Աշխարհում ձևավորվում է տնտեսական և քաղաքական ազդեցության նոր քարտեզ։ Առևտրային ճանապարհները դառնում են մեծ տերությունների ռազմավարական մրցակցության կարևոր գործիք։ Դրանցով են որոշվելու ապրանքների, կապիտալի և ներդրումների հիմնական ուղղությունները, հետևաբար՝ նաև երկրների տնտեսական ու քաղաքական կշիռը։ Չինաստանը հետևողականորեն ամրապնդում է իր դիրքերն այս գործընթացում, իսկ Հարավային Կովկասը գնալով ավելի կարևոր տեղ է զբաղեցնում Պեկինի երկարաժամկետ հաշվարկներում։ Չինաստանի արտգործնախարար Վան Իի՝ հոկտեմբերի 15-ին Բաքվում կայանալիք Ասիայում փոխգործակցության և վստահության միջոցների խորհրդակցության (CICA) յոթերորդ գագաթնաժողովին մասնակցությունն այս գործընթացի հերթական դրսևորումն է։ Վան Ին ժամանում է Սի Ծինփինի հատուկ ներկայացուցչի կարգավիճակով։ Նրա հոկտեմբերի 14–20-ի շրջագայությունը ներառում է նաև Խորվաթիան, Չեռնոգորիան և Բուլղարիան։ Այցի աշխարհագրությունն արդեն քաղաքական բովանդակություն ունի։ Պեկինը հետևողականորեն ամրապնդում է իր ներկայությունը Կասպից ծովից մինչև Եվրոպա ձգվող հաղորդակցային տարածքում։ 2025 թվականի ապրիլին Սի Ծինփինն ու Իլհամ Ալիևը ստորագրեցին համապարփակ ռազմավարական գործընկերության մասին համատեղ հայտարարություն։ Փաստաթղթում ամրագրվեցին տրանսպորտի, ներդրումների, կանաչ էներգետիկայի, թվային տնտեսության և Անդրկասպյան փոխադրումների զարգացման առաջնահերթությունները։ Բաքվի առաջիկա գագաթնաժողովը հնարավորություն է տալիս այդ գործընկերությանը լրացուցիչ քաղաքական կշիռ հաղորդել։ Հարավային Կովկասի նկատմամբ Չինաստանի աճող հետաքրքրությունը պայմանավորված է համաշխարհային առևտրում տեղի ունեցող փոփոխություններով։ Ուկրաինական պատերազմն ու Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները մեծացրել են հյուսիսային փոխադրուղիներից կախվածության ռիսկերը՝ Պեկինին մղելով դեպի նոր, առավել կանխատեսելի ճանապարհների որոնում։ Պեկինին անհրաժեշտ են մատակարարման բազմազան ու կանխատեսելի շղթաներ։ Անդրկասպյան միջանցքը՝ Ղազախստանից Կասպից ծովով դեպի Ադրբեջան, Վրաստան, Թուրքիա և Եվրոպա, աստիճանաբար ձեռք է բերում ռազմավարական նշանակություն։ Ադրբեջանը վաղուց հասկացել է այս փոփոխության արժեքը։ Բաքուն իր նավթային եկամուտները, աշխարհագրական դիրքը և տրանսպորտային համակարգի զարգացմանն ուղղված ներդրումները ծառայեցնում է տարածաշրջանային տարանցիկ հանգույց դառնալու նպատակին։ Չինաստանի հետ համագործակցությունն այդ քաղաքականության կարևոր հենասյուներից է։ Այս փոփոխություններն անմիջականորեն առնչվում են Հայաստանի ապագային։ Տարածաշրջանում այսօր որոշվում են առևտրային այն ճանապարհները, որոնք առաջիկա տասնամյակներին ձևավորելու են երկրների տնտեսական հնարավորություններն ու քաղաքական կշիռը։ Նոր երթուղիների շուրջ արդեն համախմբվում են ներդրումներ, շահեր և միջազգային գործընկերություններ։ Հայաստանը պետք է ժամանակին իր տեղը հաստատի այս գործընթացում։ Ուշացումը կարող է երկիրը երկար տարիներով դուրս թողնել տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման հիմնական ուղղություններից։ Հայաստանի համար այստեղ վճռորոշ են TRIPP-ի իրականացումը և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ամբողջական ապաշրջափակումը։ Վաշինգտոնի մասնակցությամբ առաջ մղվող նախաձեռնությունը կարող է էապես բարձրացնել Հայաստանի տարանցիկ արժեքը՝ ստեղծելով արևելք-արևմուտք հաղորդակցության լրացուցիչ ուղղություն։ Դրա իրականացումը պահանջում է ամուր իրավական հիմքեր, անհրաժեշտ ներդրումներ, արդյունավետ մաքսային համակարգ և հարևան երկրների հետ կայուն համագործակցություն։ Պեկինի հետ հարաբերությունների խորացումն այդ օրակարգի բնական շարունակությունն է։ Չինաստանը շահագրգռված է փոխադրումների արդյունավետությամբ, և Հայաստանն ունի սեփական աշխարհագրական հնարավորությունները ներկայացնելու բոլոր հիմքերը։ Ամերիկյան նախաձեռնության շրջանակում ձևավորվող հաղորդակցային ենթակառուցվածքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև չինական բեռնափոխադրողների և ներդրողների համար՝ համապատասխան քաղաքական ու առևտրային պայմանների առկայությամբ։ Այստեղ անհրաժեշտ է արտաքին քաղաքական հասունություն։ Հայաստանի հաղորդակցային ապագան չպետք է կառուցվի աշխարհաքաղաքական բացառիկության սկզբունքով։ Տարբեր գործընկերների տնտեսական մասնակցությունը կարող է մեծացնել երկրի դիմադրունակությունը, ներդրումային հնարավորությունները և միջազգային նշանակությունը՝ լիարժեք պահպանելով Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու ենթակառուցվածքների նկատմամբ պետական վերահսկողությունը։ Բաքվի գագաթնաժողովը կարևոր ազդակ է նաև Երևանի համար։ Ադրբեջանը հետևողականորեն մեծացնում է իր նշանակությունը միջազգային առևտրային ճանապարհների համակարգում՝ ամրապնդելով տնտեսական և քաղաքական դիրքերը։ Հայաստանը պետք է արագացնի սեփական նախաձեռնությունների իրականացումը՝ ակտիվ աշխատելով Վաշինգտոնի, Բրյուսելի, Պեկինի և տարածաշրջանային գործընկերների հետ։ Այսօր կայացվող որոշումներից է մեծապես կախված լինելու Հայաստանի վաղվա տնտեսական ներուժն ու միջազգային կշիռը։ Չինաստանի համար ճանապարհը երկարաժամկետ ներդրում է։ Հայաստանի համար այն կարող է դառնալ տնտեսական զարգացման և ռազմավարական ինքնուրույնության կարևոր երաշխիք։ Աշխարհի նոր քարտեզի վրա պետությունների կշիռը գնալով ավելի հաճախ որոշվելու է նրանց տարածքով անցնող ապրանքների, կապիտալի, էլեկտրաէներգիայի ու տեղեկատվության ծավալով։ Հայաստանը պատմական հնարավորություն ունի իր աշխարհագրությունը վերածելու աշխատող տնտեսական առավելության։ Այդ հնարավորությունը դեռ բաց է, սակայն մեծ ճանապարհները երկար չեն սպասում քաղաքական որոշումներին։
