Հայաստանը դարձել է ադրբեջանական AI-92 բենզինի արտահանման երկրորդ խոշոր շուկան։ Ադրբեջանի պետական վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով, որոնք հոկտեմբերի 18-ին հրապարակել է Trend գործակալությունը, 2026 թվականի հունվար–օգոստոս ամիսներին Ադրբեջանից Հայաստան է արտահանվել 1950,85 տոննա բենզին՝ 1,59 միլիոն դոլար ընդհանուր արժեքով։ Հայաստանին բաժին է ընկել ադրբեջանական այս վառելիքի արտահանման ամբողջ ծավալի 35,6 տոկոսը։ Փաստացի, արտահանված բենզինի յուրաքանչյուր երեք տոննայից ավելի քան մեկը վաճառվել է հայկական շուկայում։ 2026 թվականի հունվար–օգոստոս ամիսներին Ադրբեջանն արտահանել է 5484,3 տոննա AI-92 բենզին՝ 4,45 միլիոն դոլար ընդհանուր արժեքով։ Արտահանման հիմնական շուկան Վրաստանն է՝ 3413,8 տոննա։ Երկրորդ տեղում Հայաստանն է՝ ընդհանուր ծավալի 35,6 տոկոսով, իսկ երրորդում Տաջիկստանը՝ 119,65 տոննայով։ Այս տվյալներով Հայաստանը դարձել է ադրբեջանական բենզինի արտահանման կարևոր ուղղություններից մեկը։ Ի՞նչ են ցույց տալիս թվերը Trend-ի համաձայն՝ նույն ժամանակահատվածում Ադրբեջանն ինքն է ներմուծել 3918,94 տոննա AI-92 բենզին, հիմնականում Ռուսաստանից և Իրաքից։ Նախորդ տարվա համեմատ ներմուծումը կրճատվել է 95,3 տոկոսով։ Միաժամանակ ադրբեջանական բենզինի արտահանման ծավալը նվազել է 15,1 տոկոսով, սակայն դրա ընդհանուր արժեքն աճել է 9 տոկոսով։ Այս փոփոխությունը վկայում է արտահանվող վառելիքի միջին հաշվարկային գնի բարձրացման մասին։ Հայաստան արտահանված բենզինի հայտարարագրված միջին արժեքը կազմում է շուրջ 815 դոլար մեկ տոննայի դիմաց։ Սակայն գործարքի տնտեսական արդյունավետությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է պարզել ներմուծման ամբողջ շղթան։ Ո՞ր ընկերություններն են իրականացնում մատակարարումները, որքա՞ն են փոխադրման և միջնորդական ծախսերը, ի՞նչ գնով է բենզինը հասնում սպառողին։ Առանց այս տվյալների դժվար է գնահատել ներմուծման ազդեցությունը շուկայական մրցակցության և վառելիքի գների վրա։ Ի վերջո, նոր մատակարարման տնտեսական արդյունքը պետք է զգա նաև Հայաստանի քաղաքացին։ Վառելիքի առևտրի քաղաքական նշանակությունը Ադրբեջանից բենզինի ներմուծումը Հայաստանի համար ունի նաև ռազմավարական նշանակություն։ Տասնամյակներ շարունակ վառելիքի մատակարարման ռուսական ուղղության գերակայությունը սահմանափակել է երկրի տնտեսական ընտրության հնարավորությունները։ Նոր մատակարարների ներգրավումը կարող է նպաստել այդ կախվածության նվազեցմանը, ուժեղացնել մրցակցությունը և մեծացնել Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Հայ-ադրբեջանական առևտրի ձևավորումը նաև խաղաղության գործընթացի տնտեսական բաղադրիչներից է։ Քաղաքական վերջնական կարգավորումից առաջ արդեն ի հայտ են գալիս փոխադարձ առևտրային շահեր։ Ադրբեջանական արտադրանքը սպառման շուկա է գտնում Հայաստանում, իսկ հայաստանյան ընկերությունները ստանում են վառելիքի ձեռքբերման լրացուցիչ հնարավորություն։ Նման տնտեսական կապերի շարունակական զարգացումը կարող է մեծացնել կայուն հարաբերությունների պահպանման երկու երկրների շահագրգռվածությունը։ Հայաստանը պետք է հաշվի առնի Ռուսաստանից երկարամյա էներգետիկ կախվածության դասերը։ Մատակարարման սակավաթիվ աղբյուրներից կախվածությունը մշտապես քաղաքական և տնտեսական ճնշման վտանգ է պարունակում։ Ադրբեջանի հետ առևտրի զարգացումը պետք է ամրապնդի Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Դրա համար անհրաժեշտ են մատակարարման այլընտրանքային ուղիներ, թափանցիկ և մրցակցային շուկա, ինչպես նաև վառելիքի բավարար ռազմավարական պաշարներ։ Հայաստանի համար կարևոր է ապահովել ներմուծման ամբողջ գործընթացի թափանցիկությունը՝ պայմանագրային գնից մինչև բենզալցակայաններում վաճառքի վերջնական արժեքը։ Հանրությունը պետք է իմանա, թե որքանով են նոր մատակարարումները նպաստում մրցակցությանը և վառելիքի գների նվազմանը։ Ադրբեջանական բենզինի արտահանման շուկաներում Հայաստանի զբաղեցրած երկրորդ տեղն արդեն վկայում է տնտեսական հարաբերությունների նկատելի փոփոխության մասին։ Տասնամյակների ընդմիջումից հետո երկու երկրների միջև ձևավորվում են առևտրային կապեր և փոխադարձ տնտեսական շահեր, որոնք կարող են նպաստել խաղաղության ամրապնդմանը։ Հայաստանի համար այս գործընթացի գլխավոր նպատակը պետք է լինի տնտեսական ինքնուրույնության մեծացումը, մատակարարման աղբյուրների բազմազանեցումը և վառելիքի մատչելիությունը։ Հայ-ադրբեջանական առևտրի հաջողությունն ի վերջո պետք է չափվի Հայաստանի տնտեսության և քաղաքացիների ստացած իրական օգուտով։
