Երևանի հյուրանոցներից մեկում բացահայտված քրեական գործը միջազգային կազմակերպված հանցավորության՝ Հայաստան ներթափանցման լուրջ ազդանշան է։ Բարձր աշխատավարձի խոստումով երկիր տեղափոխված օտարերկրացիներ, առգրավված անձնագրեր, հարկադրաբար իրականացվող համակարգչային հափշտակություններ և առնվազն 41 օտարերկրացու ընդգրկող գործունեություն։ Ոստիկանության հրապարակած տեղեկությունները նկարագրում են հանցավորության մի մոդել, որը վերջին տարիներին միլիարդավոր դոլարների հասնող եկամուտներ է ապահովել միջազգային հանցավոր խմբավորումներին։ Հոկտեմբերի 22-ին ՆԳՆ-ն հայտնեց, որ քրեական ոստիկանությունը թրաֆիքինգի ենթադրյալ դեպք է բացահայտել Երևանի Քըրք Քրքորյան փողոցում գտնվող հյուրանոցներից մեկում։ Ըստ հաղորդագրության՝ օտարերկրյա տղամարդը բարձր աշխատավարձի կեղծ խոստումով Հայաստան է տեղափոխել երկու օտարերկրացու, վերցրել նրանց անձնագրերը և, օգտվելով անօգնական վիճակից, ստիպել համակարգչային հափշտակություններ կատարել։ Հետագա միջոցառումներով պարզվել է, որ նույն անձի համակարգմամբ հյուրանոցում համանման գործունեությամբ զբաղվել են ևս 39 օտարերկրացիներ։ Ենթադրյալ կազմակերպիչը կալանավորվել է։ Հրապարակված տեղեկություններում բացակայում են առանցքային մանրամասները։ Հայտնի չեն ներգրավված անձանց քաղաքացիությունը, նրանց հավաքագրման աշխարհագրությունը, համակարգչային հափշտակությունների բնույթը, ֆինանսական շրջանառությունը, հնարավոր արտասահմանյան պատվիրատուներն ու տուժածների շրջանակը։ Չի հաղորդվում նաև՝ լրացուցիչ 39 քաղաքացիներից քանիսն են ունեցել թրաֆիքինգի զոհի կարգավիճակին համապատասխանող հանգամանքներ։ Այս բացերը կարևոր են միջազգային փորձի պատճառով։ ՄԱԿ-ի և Ինտերպոլի ուսումնասիրությունները փաստագրել են համանման հանցավոր համակարգերի գործունեությունը Մյանմայում, Կամբոջայում, Լաոսում, Ֆիլիպիններում և այլ երկրներում։ Գործելակերպը մշակված է մանրամասն։ Սոցիալական ցանցերում և աշխատանքի տեղավորման հարթակներում հրապարակվում են բարձր վարձատրվող աշխատանքի հայտարարություններ։ Առաջարկվում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, հաճախորդների սպասարկման, թվային մարքեթինգի կամ ֆինանսական խորհրդատվության հաստիքներ։ Հավաքագրված մարդկանց համար կազմակերպվում են ճանապարհորդությունը, դիմավորումը և բնակեցումը։ Ժամանելուց հետո գործատուն կարող է վերցնել անձնագիրը, սահմանափակել տեղաշարժը, պարտադրել աշխատանքային երկար հերթափոխեր։ Հանցավոր խմբերը հաճախ ներկայացնում են ճանապարհածախսի և բնակության կեղծ պարտքեր՝ աշխատողին ֆինանսական կախվածության մեջ պահելու նպատակով։ Այդ կենտրոններում մարդկանց հարկադրում են մասնակցել տարբեր տեսակի խարդախությունների։ Տարածված սխեմաներից են կեղծ ներդրումային հարթակները, կրիպտոարժութային խարդախությունները, սիրային հարաբերությունների միջոցով ֆինանսական խարդախությունը, բանկերի կամ պետական մարմինների անունից խաբեությունները։ Գործում են աշխատանքի բաժանման, վերահսկողության և եկամուտների հավաքագրման կազմակերպված համակարգեր։ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գրասենյակի 2023 թվականի գնահատականներով՝ միայն Մյանմայում առնվազն 120 հազար, Կամբոջայում՝ շուրջ 100 հազար մարդ կարող էր հարկադրաբար ներգրավված լինել առցանց խարդախության գործողություններում։ Ինտերպոլի 2026 թվականի մարտի զեկույցն արձանագրում է այս հանցավոր համակարգերի շարունակական աշխարհագրական ընդլայնումը։ 2025 թվականի ավարտին դրանցում շահագործված անձանց քաղաքացիությունների թիվը մոտեցել էր 80-ի։ Գործունեության նոր կենտրոններ են հայտնաբերվել նաև Աֆրիկայում, Մերձավոր Արևելքում և Կենտրոնական Ամերիկայում։ Հատկապես ուշագրավ է հանցավորության ֆինանսական կառուցվածքը։ Ինտերպոլի տվյալներով՝ կազմակերպիչները հաճախ օգտագործում են միջնորդներ ու քողարկող ընկերություններ՝ վերահսկողությունն ու ապօրինի եկամուտների շարժը թաքցնելու համար։ Գործունեությունը կարող է կազմակերպվել տարբեր պետություններում տեղակայված մարդկանց, ընկերությունների և տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների միջոցով։ Երևանի գործի առնչությունն այդ միջազգային ցանցերին դեռևս հաստատված չէ։ Սակայն ոստիկանության նկարագրած հավաքագրման և շահագործման հանգամանքները համընկնում են միջազգային կառույցների փաստագրած հանցավոր մոդելի մի շարք բնորոշ հատկանիշների հետ։ Քննության առանցքային ուղղություններից պետք է դառնա հյուրանոցում գործունեության կազմակերպման ամբողջ շղթայի վերականգնումը։ Ո՞ւմ անունով են ամրագրվել համարները, որքան ժամանակ են այնտեղ բնակվել օտարերկրացիները, ո՞վ է վճարել նրանց կեցության և տեխնիկական միջոցների համար։ Ի՞նչ համակարգիչներ, հեռախոսներ, կապի միջոցներ և ֆինանսական հաշիվներ են օգտագործվել։ Ո՞ւր են փոխանցվել հափշտակված միջոցները, և ովքե՞ր են տնօրինել դրանք։ Առանձին ուսումնասիրության կարիք ունի հավաքագրման մեխանիզմը։ Անհրաժեշտ է պարզել աշխատանքի առաջարկներ տարածած անձանց, միջնորդների, ճանապարհորդության կազմակերպիչների և հնարավոր արտասահմանյան համակարգողների ինքնությունը։ Կարևոր է նաև հյուրանոցի վարչակազմի իրազեկվածության հարցը։ Տասնյակ մարդկանց համակարգված գործունեությունը ենթադրում է բնակեցման, վճարումների և նյութատեխնիկական ապահովման որոշակի կազմակերպում։ Դրա հանգամանքների պարզումը կարող է օգնել բացահայտել հնարավոր օժանդակողներին՝ առանց նախապես մեղավորություն վերագրելու հյուրանոցի աշխատակիցներին կամ սեփականատերերին։ Միջազգային փորձը հուշում է նաև քննության ընթացքում թրաֆիքինգի զոհերի ճիշտ նույնականացման անհրաժեշտությունը։ Հանցավոր գործողություններում մասնակցության փաստն ինքնին չի բացառում հարկադրանքի առկայությունը։ Առգրավված անձնագրերը, սպառնալիքները, կախվածության մեջ պահելը և ազատ տեղաշարժի սահմանափակումը կարող են էական նշանակություն ունենալ մարդկանց իրավական կարգավիճակը որոշելիս։ Նշյալ դեպքը Հայաստանի իրավապահների համար միջազգային համագործակցության լուրջ քննություն է։ Պետք է պարզել հանցավոր գործունեության հնարավոր արտասահմանյան կապերը, նույնականացնել ֆինանսական շահառուներին, պահպանել թվային ապացույցները և պարզել տուժածների ամբողջ շրջանակը։ Հանցավոր այս համակարգերի կենսունակությունը պայմանավորված է միջազգային ցանցերի ճկունությամբ։ Հանցավոր կենտրոնի լուծարումը կազմակերպիչներին հաճախ հնարավորություն է տալիս գործունեությունը տեղափոխել այլ հասցե կամ երկիր՝ պահպանելով ֆինանսական և կազմակերպական հիմնական կապերը։ Հայաստանի համար այժմ առաջնային է բացահայտել Երևանի հյուրանոցում կազմակերպված գործողության ամբողջ ծավալը։ Հյուրանոցում հայտնաբերված 41 օտարերկրացիների գործը կարող է բացահայտել շատ ավելի ընդարձակ կապեր։ Պատասխանը կտան հեռախոսների, համակարգիչների, փոխանցումների, հավաքագրման ուղիների և միջազգային իրավապահ համագործակցության արդյունքները։ Հոկտեմբերի 22-ի բացահայտումը պետք է ստանա համարժեք շարունակություն։ Քննության գլխավոր արդյունքը կլինի հանցավոր գործունեության կազմակերպիչների, ֆինանսավորողների և շահառուների ամբողջ շրջանակի նույնականացումը, ինչպես նաև շահագործման ենթարկված մարդկանց պաշտպանությունը։ Հայաստանի տարածքը միջազգային կիբեռհանցագործությունների համար օգտագործելու ցանկացած փորձ պահանջում է իրավապահ մարմինների հետևողական արձագանք, որը կուղեկցվի հանրային հաշվետվություններով։
