Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար Թոֆիկ Զուլֆուգարովի վերջին հայտարարությունը նոր հարցեր է առաջացնում Անկարայի և Բաքվի հարաբերություններում ի հայտ եկած տարաձայնությունների պատճառների և դրանց հնարավոր քաղաքական հետևանքների վերաբերյալ։ Զուլֆուգարովի պնդմամբ՝ Մևլութ Չավուշօղլուի՝ Թուրքիայի արտգործնախարարի պաշտոնը զբաղեցնելու տարիներին Անկարայի և Բաքվի միջև ներկայումս նկատվող տարաձայնությունները չկային։ Զուլֆուգարովի ակնարկն ուղղված է Թուրքիայի ներկայիս արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանին, որի գործունեության հետ նա անուղղակիորեն կապում է Անկարայի և Բաքվի հարաբերություններում առաջացած խնդիրները։ Սակայն տարաձայնությունների պատճառներն ավելի խորն են և առնչվում են երկու երկրների ռազմավարական շահերին։ Խոսքը Հարավային Կովկասում ազդեցության, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման և Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցերում Անկարայի ու Բաքվի քաղաքական առաջնահերթությունների հնարավոր տարբերությունների մասին է։ Թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններում լարվածության նշաններն արդեն ակնհայտ են։ Հոկտեմբերի 30-ին Իլհամ Ալիևը, չնայած Էրդողանի անձնական հրավերին, չմասնակցեց Անկարայում անցկացված Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովին։ Ադրբեջանը նաև արգելել է Թուրքիայի 31 քաղաքացիների մուտքը երկիր։ Տարաձայնությունների պատճառ են դարձել Ադրբեջանում դպրոցական հիջաբի շուրջ վեճերը, Իսրայելի հետ Բաքվի սերտ համագործակցությունը և Ադրբեջանի ներքին գործերին թուրքական քաղաքական շրջանակների միջամտության վերաբերյալ մեղադրանքները։ Թուրքիայի արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանն էլ հրապարակավ ընդունել է որոշ հարցերում երկու երկրների դիրքորոշումների տարբերությունը։ Այս զարգացումները ցույց են տալիս, որ Անկարայի և Բաքվի հարաբերություններում քաղաքական անհամաձայնությունները խորանում են՝ նոր հարցեր առաջացնելով նրանց ռազմավարական համագործակցության հետագա ընթացքի վերաբերյալ։ Թուրք-ադրբեջանական տարաձայնությունների հնարավոր պատճառները հասկանալու համար կարևոր է Կիպրոսի հարցը։ Սեպտեմբերի 23-ին Նյու Յորքում Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը հանդիպեց Կիպրոսի Հանրապետության արտգործնախարար Կոնստանտինոս Կոմբոսին։ Նույն օրը Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ու Նիկոլ Փաշինյանը քննարկեցին հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը, տնտեսական համագործակցությունը և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը։ Այս հանդիպումների ժամանակային համընկնումը ուշագրավ է հատկապես Անկարայի և Բաքվի հարաբերություններում առկա լարվածության պայմաններում։ Հնարավոր է՝ Կիպրոսի հետ շփումներն Ադրբեջանը դիտարկում է որպես Թուրքիայի վրա դիվանագիտական ճնշման լրացուցիչ միջոց՝ հայ-թուրքական կարգավորման առաջընթացը զսպելու նպատակով։ Կիպրոսը Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության ամենազգայուն հարցերից է։ Անկարան միակ պետությունն է, որը ճանաչում է Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական ինքնահռչակ հանրապետությունը։ Ադրբեջանը երկար տարիներ խուսափել է Կիպրոսի Հանրապետության հետ լիարժեք դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուց՝ հաշվի առնելով Թուրքիայի դիրքորոշումը։ Բաքուն այժմ ունի Անկարային անհանգստացնելու հնարավորություն։ Կիպրոսի հետ հարաբերությունների հաստատման հեռանկարը կարող է օգտագործվել որպես քաղաքական ճնշման միջոց, հատկապես եթե Թուրքիան որոշի առաջ տանել Հայաստանի հետ սահմանների ապաշրջափակումը՝ առանց Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը սպասելու։ Սեպտեմբերի 26-ին Բայրամովը հանդիպել է նաև Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական վարչակազմի արտաքին քաղաքական պատասխանատու Թահսին Էրթուղրուլօղլուին։ Բաքուն առայժմ պահպանում է երկու ուղղություններով հաղորդակցվելու հնարավորությունը։ Դիվանագիտության մեջ նման բազմակողմ շփումները հաճախ ընդլայնում են բանակցային հնարավորությունները։ Կիպրոսի հարցը կարող է ծառայել այդ նպատակին՝ առանց անմիջապես հանգեցնելու հարաբերությունների պաշտոնական հաստատման։ Տարաձայնությունների տնտեսական հիմքը նույնպես էական է։ Թուրքիան ձգտում է ամրապնդել իր դիրքը Եվրոպան, Կովկասը և Կենտրոնական Ասիան կապող առևտրային ու տրանսպորտային համակարգում։ Հայաստանի հետ սահմանի ապաշրջափակումը կարող է մեծացնել այդ հնարավորությունները։ Բաքուն շահագրգռված է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակմամբ, սակայն ձգտում է պահպանել իր որոշիչ ազդեցությունը դրանց գործարկման պայմանների վրա։ Թուրքիայի համար Հայաստանի հետ անմիջական կապերի հաստատումը կարող է տնտեսական և աշխարհաքաղաքական նոր հնարավորություններ ստեղծել՝ անկախ Ադրբեջանի հետ հարաբերություններից։ Երկու երկրների շահերի այս տարբերությունը կարող է խորացնել Անկարայի և Բաքվի տարաձայնությունները՝ Թուրքիային մղելով Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում ավելի ինքնուրույն քաղաքականության։ Հայաստանի համար այս զարգացումները նոր հնարավորություններ են ստեղծում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում։ Երևանը պետք է հետևողականորեն ձգտի ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացմանը, սահմանի ապաշրջափակմանը և Թուրքիայի հետ ուղիղ տնտեսական կապերի հաստատմանը։ Դա կարող է ընդլայնել Հայաստանի առևտրային հնարավորությունները, ապահովել հասանելիություն նոր տարանցիկ ուղիների և ամրապնդել երկրի տնտեսական ու արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը։ Անկարայի և Բաքվի ներկայիս տարաձայնությունները կարող են հարթվել, սակայն Հայաստանի հետ հարաբերությունների հարցում նրանց շահերի տարբերությունները կարող են պահպանվել։ Երևանը պետք է հաշվի առնի այս հանգամանքը՝ շարունակելով սեփական դիվանագիտական նախաձեռնությունները և հայ-թուրքական կարգավորման գործընթացը։ Հայաստանի երկարաժամկետ շահերը պահանջում են հետևողական քաղաքականություն, որի հաջողությունը կախված չի լինի երկու դաշնակիցների հարաբերությունների փոփոխություններից։ Գլխավոր հարցը Թուրքիայի քաղաքական ինքնուրույնությունն է։ Պատրա՞ստ է Անկարան Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում առաջնորդվել սեփական տնտեսական և աշխարհաքաղաքական շահերով՝ անկախ Բաքվի դիրքորոշումից։ Այս հարցի պատասխանը մեծապես կորոշի հայ-թուրքական հարաբերությունների ապագան և Հարավային Կովկասում ձևավորվող տնտեսական ու քաղաքական նոր հարաբերությունների ընթացքը։
