Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերություններում վերջին շաբաթներին ի հայտ եկած տարաձայնությունները հասել են ՄԱԿ։ Այս անգամ վեճի պատճառը կազմակերպության հաջորդ գլխավոր քարտուղարի ընտրությունն է։ Անկարան քննարկում է իր նախկին արտգործնախարար Ֆերիդուն Սինիրլիօղլուի թեկնածությունն առաջադրելու հարցը, իսկ Բաքուն հրապարակայնորեն ողջունել է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների պետնախարար Լանա Զաքի Նուսեյբեի թեկնածությունը։ Թուրքական մամուլն Ադրբեջանի քայլը գնահատել է որպես դաշնակցային համերաշխության հերթական խախտում։ Բաքվից հետևել է կոշտ պատասխան։ Հոկտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի արտգործնախարարության խոսնակ Այխան Հաջիզադեն պաշտոնապես ողջունել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում ԱՄԷ պետնախարար Լանա Զաքի Նուսեյբեի թեկնածության առաջադրումը՝ ընդգծելով նրա դիվանագիտական փորձն ու միջազգային համագործակցությանը նպաստելու կարողությունները։ Հայտարարության մեջ Թուրքիայի հնարավոր թեկնածու Ֆերիդուն Սինիրլիօղլուի անունը չի հիշատակվել։ Բաքվի այս դիրքորոշումն ուշադրություն է գրավել հատկապես այն պատճառով, որ Անկարան արդեն քննարկում էր իր թեկնածուի առաջադրումը։ Դիվանագիտական այս քայլը ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանը պատրաստ է միջազգային նշանակության հարցերում առաջնորդվել սեփական նախապատվություններով՝ անգամ Անկարայի հետ տարաձայնությունների գնով։ Անկարան դեռ հոկտեմբերի սկզբից միջազգային խորհրդակցություններ էր անցկացնում ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում Ֆերիդուն Սինիրլիօղլուի թեկնածությունն առաջադրելու շուրջ։ Հոկտեմբերի 28-ին թուրքական մամուլը հայտնել էր առաջադրման նախապատրաստությունների մասին, սակայն հոկտեմբերի 30-ի դրությամբ նրա թեկնածությունը պաշտոնապես ներկայացված չէր։ Այս հանգամանքը Բաքվին հնարավորություն էր տալիս ԱՄԷ-ի թեկնածությանը հրապարակային աջակցություն ցուցաբերել՝ առանց Թուրքիայի թեկնածությունը պաշտոնապես մերժելու։ Այդուհանդերձ, ադրբեջանական կողմի շտապողականությունն Անկարայում դժգոհություն է առաջացրել։ Թուրքիայի հնարավոր առաջադրման մասին տեղեկացված Բաքուն իր դիրքորոշումը հրապարակել էր՝ չսպասելով դաշնակցի վերջնական որոշմանը։ Այս քայլը լրացուցիչ հարցեր է առաջացրել երկու երկրների միջև արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների համաձայնեցման վերաբերյալ։ Հոկտեմբերի 30-ին թուրքական Karar պարբերականը գրել է, որ Ադրբեջանը Թուրքիայի փոխարեն աջակցություն է ցուցաբերում Արաբական Միացյալ Էմիրություններին։ Ադրբեջանական APA գործակալությունն արձագանքել է ծավալուն հրապարակմամբ՝ թուրքական լրատվամիջոցներին մեղադրելով հակաադրբեջանական քարոզարշավ իրականացնելու մեջ։ Գործակալությունը հիշեցրել է, որ Թուրքիայի թեկնածությունը դեռ պաշտոնապես առաջադրված չէ, և քննադատության առարկա է դարձրել Սինիրլիօղլուի գործունեության առանձին դրվագներ, այդ թվում՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում նրա դիրքորոշումը։ ՄԱԿ-ի շուրջ ծագած վեճը խորացրել է Անկարայի և Բաքվի հարաբերություններում արդեն նկատելի լարվածությունը։ Ադրբեջանի ներքին քաղաքականության վերաբերյալ թուրք պաշտոնյաների քննադատական հայտարարությունները Բաքուն որակել էր որպես միջամտություն երկրի ներքին գործերին՝ արգելելով Թուրքիայի 31 քաղաքացու մուտքը Ադրբեջան։ Տարաձայնություններն արձագանք էին գտել նաև Էրդողանի անմիջական շրջապատում։ Հոկտեմբերի 26-ին պաշտոնից հեռացվել էր նախագահի խորհրդական Օքթայ Սարալը, որը հրապարակայնորեն քննադատել էր Ադրբեջանի իշխանություններին։ Այս միջադեպերը ցույց են տալիս երկու երկրների հարաբերություններում կուտակված խնդիրների խորությունը։ Դաշնակցային հարաբերությունները պահպանելու քաղաքական անհրաժեշտությունը գնալով ավելի հաճախ է բախվում երկու մայրաքաղաքների ինքնուրույն որոշումներին և փոխադարձ դժգոհությանը։ Հոկտեմբերի 30-ին Իլհամ Ալիևը չէր մասնակցել Անկարայում անցկացված Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովին՝ չնայած Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի անձնական հրավերին։ Ադրբեջանական APA գործակալությունը բացակայությունը բացատրել էր նախագահի նախապես հաստատված աշխատանքային օրակարգով։ Գագաթնաժողովում երկիրը ներկայացրել էր արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը։ Սակայն Ալիևի բացակայությունը, հատկապես վերջին իրադարձությունների համատեքստում, թուրքական և միջազգային մամուլում գնահատվել է որպես քաղաքական դժգոհության հրապարակային արտահայտություն։ Տարաձայնությունների ավելի խորքային պատճառները կապված են տարածաշրջանային քաղաքականության հետ։ Թուրքիան շարունակում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը՝ այն կապելով հայ-ադրբեջանական խաղաղության առաջընթացի հետ։ Բաքուն զգայուն է Անկարայի ինքնուրույն նախաձեռնությունների նկատմամբ, հատկապես Հայաստանի հետ սահմանի ապաշրջափակման և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների հարցերում։ Լուրջ տարաձայնություններ կան նաև Իսրայելի շուրջ։ Թուրքիան Գազայի պատերազմի ընթացքում որդեգրել է Իսրայելի նկատմամբ կոշտ դիրքորոշում, մինչդեռ Ադրբեջանը պահպանում է նրա հետ սերտ ռազմաքաղաքական և տնտեսական համագործակցությունը։ Reuters -ը հենց այս տարբերություններն է առանձնացրել հարաբերություններում վերջին լարվածության կարևոր պատճառների թվում։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև Բաքվի արտաքին քաղաքականության մեկ այլ ուղղություն։ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների հետ Ադրբեջանի հարաբերությունները վերջին տարիներին զարգացել են ներդրումային, էներգետիկ և դիվանագիտական ոլորտներում։ ԱՄԷ-ի թեկնածության ողջունումը համապատասխանում է այդ համագործակցությունն ընդլայնելու Բաքվի շահերին։ Դրանով հանդերձ, պաշտոնական հայտարարությունը դեռ չի նշանակում ընտրության բոլոր փուլերում Նուսեյբեին աջակցելու պարտավորություն։ Հատկանշական է նաև թեկնածուների շուրջ միջազգային քաղաքական համատեքստը։ Սինիրլիօղլուն և Նուսեյբեն ներկայացնում են մերձավորարևելյան քաղաքականության տարբեր փորձառություններ ու դիվանագիտական մոտեցումներ։ Նրանց թեկնածությունների շուրջ հնարավոր մրցակցությունը կարող է առնչվել նաև Թուրքիայի, ԱՄԷ-ի, Իսրայելի և Միացյալ Նահանգների հարաբերություններին։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ընտրության վճռորոշ փուլը տեղի է ունենում Անվտանգության խորհրդում, որի մշտական անդամներն ունեն վետոյի իրավունք։ Հետևաբար թեկնածուների հաջողությունը կախված է լինելու նաև խոշոր տերությունների համաձայնությունից։ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերությունների ընթացիկ լարվածությունը դեռ չի փոխել նրանց ռազմավարական համագործակցության հիմքերը։ Ռազմական դաշինքը, էներգետիկ նախագծերը և տարածաշրջանային տրանսպորտային կապերը շարունակում են երկու պետություններին կապել երկարաժամկետ շահերով։ Սակայն հրապարակային վեճերի հաճախականությունը ցույց է տալիս, որ քաղաքական առաջնահերթությունների շուրջ համաձայնության հասնելն աստիճանաբար բարդանում է։ Անկարայի համար Ադրբեջանը կարևոր հենարան է Հարավային Կովկասում և Կասպյան տարածաշրջանում ազդեցությունն ընդլայնելու քաղաքականության մեջ։ Բաքուն իր հերթին զարգացնում է հարաբերություններն Իսրայելի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների և այլ գործընկերների հետ՝ ձգտելով մեծացնել արտաքին քաղաքական որոշումների ազատությունը։ Այդ գործընթացը նոր հարցեր է առաջացնում երկու երկրների քաղաքական համակարգման վերաբերյալ։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ընտրության շուրջ վեճը հերթական ազդակն է, որ Անկարայի և Բաքվի շահերն ամեն հարցում այլևս ինքնաբերաբար չեն համընկնում։ «Մեկ ազգ, երկու պետություն» բանաձևը շարունակում է մնալ հարաբերությունների պաշտոնական հիմքը, սակայն վերջին շաբաթների իրադարձությունները բացահայտել են այդ բանաձևի քաղաքական սահմանները։ Դաշնակցային հարաբերությունների հետագա ընթացքը մեծապես կախված կլինի նրանից, թե ինչպես երկու մայրաքաղաքները կհամաձայնեցնեն իրենց առանձնացող տարածաշրջանային և միջազգային առաջնահերթությունները։ Լուսանկարում՝ Թուրքիայի նախկին արտգործնախարար Ֆերիդուն Սինիրլիօղլուն և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների պետնախարար Լանա Զաքի Նուսեյբեն՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնի հավանական թեկնածուները։
