Հարավային Կովկասում ճանապարհները նաև քաղաքական ազդեցության համակարգ են ստեղծում։ Դրանցով որոշվում է, թե որ ուղղությամբ է շարժվում առևտուրը, ումից են կախված դառնում տնտեսությունները և ով է ստանում տարածաշրջանում երկարաժամկետ ներկայության հնարավորություն։ Ռուսաստանում վերջին շրջանում զգալիորեն ակտիվացել է Հարավային Կովկասի նոր ճանապարհների շուրջ քննարկումը։ Առանձնապես առաջ է մղվում Աբխազիայի տարածքով դեպի Վրաստան և Հայաստան երկաթուղային ու ավտոմոբիլային կապի վերականգնման գաղափարը, որը ներկայացվում է «Պուտինի ուղի» անվամբ։ Այս հետաքրքրությունն ունի հստակ քաղաքական պատճառ։ Տարածաշրջանի ճանապարհային քարտեզը փոխվում է, իսկ նոր նախագծերում Ռուսաստանի նախկին կենտրոնական դերը այլևս երաշխավորված չէ։ Մոսկվան փորձում է վերադառնալ գործընթացի կենտրոն և հաղորդակցությունների միջոցով պահպանել իր քաղաքական ու տնտեսական ազդեցությունը։ Գաղափարը նոր չէ։ Այն փաստորեն խորհրդային շրջանի երկաթուղային կապի վերականգնման փորձ է՝ Ռուսաստանը Աբխազիայի և Վրաստանի միջոցով Հայաստանին կապելու համար։ Նախագիծը մայիսին Մոսկվայում ներկայացրեց Վլադիսլավ Գասումյանովը, իսկ սեպտեմբերի վերջին այն արդեն դարձավ ռուս և հայ փորձագետների քննարկման թեմա Երևանում։ Կողմնակիցները նախագիծը ներկայացնում են որպես տարածաշրջանի ապաշրջափակման և նոր տնտեսական հնարավորությունների ճանապարհ, սակայն դրա իրական նշանակությունը շատ ավելի քաղաքական է։ Խոսքը Ռուսաստանի համար Հարավային Կովկասի նոր հաղորդակցային համակարգում սեփական տեղը պահպանելու մասին է։ Առաջին հայացքից նախագիծը կարող է թվալ պարզապես նոր հաղորդակցային ուղի՝ Ռուսաստանից Աբխազիայի ու Վրաստանի տարածքով դեպի Հայաստան։ Բայց հենց Աբխազիան այդ երթուղին դարձնում է գործնականում չափազանց դժվար իրագործելի։ Միջազգայնորեն Աբխազիան Վրաստանի մաս է, իսկ Թբիլիսին այն համարում է Ռուսաստանի կողմից օկուպացված։ Այդ պատճառով Աբխազիայի տարածքով հաղորդակցության ցանկացած ծրագիր անմիջապես բախվում է Վրաստանի համար ամենազգայուն հարցերին՝ տարածքային ամբողջականությանը, Ռուսաստանի ռազմական ներկայությանը և չլուծված հակամարտությանը։ Սա է նախագծի հիմնական քաղաքական խոչընդոտը։ Մոսկվայի առաջարկած երթուղին բախվում է մի խնդրի, որը երեք տասնամյակ շարունակ լուծում չի ստացել։ Աբխազիայի հատվածում առանցքային հարցը վերահսկողությունն է՝ ով է պահպանում սահմանը, ում մաքսային ռեժիմն է գործում և ինչ իրավական հիմքով է անցնում երթուղին։ Դրանցից յուրաքանչյուրն անմիջապես առնչվում է Վրաստանի ինքնիշխանությանը և տարածքային ամբողջականությանը։ Վրաստանի պաշտոնական մոտեցումն այս հարցում վաղուց հայտնի է։ Թբիլիսիի համար Աբխազիան իր տարածքի մի մասն է, որը գտնվում է ռուսական վերահսկողության տակ։ Այդ պատճառով ցանկացած երթուղի, որն անցնում է Աբխազիայով, անմիջապես կապվում է ինքնիշխանության, սահմանային հսկողության և իրավական կարգավիճակի հարցերի հետ։ Սա այսպես կոչված «Պուտինի ուղու» գլխավոր խոչընդոտն է։ Այստեղ տնտեսական շահն ու տեխնիկական հնարավորությունը բավարար չեն։ Երթուղին կարող է գործել միայն այն դեպքում, երբ Վրաստանը համաձայնի սահմանային վերահսկողության, մաքսային ռեժիմի և Աբխազիայի հատվածի կարգավիճակի շուրջ։ Մոսկվան և Թբիլիսին այս հարցերում տասնամյակներ շարունակ համաձայնության չեն հասել։ Այդ պատճառով նախագիծը առայժմ մնում է անիրագործելի քաղաքական գաղափար։ Աբխազական երկաթուղու վերագործարկման գաղափարը նոր չէ։ Այն ակտիվորեն քննարկվում էր նաև Սերժ Սարգսյանի նախագահության տարիներին։ 2015-ին Սերգեյ Լավրովը հրապարակայնորեն խոսում էր երթուղու վերականգնման մասին՝ նշելով նաև Հայաստանի հետաքրքրվածությունը։ Մեկ տարի անց Աբխազիայի այն ժամանակվա վարչապետ Արթուր Միկվաբիան ընդունում էր, որ տնտեսական հաշվարկը կարող է շահավետ լինել, սակայն Վրաստանի դիրքորոշումը շարունակում է մնալ հիմնական արգելքը։ Նախաձեռնությունն այդպես էլ գործնական փուլ չմտավ։ Սա ցույց է տալիս, որ տարիների ընթացքում խնդրի էությունը չի փոխվել։ Տնտեսապես նախագիծը կարող է շահավետ լինել, սակայն դրա իրագործումը կախված է Աբխազիայի կարգավիճակից և Վրաստանի համաձայնությունից։ Տարիների ընթացքում հիմնական խոչընդոտը չի փոխվել, փոխվել է տարածաշրջանը։ Հարավային Կովկասի հաղորդակցությունների շուրջ այսօր արդեն ձևավորվում է շատ ավելի լայն մրցակցություն։ Թուրքիան և Ադրբեջանը զարգացնում են իրենց երթուղիները, աճում է եվրոպական և ամերիկյան ներգրավվածությունը, Հայաստանը առաջ է մղում «Խաղաղության խաչմերուկը», իսկ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածություններից հետո TRIPP-ը տարածաշրջանային կապերին տվել է նաև ամերիկյան քաղաքական և ներդրումային հենարան։ Այս պայմաններում Մոսկվայի ակտիվացումը տրամաբանական է։ Նոր ճանապարհները փոխում են ոչ միայն բեռների շարժը, այլև տարածաշրջանում ազդեցության բաշխումը։ Ռուսաստանը փորձում է այդ վերաձևավորման մեջ պահպանել իր տեղը և չկորցնել այն դերակատարությունը, որը երկար ժամանակ ունեցել է Հարավային Կովկասում։ Այս տարածաշրջանում երկաթուղին պարզապես տրանսպորտ չէ։ Ով մասնակցում է դրա ֆինանսավորմանը, կառավարմանը և անվտանգության ապահովմանը, ստանում է նաև քաղաքական ազդեցություն։ Ռուսաստանի համար հարցը հենց սա է։ Մոսկվայի հիմնական մտահոգությունը հենց ազդեցության կորուստն է։ Հարավային Կովկասում ձևավորվող նոր հաղորդակցային համակարգը աստիճանաբար նվազեցնում է Ռուսաստանի նախկին բացառիկ դերը։ Այդ պատճառով Մոսկվան փորձում է նոր երթուղիների միջոցով պահպանել իր մասնակցությունն ու ազդեցությունը տարածաշրջանի ապագա կառուցվածքում։ Հայաստանի համար այս հարցում զգուշավորությունը կենսական է։ Վրաստանը մեր հիմնական հաղորդակցային գործընկերներից է․ Սև ծովի նավահանգիստների հասանելիությունը, արտաքին առևտրի զգալի մասը և Եվրոպայի ուղղությամբ կարևոր ճանապարհները կապված են վրացական տարածքի հետ։ Այդ պատճառով Հայաստանի համար նման նախաձեռնությանը միանալը դժվար է հիմնավորել, եթե այն Թբիլիսիում ընկալվի որպես Աբխազիայի հարցում վրացական դիրքորոշումը շրջանցելու փորձ։ Հայաստանի առաջնահերթությունը նոր երթուղիների թվի ավելացումը չէ։ Կարևոր է ունենալ անվտանգ, կանխատեսելի և միջազգային իրավունքին համապատասխան հաղորդակցային համակարգ, որը խորացնում է տարածաշրջանային համագործակցությունը և չի ստեղծում նոր հակասություններ հարևանների հետ։ Այս պատճառով «Պուտինի ուղին» առայժմ ավելի շատ քաղաքական նախաձեռնություն է, քան իրագործման պատրաստ տրանսպորտային նախագիծ։ Նախագիծը չի լուծում Աբխազիայի շուրջ գոյություն ունեցող հիմնական հակասությունը և չի շրջանցում Վրաստանի ինքնիշխանության հարցը։ Այն պարզապես նոր երթուղի է առաջարկում մի տարածքով, որի կարգավիճակի շուրջ համաձայնություն չկա։ Հարավային Կովկասի ապաշրջափակումը կարող է կայուն լինել միայն այն դեպքում, երբ ճանապարհները կառուցվում են պետությունների համաձայնությամբ և հստակ իրավական հիմքի վրա։ Չլուծված հակամարտության միջով նոր երկաթուղային կամ ավտոմոբիլային ճանապարհ բացելը լուծում չէ։ «Պուտինի ուղի» անվանումը, ի վերջո, ավելի շատ պատմում է նախաձեռնության քաղաքական իմաստի մասին, քան դրա տնտեսական բովանդակության։ Հարավային Կովկասում ճանապարհները վաղուց դարձել են ազդեցության լեզու, և Մոսկվան փորձում է այդ լեզվով նորից ամրագրել իր ներկայությունը։ «Թրամփի ուղուց» հետո «Պուտինի ուղու» հայտնվելը ցույց է տալիս, որ Հարավային Կովկասի հաղորդակցությունները այլևս միայն տնտեսական նախագծեր չեն։ Դրանք դարձել են նաև տարածաշրջանում ազդեցություն պահպանելու և նոր դիրքեր ձեռք բերելու մրցակցության գործիք։ Տարածաշրջանի համար կարևոր է ոչ թե ճանապարհի անունը, այլ դրա հիմքը։ Կայուն հաղորդակցություն հնարավոր է միայն պետությունների համաձայնությամբ, ինքնիշխանության հարգմամբ և հստակ իրավական կարգավորմամբ։ Եթե այս պայմանները չկան, նոր երթուղին չի լուծում հին խնդիրները, այլ դրանք տեղափոխում է նոր ձևաչափ։
