաղության ընդհանուր գնահատականի վրա։ Խաղաղության ինդեքսը անվտանգության երաշխիք չի տալիս․ այն պարզապես ցույց է տալիս, թե ինչ ուղղությամբ է փոխվում միջավայրը։ Հայաստանի հարևանությամբ ռազմական կարողությունների աճը շարունակում է մնալ լուրջ ռազմավարական գործոն։ Ուստի բարելավվող ցուցանիշները պետք է ընկալել ոչ թե որպես վտանգների ավարտ, այլ որպես ավելի ամուր, դիմացկուն և երկարաժամկետ անվտանգության համակարգ կառուցելու հնարավորություն։ Հենց այստեղ է սկսվում պետության գլխավոր խնդիրը՝ դիվանագիտական առաջընթացը վերածել տնտեսական և ինստիտուցիոնալ արդյունքի։ Սահմանների ապաշրջափակումը, նոր ճանապարհներն ու երկաթուղիները, էներգետիկ կապերն ու տարածաշրջանային առևտուրը կարող են խաղաղությանը իրական արժեք տալ։ Երբ խաղաղությունից շահում են բիզնեսը, համայնքը և ընտանիքը, այն դառնում է ոչ միայն քաղաքական պայմանավորվածություն, այլև ընդհանուր շահ, իսկ որքան խտանում են տնտեսական կապերը, այնքան բարձրանում է նոր պատերազմի գինը։ Տասնամյակներ շարունակ Հայաստանը գործել է փակ սահմանների և սահմանափակ կապերի պայմաններում։ Դա խորացրել է մեկուսացումը, մեծացրել կախվածությունը և նեղացրել արտաքին քաղաքական ընտրության հնարավորությունները։ Այդ շրջափուլի հաղթահարումը կարող է փոխել ոչ միայն Հայաստանի տնտեսական կապերը, այլև նրա ռազմավարական ինքնուրույնության աստիճանը։ 51-րդ տեղը վերջնակետ չէ, այլ հնարավորություն՝ անվտանգությունը ավելի ամուր հիմքերի վրա կառուցելու համար։ Խաղաղությունն ինքն իրեն չի պահվում․ այն պահանջում է ուժեղ պետություն, արդյունավետ դիվանագիտություն, պաշտպանունակություն և դիմացկուն տնտեսություն։ 2026 թվականի ինդեքսը ցույց է տալիս դրական միտումը։ Հայաստանի գլխավոր խնդիրը այդ միտումը կայուն համակարգի վերածելն է, որպեսզի խաղաղությունը չմնա պատերազմների միջև դադար, այլ դառնա երկրի անվտանգության, զարգացման և երկարաժամկետ կայունության հիմքը։
