Եկեղեցական պարագաների վաճառքն ու եկեղեցապատկան որոշ գույք հարկելու՝ ֆինանսների նախարարի առաջարկը օրակարգ է վերադարձնում տարիներ շարունակ անտեսված հարցը՝ Եկեղեցու պատասխանատվությունը պետության և հասարակության առջև։ Պատերազմ, Արցախի կորուստ, հարյուր հազարավոր տեղահանված հայրենակիցներ, սոցիալական ծանր խնդիրներ հաղթահարած հասարակությունն իրավունք ունի իմանալու, թե ազգային հարստության զգալի մասը տնօրինող Եկեղեցին ինչ մասնակցություն ունի այդ աղետների հետևանքների հաղթահարման և երկրի վերականգնման գործում։ 2020 թվականի պատերազմից և հատկապես 2023 թվականի արցախյան աղետից հետո Հայ Առաքելական Եկեղեցին պետք է սեփական նախաձեռնությամբ դիմեր պետությանը՝ առաջարկելով հարկել իր տնտեսական գործունեությունը և այդպիսով իր բաժին պատասխանատվությունը ստանձնել համազգային ճգնաժամի հետևանքների հաղթահարման գործում։ Դա կլիներ ազգային համերաշխության, հանրային պատասխանատվության և պետականության հանդեպ հավատարմության բացառիկ դրսևորում։ Մայր Աթոռը հնարավորություն ուներ օրինակ ծառայելու ամբողջ հասարակությանը։ Այդ հնարավորությունը բաց թողնվեց։ Պատմության ընթացքում Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին հաճախ ստանձնել է ազգային կազմակերպման, կրթության և գոյապահպանության առաքելություն։ Դարեր շարունակ Եկեղեցու հեղինակության հիմքում ժողովրդին ծառայելու նրա առաքելությունն է եղել։ Անկախ Հայաստանում այդ պատմական վաստակը պարտավորեցնում է առավել մեծ պատասխանատվություն ստանձնել պետության և հասարակության առջև։ Եկեղեցու հեղինակության հիմքում ժողովրդին ծառայելու և նրա ճակատագրի հանդեպ պատասխանատվություն ստանձնելու կարողությունն է։ Դարերով վաստակած հեղինակությունը Եկեղեցուն պարտավորեցնում է հատկապես ազգային ծանր փորձությունների ժամանակ լինել ժողովրդի կողքին և գործուն մասնակցություն ունենալ նրա խնդիրների հաղթահարմանը։ 2023 թվականի արցախյան ողբերգությունը Եկեղեցուց պահանջում էր ստանձնել համազգային պատասխանատվություն։ Արցախից բռնի տեղահանված ավելի քան հարյուր հազար հայրենակիցների աջակցությունը պետք է դառնար նրա առաջնահերթ առաքելությունը՝ համախմբելով Հայաստանի և Սփյուռքի ողջ ներուժը։ Եկեղեցին պետք է առաջնորդեր համազգային մարդասիրական առաքելությունը՝ իր գույքը, ֆինանսական միջոցները, թեմական կառույցները և Սփյուռքի հնարավորությունները ծառայեցնելով մարդկանց բնակարանով, աշխատանքով, կրթությամբ ու երկարաժամկետ աջակցությամբ ապահովելու գործին։ Անշուշտ, իրականացվել են բարեգործական առանձին նախաձեռնություններ։ Սակայն աղետի մասշտաբին համարժեք, ամբողջ Եկեղեցու ներուժը համախմբող և հանրությանը հաշվետու համազգային առաքելություն այդպես էլ չձևավորվեց։ Մայր Աթոռի ղեկավարությունը քաղաքական հակամարտության մեջ ցուցաբերած եռանդի փոքր մասն անգամ չներդրեց այդպիսի աշխատանքի կազմակերպման համար։ Այս բացթողումն առավել մտահոգիչ է Սփյուռքի առջև ծառացած նոր մարտահրավերների պայմաններում։ Մերձավոր Արևելքի հայկական համայնքների թուլացումը, Ռուսաստանում աճող անորոշությունը և արևմտյան համայնքներում ընթացող սերնդափոխությունը պահանջում են վերանայել համազգային կառույցների առաջնահերթությունները և ամրապնդել նրանց կապը Հայաստանի հետ։ Հայաստանը կարիք ունի կրթական, սոցիալական և մարդասիրական միջազգային հզոր ցանցերի։ Եկեղեցին այդպիսի ցանցի բնական հիմքերից է։ Նրա կարողությունները պետք է չափվեն նաև հայրենիք վերադարձող ընտանիքների, կրթաթոշակ ստացող երեխաների և կյանքի նոր հնարավորություն ստացող արցախահայերի թվով։ Այստեղից էլ բխում է հարկային քննարկման սկզբունքային նշանակությունը։ Ծիսական պարագաների վաճառքն ու եկեղեցապատկան գույքի տնտեսական շահագործումը պետք է ունենան հաշվառման, հարկման և վերահսկողության հստակ կանոններ։ Հավատացյալի նվիրատվությունը, կրոնական արարողությունը և առևտրային գործունեությունը տարբեր իրավական բնույթ ունեն։ Դրանց տարանջատումը պաշտպանում է նաև Եկեղեցուն՝ ստեղծելով ֆինանսական վստահության անհրաժեշտ հիմքեր։ Ֆինանսական թափանցիկությունը չի նսեմացնում Եկեղեցու հոգևոր առաքելությունը, ընդհակառակը՝ ամրապնդում է նրա հանդեպ հանրային վստահությունը։ Սակայն ֆինանսների նախարարի առաջարկած համակարգում կա վտանգավոր բաց։ Նախատեսվում է հավաքված հարկերը հետագայում վերադարձնել Եկեղեցուն՝ առանձին ծրագրերի ֆինանսավորման միջոցով։ Դեռ հայտնի չեն այդ ծրագրերի ընտրության չափանիշները, վերադարձի երաշխիքները և որոշումների ընդունման ընթացակարգերը։ Այս անորոշությունն անընդունելի է։ Պետական ֆինանսավորումը չպետք է դառնա Եկեղեցու որոշումների վրա ազդելու և նրա անկախությունը սահմանափակելու միջոց։ Օրենքը պետք է երաշխավորի հավասարություն, ծրագրերի ընտրության հրապարակային չափանիշներ և ֆինանսական որոշումների անկախ վերահսկողություն։ Եկեղեցու վերնախավի քաղաքական հայացքները պետական ֆինանսավորման իրավական չափանիշ լինել չեն կարող։ Եկեղեցու հարկային արտոնությունների վերանայումը պահանջում է մասնագիտական քննարկում, հիմնավոր հաշվարկներ և հստակ օրենսդրություն։ Քաղաքական հակամարտության պայմաններում ընդունվող յուրաքանչյուր որոշում ենթարկվելու է իրավաչափության և հանրային վստահության առանձնապես խիստ քննության։ Ի վերջո, այս վեճի ամենակարևոր հարցը շատ ավելի խորն է, քան մոմի վաճառքից վճարվելիք հարկը։ Հայաստանին անհրաժեշտ է հանրային պատասխանատվություն ստանձնող Եկեղեցի՝ իր հոգևոր առաքելությանը հավատարիմ, ժողովրդի առջև հաշվետու և անկախ պետական իշխանության քաղաքական նախասիրություններից։ Պետությանը անհրաժեշտ է նույնքան պատասխանատու իշխանություն, որն ունակ է բարեփոխել հարաբերությունները պատմական հաստատությունների հետ՝ պահպանելով օրենքի գերակայությունն ու նրանց ինքնավարությունը։ Պատերազմից և ազգային աղետից հետո Եկեղեցու ղեկավարությունն ուներ սեփական նախաձեռնությամբ այդ ճանապարհը բացելու պատմական հնարավորություն։ Այժմ այն կարող է վերածվել պարտադրված բարեփոխման։ Հայ ժողովրդի նվիրատվություններով ու հավատով ստեղծված հարստությունը հանրային պատասխանատվություն է ենթադրում։ Եկեղեցու պատմական մեծությունը հենց այդ պատասխանատվությունը գիտակցելու կարողության մեջ է։
