Այսօր պետության անվտանգությանը կարելի է հարվածել նաև առանց նրա սահմանները խախտելու։ Բավական է խաթարել պետական տեղեկատվական համակարգը, ֆինանսավորել ազդեցության քաղաքական ցանցերը, կեղծ տեղեկություններով խորացնել հասարակական անվստահությունը և արտաքին ուժերի շահերը ներմուծել երկրի ներքաղաքական օրակարգ։ Պետությունը կարող է վերահսկել իր սահմանները և միաժամանակ հայտնվել արտաքին ուժերի ազդեցության տակ՝ աստիճանաբար կորցնելով ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու կարողությունը։ Այս առումով ուշագրավ է օրերս ԵՄ արտաքին գործողությունների ծառայության հրապարակած հաղորդագրությունը։ Երևանում անցկացված անվտանգության միջազգային համաժողովում Հայաստանում ԵՄ գործընկերության առաքելության ղեկավար Կոսմին Դինեսկուն անդրադարձել է հիբրիդային սպառնալիքներին դիմակայելու առաջնահերթություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվել արտաքին տեղեկատվական միջամտությանը, կիբեռսպառնալիքներին և ապօրինի ֆինանսական հոսքերին։ Առաքելության ռազմավարական խորհրդատվության ստորաբաժանման ղեկավար Լիիսա Փաստը և Հայաստանում ԵՄ դիտորդական առաքելության ղեկավար Սատու Կոյվուն քննարկել են այդ սպառնալիքներին դիմակայելու գործում պետական կառույցների և հասարակության համագործակցության կարևորությունը։ Այս քննարկումն արդեն ձևավորվող քաղաքականության շարունակությունն է։ Հայաստանի իշխանությունների խնդրանքով ստեղծված ԵՄ գործընկերության առաքելությունը 2026 թվականի հուլիսին պաշտոնապես մեկնարկեց հենց այդ խնդիրների լուծմանն աջակցելու նպատակով։ Նրա ղեկավար Կոսմին Դինեսկուն նախկինում գլխավորել է Մոլդովայում ԵՄ համանման առաքելությունը։ Այս նշանակումը Երևան է բերել մի փորձառություն, որն անցել է հետխորհրդային տարածքի ամենաբարդ քաղաքական փորձություններից։ Մոլդովայի օրինակը հատկապես ուսանելի է Հայաստանի համար։ 2023 թվականից եվրոպական առաքելությունն աջակցել է Քիշնևին ազգային անվտանգության ռազմավարության մշակման, ճգնաժամերի կառավարման համակարգի ձևավորման, կիբեռանվտանգության գործակալության կայացման և ապատեղեկատվությանը հակազդող պետական կարողությունների զարգացման հարցերում։ 2024 թվականի նախագահական ընտրությունների և եվրոպական ինտեգրման հանրաքվեի ընթացքում Մոլդովան բախվեց ռուսական միջամտության լայնածավալ փորձերին, ներառյալ ընտրակաշառքը, ապատեղեկատվությունը և ապօրինի քաղաքական ֆինանսավորումը։ Երկիրը կարողացավ անցկացնել ընտրությունները և պահպանել եվրոպական ուղեգիծը։ 2025 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ ԵՄ-ն առաջին անգամ Մոլդովա ուղարկեց հիբրիդային սպառնալիքներին արագ արձագանքման փորձագիտական խումբ։ Եվրոպական հանձնաժողովը կազմակերպեց նաև ընտրական անվտանգության գործնական փորձարկումներ՝ պետական մարմինների, քաղաքացիական հասարակության և Google-ի, Meta-ի ու TikTok-ի մասնակցությամբ։ Արդյունքն արտահայտվեց պետական կարողությունների աճով։ Մոլդովան ստեղծեց սպառնալիքների բացահայտման, գերատեսչությունների համագործակցության և ընտրական գործընթացների պաշտպանության ավելի կազմակերպված համակարգ։ Այս փորձը ցույց տվեց արտաքին միջամտության դեմ ինստիտուցիոնալ պաշտպանության արժեքը։ Եվրոպական փորձն ունի նաև գործնական այլ օրինակներ։ Լիտվայի համակարգմամբ ստեղծված կիբեռանվտանգության արագ արձագանքման խմբերը 2020 թվականին ստուգել են լիտվական ընտրական համակարգերի դիմակայունությունը, 2022-ին աջակցել Մոլդովային։ Ուկրաինայում ԵՄ ֆինանսավորմամբ ստեղծվել է ռազմական կիբեռլաբորատորիա, որը հնարավորություն է տալիս մասնագետներին փորձարկել հարձակումների սցենարները, հայտնաբերել համակարգերի խոցելիությունները և կատարելագործել պաշտպանությունը։ Հայաստանի համար այս փորձի նշանակությունը շատ ավելի լայն է։ Տասնամյակներ շարունակ Հայաստանի անվտանգությունը մեծապես կախված է եղել արտաքին ուժերից։ Այդ կախվածությունը տարածվել է նաև տնտեսության, տեղեկատվական դաշտի և ռազմավարական ենթակառուցվածքների վրա՝ սահմանափակելով պետության ինքնուրույն գործելու հնարավորությունները։ Գազի գինը, արտահանման արգելքները, թվային ծառայությունների խափանումներն ու արտաքին ֆինանսավորմամբ գործող ազդեցության ցանցերը կարող են քաղաքական ճնշման գործիք դառնալ և ազդել Հայաստանի պետական որոշումների վրա։ Պետական կառույցների նկատմամբ հանրային վստահության անկումը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում արտաքին միջամտության համար։ Ապատեղեկատվությունն ավելի հեշտ է տարածվում, խորացնում հասարակական պառակտումը, իսկ տնտեսական կախվածությունը սահմանափակում է Հայաստանի ինքնուրույն քաղաքական որոշումներ կայացնելու հնարավորությունը։ Հայաստանը պետք է ԵՄ-ի հետ համագործակցությունն ուղղի սեփական անվտանգության համակարգի ամրապնդմանը։ Առաջնահերթ են պետական և ռազմավարական նշանակության ենթակառուցվածքների կիբեռպաշտպանությունը, քաղաքական ֆինանսավորման թափանցիկ վերահսկողությունը, արտաքին միջամտության ժամանակին բացահայտումը և ճգնաժամային իրավիճակներում պետական կառույցների արագ ու համակարգված արձագանքը։ Այս աշխատանքում առանցքային դեր ունեն նաև անկախ լրատվամիջոցները, համալսարանները, հետազոտական կենտրոններն ու քաղաքացիական հասարակությունը։ Հանրային դիմակայունությունը պահանջում է վստահելի տեղեկատվություն, մասնագիտական կարողություններ և պետության հանդեպ գիտակցված պատասխանատվություն։ Արտաքին միջամտությանը հակազդելու քաղաքականությունը պետք է ունենա հստակ իրավական սահմաններ, անկախ վերահսկողություն և ազատ խոսքի պաշտպանության ամուր երաշխիքներ։ ԵՄ առաքելության գործունեությունը Հայաստանի համար սեփական անվտանգության համակարգն ամրապնդելու կարևոր հնարավորություն է։ Եվրոպական փորձը պետք է վերածվի պետական կառույցների մասնագիտական կարողությունների, արդյունավետ պաշտպանության և արտաքին սպառնալիքներին ինքնուրույն դիմակայելու պատրաստվածության։ Հայաստանի ինքնիշխանության պաշտպանությունը պահանջում է նաև անվտանգ թվային ենթակառուցվածքներ, արտաքին ազդեցությունից պաշտպանված ֆինանսական ու տեղեկատվական համակարգեր և քաղաքացիների ազատ ընտրությունն ապահովող ամուր հաստատություններ։ Այսօր Հայաստանի անկախությունը պաշտպանելու համար անհրաժեշտ է դիմակայել նաև այն սպառնալիքներին, որոնք առանց զենքի կարող են խաթարել պետության անվտանգությունն ու սահմանափակել ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու ազատությունը։
