Հայաստանի տնտեսության առաջիկա երեք տարիների կանխատեսումները լավատեսական են։ Համաշխարհային բանկը 2026 թվականին սպասում է 5.6 տոկոս տնտեսական աճ, 2027-ին՝ 5.3, իսկ 2028-ին՝ 5.1 տոկոս։ Սակայն այս թվերի կողքին միջազգային կառույցը հրապարակում է շատ ավելի մտահոգիչ ցուցանիշ։ Հայաստանի բնակչության շուրջ 40 տոկոսն ապրում է աղքատության մեջ հայտնվելու մշտական վտանգի պայմաններում։ Համաշխարհային բանկի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավար Ֆաբրիցիո Զարկոնեի՝ հայաստանյան լրատվամիջոցներից մեկին տված հարցազրույցը վեր է հանում Հայաստանի տնտեսական զարգացման խորքային խնդիրը։ Տարիներ շարունակ արձանագրվող աճը դեռ չի վերածվել բնակչության զգալի հատվածի բարեկեցության։ Հարյուր հազարավոր քաղաքացիների եկամուտները շարունակում են այնքան անկայուն մնալ, որ անգամ անսպասելի ծախսը կարող է նրանց աղքատացնել։ Տասից չորսի անապահովությունը Հայաստանի տնտեսական աճի մասին պաշտոնական քննարկումներում գերակշռում են ՀՆԱ-ի ցուցանիշները, ներդրումներն ու հարկային մուտքերը։ Զարկոնեի խոսքով՝ յուրաքանչյուր տասը հայաստանցուց չորսն ապրում է խոցելի պայմաններում։ Աշխատանքի կորուստը, ընտանիքի անդամի հիվանդությունը կամ անսպասելի խոշոր ծախսը կարող են նրանց արագ վերադարձնել աղքատության մեջ։ Այս 40 տոկոսը փաստացի աղքատության ցուցանիշ չէ։ Խոսքն ընտանիքների մասին է, որոնց եկամուտներն ու կուտակած միջոցները բավարար պաշտպանություն չեն ապահովում տնտեսական ցնցումներից։ Առանձնապես ծանր է վիճակը գյուղատնտեսության ոլորտում, ուր աղքատ է յուրաքանչյուր երրորդ մարդը։ Տասնամյակների տնտեսական աճը մարզերում դեռ չի ստեղծել կայուն եկամուտ ապահովող բավարար հնարավորություններ։ Գյուղական տնտեսությունների համար շարունակում են վճռորոշ մնալ եղանակային պայմանները, ոռոգման հասանելիությունը, արտադրողականությունն ու իրացման շուկաները։ Այս տվյալները լուրջ հարց են առաջադրում կառավարության տնտեսական քաղաքականության պատասխանատուներին՝ ի՞նչ արդյունք են տվել մարզերի զարգացման, գյուղատնտեսության արդիականացման և աղքատության կրճատմանն ուղղված պետական ծախսերը։ Համաշխարհային բանկի գնահատականները հիմք են այդ ծրագրերի արդյունավետությունը հանրային առարկայական քննության ենթարկելու համար։ Առողջապահության թաքնված տնտեսական գինը Զարկոնեն առանձնահատուկ նշանակություն է տվել Հայաստանում համընդհանուր առողջապահական համակարգի ներդրմանը՝ այն համարելով երկրի զարգացման կարևորագույն բարեփոխումներից մեկը։ Այս բարեփոխման նշանակությունը պայմանավորված է նաև սոցիալական լուրջ խնդրով։ Բուժման համար քաղաքացիների գրպանից կատարվող ծախսերը կարող են կարճ ժամանակում սպառել ընտանիքի խնայողությունները, ստիպել պարտք վերցնել կամ հրաժարվել անհրաժեշտ բուժօգնությունից։ Համաշխարհային բանկն այժմ հետևում է առողջապահական անձնական ծախսերի փոփոխությանը։ Բարեփոխման արդյունավետության կարևոր չափանիշներից են լինելու ընտանիքների ֆինանսական բեռի նվազումը, բուժօգնության փաստացի հասանելիությունը և հիվանդության հետևանքով աղքատանալու դեպքերի կրճատումը։ Մյուս մտահոգիչ խնդիրը էներգետիկ աղքատությունն է։ Բանկն ուսումնասիրում է ընտանիքների՝ ձմռանը բնակարանները պատշաճ ջեռուցելու ֆինանսական հնարավորությունները։ Համաշխարհային բանկի առաջիկա «Աղքատության և հավասարության գնահատումը» պետք է բացահայտի Հայաստանում աղքատության տարածվածությունը, դրա խորքային պատճառներն ու ընտանիքների տնտեսական խոցելիությունը պահպանող հիմնական գործոնները։ Ներդրումների հաջորդ փորձությունը Համաշխարհային բանկի խումբը մասնակցում է նաև Հայաստանի ներդրումային միջավայրի վերափոխմանը։ Նրա աջակցությամբ մշակվել է ներդրումների մասին նոր օրենք՝ օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման պայմանները բարելավելու նպատակով։ Գործնական օրինակներից է Masrik-1 արևային ծրագիրը, որի նախապատրաստումից հետո Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան ներգրավել է մասնավոր ներդրումներ։ IFC-ն Ամերիաբանկի միջոցով փոքր բիզնեսի համար տրամադրել է նաև շուրջ 200 միլիոն դոլարի վարկային գիծ։ Դրա կեսը նախատեսված է կլիմայական ֆինանսավորման համար։ Այժմ քննարկվում է նման ֆինանսավորման հասանելիությունը նաև տնային տնտեսություններին՝ էներգաարդյունավետության, արևային վահանակների և մարտկոցային կուտակիչների համար։ Հայաստանի առաջիկա տարիների գլխավոր տնտեսական խնդիրը աճի արդյունքները քաղաքացիների կյանքում շոշափելի դարձնելն է։ Համաշխարհային բանկի կանխատեսումները դրա համար բարենպաստ հիմք են ստեղծում, սակայն կայուն զարգացման համար անհրաժեշտ են բնակչության եկամուտների աճ, աղքատության կրճատում և ընտանիքների ֆինանսական ապահովության ամրապնդում։ Բնակչության 40 տոկոսի սոցիալական անապահովությունը ցույց է տալիս, որ տարիների աճը դեռ չի ապահովել հարյուր հազարավոր ընտանիքների կայուն եկամուտն ու ֆինանսական պաշտպանվածությունը։ Նրանց համար անգամ անսպասելի ծախսը շարունակում է աղքատանալու լուրջ վտանգ ստեղծել։ Կառավարության տնտեսական հաշվետվություններում ՀՆԱ-ի աճի հետ պետք է ներկայացվեն նաև քաղաքացիների կյանքի իրական փոփոխությունները։ Քանի՞ ընտանիք է հաղթահարել աղքատության վտանգը, որքանո՞վ են նվազել բուժման ծախսերը, քանի՞ կայուն աշխատատեղ է ստեղծվել մարզերում, ինչպե՞ս են փոխվել մարդկանց իրական եկամուտները։ Հենց այս ցուցանիշներով պետք է գնահատել Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության հաջողությունը։
