Ֆրանսիացի պատմաբան, փիլիսոփա և լեզվաբան1882 թվականին Էռնեստ Ռենանը ազգի մասին իր հայտնի դասախոսության մեջ ձևակերպեց գաղափար, որը մինչ այսօր չի կորցրել իր նշանակությունը։ Ազգը ընդհանուր հիշողություն է, համատեղ զոհողությունների գիտակցություն և միասին շարունակելու կամք։ Նրա հայտնի ձևակերպմամբ՝ ազգի գոյությունը «ամենօրյա հանրաքվե» է։ Այս գաղափարը անկախությանը տալիս է ավելի խոր հասարակական բովանդակություն։ Պետությունը կարող է ծնվել պատմական վճռական պահին, սակայն քաղաքացիների համաձայնությունն ու վստահությունը պետք է վերահաստատվեն ամեն օր։ Այդ համաձայնությունը ձևավորվում է արդարության զգացումից, պետական կառույցների նկատմամբ վստահությունից, ընդհանուր պատկանելության զգացումից և ապագայի մասին միասնական պատկերացումից։ Ազգային հիշողությունը պահում է շարունակականությունը, իսկ միասին ձևակերպված ապագան պետությանը տալիս է ուղղություն ու իմաստ։ Չեխոսլովակիայի նախագահ Վացլավ Հավելը նույն խնդիրը դիտում էր անձնական պատասխանատվության տեսանկյունից։ Նրա «ապրել ճշմարտության մեջ» գաղափարը քաղաքական ազատությունը կապում էր մարդու ներքին ազատության հետ։ Հավելը ցույց էր տալիս, որ հանրային կյանքը քայքայվում է, երբ կեղծիքը դառնում է պետական կարգի մաս, իսկ քաղաքացին սովորում է հարմարվել դրան։ Համակարգից դուրս գալու առաջին քայլը իրականությունը ճշգրիտ տեսնելն է, այն անվանել իր անունով և պատասխանատվություն կրել սեփական խոսքի ու ընտրության համար։ Անկախության համար սա հիմնարար նշանակություն ունի։ Քաղաքացուն պետության հետ կապող ամենակարևոր հիմքը վստահությունն է։ Այն ձևավորվում է, երբ պետությունը խոսում է պարզ, շիտակ ու ազնիվ, օրենքը գործում է կանխատեսելի, պետական ծառայությունը հարգում է մարդուն, իսկ քաղաքական բանավեճը մնում է իրական ու բովանդակային։ Ազգը պատմական հիշողության պահոց չէ։ Այն ապագայի շուրջ շարունակվող համաձայնություն է։ Հայաստանի համար այս միտքը առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Մեր պատմական հիշողությունը հզոր է, բայց պետականությունը պահանջում է այդ հիշողությունը վերածել ապագայի ընդհանուր ծրագրի։ Անկախությունը տարեդարձ չէ։ Այն ամենօրյա համաձայնություն է՝ շարունակել միասին, նույն պետության ներսում և նույն ապագայի պատասխանատվությամբ։
