Հոկտեմբերի 2-ին Վաշինգտոնի Center for European Policy Analysis-ը հրապարակել է «The US Bets Big on Eurasia» վերնագրով վերլուծություն՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով եվրասիական տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի նոր տնտեսական և հաղորդակցային հաշվարկների վրա։ Վաշինգտոնի ուշադրությունը Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում ավելի շատ կենտրոնանում է տնտեսական կապերի, ներդրումների և նոր հաղորդակցային ուղիների ստեղծման վրա։ Այս համատեքստում TRIPP-ը 43 կիլոմետրանոց ճանապարհից վերածվում է ավելի մեծ տնտեսական նախագծի։ Այն կարող է Հայաստանը կապել Կասպից ծովի, Կենտրոնական Ասիայի և եվրոպական շուկաների միջև ձևավորվող նոր առևտրային ու ներդրումային շղթային։ Փոփոխությունն արդեն երևում է կոնկրետ գործերից։ $201 միլիոնանոց Trans-Caspian Enterprise Fund-ը նախատեսված է տարածաշրջանում մասնավոր ներդրումներ ներգրավելու համար և գործում է նաև Հայաստանում։ Ստեղծվել է TRIPP Development Company-ն, իսկ ամերիկյան AECOM-ը Հայաստանի հատվածի տեխնիկական և տնտեսական հաշվարկներն է իրականացնում։ Արդյունքները սպասվում են մինչև տարեվերջ։ Այս քայլերը ցույց են տալիս, որ նախագիծը մտել է գործնական նախապատրաստման փուլ։ Ֆինանսավորման մեխանիզմը ձևավորվում է, կառավարման ընկերությունը ստեղծված է, ենթակառուցվածքների տեխնիկական և տնտեսական հաշվարկը ընթացքի մեջ է։ TRIPP-ը դեռ կառուցված չէ, սակայն դրա իրականացման համար անհրաժեշտ հիմնական հիմքն արդեն դրվում է։ Հայաստանի համար այս գործընթացի բուն նշանակությունը դրանից էլ ավելի մեծ է։ TRIPP-ի մասին երկար ժամանակ խոսվում էր որպես Հայաստան–Ադրբեջան հաղորդակցության նախագիծ։ Այժմ դրա շուրջ ձևավորվում է ավելի լայն պատկեր՝ երկաթուղի, ավտոճանապարհ, էներգետիկ և թվային կապեր, Կասպից ծով, Կենտրոնական Ասիա։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պաշտոնյա Փիթեր Անդրեոլին TRIPP-ը բնութագրել է որպես կապակցվածության քաղաքականության paradigm shift կամ հարացույցի փոփոխություն, իսկ Եվրոպական քաղաքականության վերլուծության կենտրոնը TRIPP-ը կապում է Middle Corridor-ի հետ՝ այն դիտարկելով այդ ավելի լայն երթուղու կարևոր հատվածներից մեկը։ Սա փոխում է նաև Հայաստանի հնարավոր դերը․ նախագիծը կարող է երկիրը դարձնել տարածաշրջանային առևտրի, տրանսպորտի և էներգետիկ կապերի կարևոր հանգույց։ Սա հիշեցնում է մեկ այլ դարաշրջան։ Բաքու–Թբիլիսի–Ջեյհան նավթամուղի պատմությունը կարևոր նախադեպ է։ 1990-ականների վերջում և 2000-ականների սկզբում դրա կառուցումը փոխեց տարածաշրջանից նավթի դուրսբերման ուղղությունը և նոր տնտեսական հաշվարկներ ստեղծեց։ Ընդամենը մեկ ճանապարհը դարձավ նաև քաղաքական գործոն՝ մեծացնելով Ադրբեջանի և Վրաստանի կապը արևմտյան շուկաների ու ենթակառուցվածքների հետ։ TRIPP-ի նշանակությունը կարող է շատ ավելի լայն լինել։ Դրա միջոցով կարող են ձևավորվել բեռների, էներգիայի, տվյալների և կապիտալի նոր հոսքեր, իսկ դրանց շուրջ՝ նոր առևտրային ու ներդրումային կապեր։ Նոր հաղորդակցությունները փոխում են նաև երկրների տնտեսական հաշվարկը՝ ընդլայնելով շուկաների և մատակարարման ուղիների ընտրությունը և մեծացնելով տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Այս իմաստով TRIPP-ը կարող է դառնալ տարածաշրջանի տնտեսական վերադասավորման կարևոր ենթակառուցվածք։ Վաշինգտոնի հետաքրքրությունն այս նախագծի նկատմամբ նույնպես տեսանելի է։ TRIPP-ը կապվում է Middle Corridor-ի զարգացման, էներգետիկ անվտանգության, թվային ենթակառուցվածքների, ներդրումների և նոր մատակարարման շղթաների ձևավորման հետ։ Եվրոպական քաղաքականության վերլուծության կենտրոնի գնահատմամբ՝ այս ցանցը կարող է ամերիկյան ընկերությունների համար նոր հնարավորություններ ստեղծել եվրասիական շուկաներում՝ Ռուսաստանն ու Իրանը շրջանցող երթուղիներով և Չինաստանի աճող տնտեսական ազդեցության պայմաններում։ Հայաստանի համար այս գործընթացի գլխավոր հնարավորությունը ճանապարհի շահագործումը չէ միայն։ Խնդիրը Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը վերածելն է տնտեսական ակտիվության՝ ներդրումների, առևտրի, արտադրության և ծառայությունների նոր հոսքեր ներգրավելով։ Գլխավոր հարցը սա է՝ կարո՞ղ է Հայաստանը իր աշխարհագրական դիրքը վերածել տնտեսական նոր հնարավորության և ներգրավել տարածաշրջանով անցնող խոշոր առևտրային ու ներդրումային հոսքերը։ Պատմությունը բազմաթիվ օրինակներ ունի․ աշխարհագրական դիրքը ինքնին տնտեսական հարստություն չի ստեղծում։ Տարանցիկ երկիր լինելը դեռ բավարար չէ։ Խաչմերուկի շուրջ արտադրություն, ծառայություններ, ֆինանսներ, տեխնոլոգիա և նոր ենթակառուցվածքներ կառուցելը արդեն ուժ է։ Ճանապարհի արժեքը որոշվում է երկրում ստեղծվող ներդրումներով, բիզնեսով, արտադրությամբ և աշխատատեղերով։ Այդպես տարանցիկ դիրքը դառնում է տնտեսական զարգացման ռեսուրս։ Հայաստանի դեպքում այս տարբերությունը վճռորոշ է։ TRIPP-ի արժեքը չպետք է չափել միայն անցնող բեռների քանակով։ Հայաստանի իրական շահը այդ հոսքերի շուրջ ձևավորվող նոր տնտեսական գործունեությունն է։ Հաջորդ փուլն ավելի կարևոր է լինելու։ AECOM-ի տեխնիկատնտեսական ուսումնասիրությունը, ներդրումային հիմնադրամի աշխատանքը, մասնավոր կապիտալի ներգրավումը, ինչպես նաև սահմանային և թվային ենթակառուցվածքների պատրաստությունը ցույց կտան ծրագրի իրական հնարավորությունը։ TRIPP-ի հաջողությունը կախված է արդեն ոչ միայն քաղաքական պայմանավորվածությունից, այլև դրա տնտեսական և տեխնիկական իրագործելիությունից։ Այս գործընթացը շարունակվելու է նաև Կենտրոնական Ասիայում։ Հոկտեմբերի կեսերին Ուզբեկստանում C5+1 ձևաչափի շրջանակում, Մարկո Ռուբիոյի մասնակցությամբ և ավելի քան 100 ամերիկյան ընկերությունների ներգրավմամբ, քննարկվելու են կապակցվածությունը, առևտուրը, էներգետիկան և ներդրումները։ Այս ուղղությունների միավորումը կարող է TRIPP-ին տալ ավելի լայն տարածաշրջանային դեր՝ այն կապելով Հարավային Կովկասից դեպի Կենտրոնական Ասիա ձգվող տնտեսական ցանցին։ Հայաստանի համար TRIPP-ի արժեքը միայն նոր հաղորդակցության հնարավորությունը չէ։ Այն կարող է նոր առևտրային ու ներդրումային հոսքեր բերել Հայաստան և երկրի աշխարհագրական դիրքին տալ ավելի մեծ տնտեսական նշանակություն։ Հայաստանի համար գլխավոր հարցը TRIPP-ի կառուցումը չէ, այլ դրա տնտեսական արդյունքը։ Կարո՞ղ է այդ նոր ճանապարհը բերել ներդրումներ, զարգացնել բիզնեսը և ստեղծել նոր տնտեսական ակտիվություն Հայաստանում։ 43 կիլոմետրը երկար ճանապարհ չէ, բայց դրա նշանակությունը որոշվում է այն կապերով, որոնք այդ ճանապարհը կարող է ստեղծել դեպի Կասպից ծով, Կենտրոնական Ասիա և Եվրոպա։ Այդ դեպքում Հայաստանի հարավի այս փոքր, բայց չափազանց կարևոր հատվածը կարող է ունենալ շատ ավելի մեծ տնտեսական և աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Դեռ վաղ է խոսել ձևավորված նոր եվրասիական համակարգի մասին։ Բայց դրա իրականացման համար արդեն կան ֆինանսավորում, ծրագրի կառավարման մեխանիզմ, տեխնիկական ուսումնասիրություն և քաղաքական աջակցություն։ Սա է հիմնական նորությունը․ գաղափարը աստիճանաբար վերածվում է գործնական նախագծի։ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը պատմականորեն սահմանափակել է երկրի տնտեսական կապերն ու զարգացման հնարավորությունները։ TRIPP-ը կարող է այդ դիրքը վերածել Հայաստանի տնտեսական առավելության՝ նոր առևտրային կապեր, ներդրումներ և տնտեսական հոսքեր ներգրավելով երկիր։
