Հայաստանի եվրոպական ապագայի շուրջ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին ձևակերպումը քաղաքական առումով զգուշավոր է, աշխարհաքաղաքական առումով՝ ուշագրավ։ Radio France Internationale-ին տված հարցազրույցում վարչապետը ԵՄ անդամակցությունը ներկայացրել է որպես Հայաստանի հնարավոր ուղիներից մեկը՝ առաջնային համարելով արտաքին քաղաքական այլընտրանքների ստեղծումը։ Նրա տրամաբանությունը հասկանալի է՝ պետությունը պետք է կարողանա ինքնուրույն տնօրինել իր ապագան։ Հայաստանի անցած ճանապարհը ցույց է տալիս, որ ընտրության ազատությունը պահանջում է ամուր պետություն, տնտեսական անկախություն և սեփական անվտանգությունն ապահովելու կարողություն։ Երեք տասնամյակ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը կառուցվել է ռուսական անվտանգության երաշխիքների, տնտեսական կախվածության և սահմանափակ դիվանագիտական հնարավորությունների պայմաններում։ 2020 թվականի պատերազմը, 2021–2022 թվականների ադրբեջանական ներխուժումները և 2023 թվականի Արցախի հայաթափումը բացահայտեցին այդ համակարգի կառուցվածքային սնանկությունը։ Մոսկվայի հետ հարաբերություններում կուտակված կախվածությունները վերածվել էին Հայաստանի ինքնիշխան որոշումների վրա ազդելու գործիքների։ Այս պայմաններում եվրոպական ընտրությունը ձեռք է բերել ազգային անվտանգության նշանակություն։ Եվրոպական ինտեգրացիան Հայաստանի համար պահանջում է զարգացման ամբողջ փիլիսոփայության վերանայում։ Դրա հիմքում կանխատեսելի պետությունն է, անկախ դատարանը, պաշտպանված սեփականությունը, մրցակցային տնտեսությունը և քաղաքական իշխանության սահմանափակումը օրենքով։ Եվրոպական չափանիշներն ունեն նաև անվտանգության անմիջական արժեք։ Ինստիտուցիոնալ կայունությամբ, տեխնոլոգիական կարողություններով և միջազգային տնտեսական կապերով ամրացած պետությունն արտաքին ճնշումների նկատմամբ անհամեմատ դիմացկուն է։ Այս ճանապարհը եվրոպական պատմության մեջ բազմաթիվ նախադեպեր ունի։ Պորտուգալիան և Իսպանիան եվրոպական ինտեգրման միջոցով ամրապնդեցին բռնապետություններից հետո ձևավորված ժողովրդավարական համակարգերը։ Բալթյան երկրները խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո իրենց պետական վերակառուցումը կապեցին եվրոպական և եվրատլանտյան հաստատությունների հետ։ Նրանց հաջողության հիմքում քաղաքական հստակությունն էր։ Արտաքին կողմնորոշումը վերածվեց կրթության, տնտեսության, պաշտպանության և պետական կառավարման երկարաժամկետ ծրագրի։ Հայաստանի եվրոպական ուղին նույնպես պահանջում է վճռական որոշումներ և պետական կառավարման հետևողական վերափոխում։ 2025 թվականին ԵՄ անդամակցության գործընթաց սկսելու մասին օրենքի ընդունումը կարևոր քաղաքական հանգրվան էր, սակայն օրենքն ինքնին չի ստեղծում անդամակցության հեռանկար։ Անհրաժեշտ են հստակ ճանապարհային քարտեզ, չափելի բարեփոխումներ, եվրոպական շուկայի հետ տնտեսական ինտեգրման ծրագիր և անվտանգության ոլորտում գործնական համագործակցության խորացում։ Հայաստանի համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև էներգետիկ անկախությունը, հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը և ռուսական տնտեսական մենաշնորհների աստիճանական հաղթահարումը։ Այստեղ է վարչապետի առաջարկած այլընտրանքների քաղաքականության հիմնական խնդիրը։ Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցությունը Հայաստանի համար ենթադրում է որոշակի իրավական և մաքսային պարտավորություններ։ Եվրոպական միասնական շուկային լիարժեք ինտեգրումը պահանջում է կարգավորումների և առևտրային քաղաքականության այլ համակարգ։ Այդ երկու ուղղությունների միջև ընտրությունը հնարավոր չէ անվերջ հետաձգել։ Դրանց անհամատեղելիությունները ժամանակի ընթացքում վերածվելու են կոնկրետ քաղաքական որոշումների անհրաժեշտության։ Եվրոպական Միությունն էլ իր հերթին վերանայում է ընդլայնման քաղաքականությունը։ Ուկրաինայի դեմ ռուսական պատերազմը փոխել է Բրյուսելի աշխարհաքաղաքական մտածողությունը։ Ընդլայնումն աստիճանաբար դիտարկվում է նաև եվրոպական անվտանգության և մայրցամաքի քաղաքական կայունության համատեքստում։ Սակայն Հայաստանի անդամակցության հեռանկարը կախված է լինելու եվրոպական պետությունների համաձայնությունից, տարածաշրջանային զարգացումներից և առաջին հերթին Հայաստանի՝ եվրոպական պահանջներին համապատասխանելու կարողությունից։ Երևանը պետք է այս գործընթացում ներկայանա սեփական նախաձեռնություններով։ Հայաստանի աշխարհագրությունը կարող է դառնալ առավելություն։ Սև ծովի, Հարավային Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի տնտեսական կապերի զարգացումը, TRIPP-ի իրականացումը և Իրանի հետ հաղորդակցությունների ընդլայնումը նոր բովանդակություն կարող են հաղորդել Հայաստանի եվրոպական հեռանկարին։ Բրյուսելին անհրաժեշտ է ներկայացնել Հայաստանի տնտեսական և ռազմավարական նշանակության համոզիչ հաշվարկ։ Փաշինյանն իրավացի է, որ վերջնական որոշման կայացմանը պետք է մասնակցի Հայաստանի ժողովուրդը։ Սակայն այդ ընտրությունը պահանջում է հանրային լուրջ քննարկում։ Քաղաքացին պետք է իմանա, թե եվրոպական ինտեգրումն ինչ է փոխելու իր կյանքում, ինչ տնտեսական հեռանկարներ է բացելու, ինչպես է ամրապնդելու երկրի անվտանգությունը և ինչ պարտավորություններ է առաջադրելու պետությանը։ Հայաստանի առջև այսօր բացված հնարավորությունը պատմական է։ Երկիրը երկար տարիներ գտնվել է աշխարհաքաղաքական պայմանավորվածությունների ազդեցության ներքո։ Այսօր Հայաստանին անհրաժեշտ է արտաքին քաղաքականություն, որը բխում է սեփական շահերից և ծառայում պետական անկախության ամրապնդմանը։ Եվրոպական ուղղության նկատմամբ ռազմավարական հստակությունը հատկապես կարևոր է այս հանգրվանում։ Անորոշությունը նույնպես քաղաքական գին ունի։ Այն երկարաձգում է կախվածությունները, նվազեցնում ներդրումային կանխատեսելիությունը և արտաքին դերակատարներին հնարավորություն տալիս ազդելու Հայաստանի որոշումների վրա։ Հայաստանին անհրաժեշտ է եվրոպական ինտեգրման պետական ծրագիր՝ քաղաքական հանձնառությամբ, տնտեսական հիմնավորումներով և իրականացման որոշակի ժամկետներով։ Եվրոպական հեռանկարը պետք է դառնա երկրի վերափոխման և պետականության ամրապնդման երկարաժամկետ ուղենիշ։ Ի վերջո, Հայաստանի եվրոպական ընտրության գլխավոր չափանիշը լինելու է այն պետությունը, որը մենք կկարողանանք կառուցել այդ ճանապարհին։
