Ֆրանսիայում շարունակվող զանգվածային բողոքները բացահայտում են եվրոպական քաղաքական ու սոցիալական համակարգի խորացող հակասությունները։ Տասնամյակներով կայունություն և բարեկեցություն ապահոված հասարակական համաձայնությունը կորցնում է իր ամրությունը։ Քաղաքացիների դժգոհության հիմքում կուտակված տնտեսական դժվարություններն են, սոցիալական անապահովությունը և պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահության անկումը։ Սակայն այս ամենը տեղի է ունենում համաշխարհային ուժային հարաբերությունների վերադասավորման վճռորոշ շրջանում, երբ Եվրոպայի ներքին ցնցումները կարող են ազդեցություն ունենալ նրա միջազգային դիրքերի, ռազմավարական ինքնուրույնության և հետպատերազմյան աշխարհակարգի ապագայի վրա։ Հոկտեմբերի 24-ին Ֆրանսիայի փողոցներ կրկին դուրս եկան հարյուր հազարավոր ցուցարարներ։ Հասարակական լարվածության մասշտաբների մասին է վկայում իշխանությունների որոշումը՝ անվտանգության ապահովման համար ներգրավել շուրջ 70 հազար ոստիկանների և ժանդարմների։ Բողոքի տարբեր ալիքներ են նկատվում նաև Իտալիայում, Բելգիայում, Գերմանիայում և Իսպանիայում։ Յուրաքանչյուր երկրում դժգոհությունն ունի իր անմիջական պատճառները, սակայն դրանց հիմքում կուտակվել են ընդհանուր խնդիրներ։ Եվրոպական պետություններն ավելի դժվարությամբ են ապահովում այն կենսամակարդակն ու սոցիալական երաշխիքները, որոնց վրա տասնամյակներ շարունակ կառուցվել է քաղաքացիների վստահությունը պետական համակարգի նկատմամբ։ Տնտեսական դժվարությունները խորացնում են հասարակական դժգոհությունը, իսկ քաղաքական անկայունությունը թուլացնում է կառավարությունների՝ այդ խնդիրներին արդյունավետ լուծումներ տալու կարողությունը։ Այս փոխկապակցված ճգնաժամն աստիճանաբար խարխլում է եվրոպական կայունության հիմքերը։ Եվրոպայի հետպատերազմյան կայունության հիմքում տնտեսական առաջընթացի, սոցիալական արդարության և ժողովրդավարական կառավարման շուրջ ձևավորված հասարակական համաձայնությունն էր։ Տասնամյակներ շարունակ այդ համակարգն ապահովել է բարեկեցության աճ, հանրային ծառայությունների հասանելիություն և քաղաքացու սոցիալական պաշտպանվածություն։ Այսօր դրա հիմքերը լուրջ փորձության առաջ են։ Էներգակիրների բարձր գները, բնակարանային ճգնաժամը, արդյունաբերության մրցունակության անկումը, բնակչության ծերացումը և պաշտպանական ծախսերի ավելացումը ծանրացնում են պետական բյուջեների բեռը։ Կառավարությունները ստիպված են վերանայել սոցիալական պարտավորությունները, իսկ քաղաքացիներն ավելի ու ավելի դժվարությամբ են պահպանում իրենց նախկին կենսամակարդակը։ Հասարակության և պետության միջև տասնամյակներով ձևավորված վստահությունն աստիճանաբար խաթարվում է։ Այս ճգնաժամը ծավալվում է միջազգային հարաբերությունների արմատական փոփոխությունների շրջանում։ Աշխարհում կրկին ուժեղանում է ազդեցության գոտիների քաղաքականությունը։ Ռուսաստանն Ուկրաինայի դեմ պատերազմով ձգտում է վերանայել եվրոպական անվտանգության համակարգը և վերականգնել իր ազդեցությունը նախկին խորհրդային տարածքում։ Չինաստանը հետևողականորեն ընդլայնում է տնտեսական, տեխնոլոգիական և ռազմավարական ներկայությունը։ Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականության մեջ աճում է երկկողմ գործարքների, տնտեսական շահերի և դաշնակիցների նկատմամբ պահանջների նշանակությունը։ Համաշխարհային ուժային հավասարակշռությունը փոխվում է, և Եվրոպայի ներքին դժվարությունները կարող են էապես թուլացնել այդ գործընթացների վրա նրա ազդեցությունը։ Եվրոպական միության միջազգային նշանակությունը տարածվում է նրա տնտեսական և ռազմական ներուժից շատ ավելի հեռու։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի աղետից հետո եվրոպական ինտեգրումը նպաստեց միջազգային հարաբերություններում իրավունքի, փոխադարձ պարտավորությունների և բազմակողմ համագործակցության ամրապնդմանը։ Եվրոպական պետությունները պատմության ընթացքում բազմիցս խախտել են իրենց հռչակած սկզբունքները, սակայն դրանց շուրջ ձևավորված ինստիտուտները կարևոր հակակշիռ են ուժի գերակայությամբ առաջնորդվող քաղաքականությանը։ Եվրոպայի թուլացումը կարող է խախտել այդ հավասարակշռությունը և ընդլայնել մեծ տերությունների միակողմանի գործողությունների հնարավորությունները։ Այսօրվա Եվրոպան ինստիտուցիոնալ առումով անհամեմատ ավելի ամուր է։ Եվրամիությունը, ՆԱՏՕ-ն և ժողովրդավարական կառավարման ինստիտուտները ստեղծում են անվտանգության ու քաղաքական համագործակցության բազմաթիվ երաշխիքներ։ Սակայն պատմական փորձը հիշեցնում է, որ միջազգային կարգի ամրությունը մեծապես կախված է այն պաշտպանող պետությունների ներքին կայունությունից։ Երբ հասարակությունները կորցնում են վստահությունն իրենց քաղաքական համակարգերի նկատմամբ, պետությունները դժվարությամբ են համախմբում անհրաժեշտ ռեսուրսները երկարաժամկետ ռազմավարական նպատակների շուրջ։ Հատուկ ուշադրության է արժանի արտաքին ազդեցության գործոնը։ Եվրոպական կառույցները բազմիցս փաստագրել են ռուսական տեղեկատվական միջամտությունները, ապատեղեկատվական գործողությունները և հասարակական հակասությունները խորացնելու փորձերը։ Եվրոպայի քաղաքական պառակտումը բխում է Մոսկվայի ռազմավարական շահերից, քանի որ թուլացնում է Ռուսաստանի նկատմամբ միասնական ճնշումը, խաթարում եվրոպական անվտանգության համակարգի ամրապնդումը և նպաստավոր պայմաններ ստեղծում մայրցամաքում ռուսական ազդեցության վերականգնման համար։ Եվրոպայի ներքին պառակտումը կարող է խաթարել Ռուսաստանի նկատմամբ միասնական պատժամիջոցների քաղաքականությունը, թուլացնել Ուկրաինային երկարաժամկետ աջակցությունը և դժվարացնել սեփական պաշտպանական կարողությունների զարգացումը։ Այս պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում եվրոպական հասարակություններում կուտակված տնտեսական ու քաղաքական հակասությունները։ Դրանց խորացումը մեծացնում է հասարակական անվստահությունը, թուլացնում կառավարությունների քաղաքական հենարանը և արտաքին ուժերի համար ստեղծում եվրոպական որոշումների վրա ազդելու լրացուցիչ հնարավորություններ։ Արտաքին ուժերը կարող են օգտվել հասարակության մեջ կուտակված դժգոհությունից՝ ապատեղեկատվության տարածմամբ խորացնելով ներքին հակասությունները, սրելով քաղաքական բևեռացումը և թուլացնելով պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահությունը։ Այս ամենը խաթարում է հասարակական համերաշխությունը և նվազեցնում պետության՝ արտաքին ճնշումներին միասնական դիմակայելու կարողությունը։ Նման գործողությունները խորացնում են հասարակական պառակտումը, խարխլում պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահությունը և թուլացնում իշխանությունների՝ ազգային նշանակության հարցերի շուրջ հասարակական աջակցություն ապահովելու և հետևողական քաղաքականություն իրականացնելու կարողությունը։ Եվրոպայի ներքին ճգնաժամն ունի նաև աշխարհատնտեսական հետևանքներ։ Եվրոպական արդյունաբերությունն արդեն բախվում է ամերիկյան և չինական մրցակցության աճին։ Էներգակիրների ներմուծումից կախվածությունը, առաջատար տեխնոլոգիաների զարգացման ոլորտում առկա դժվարությունները և սահմանափակ ներդրումները խոչընդոտում են եվրոպական արդյունաբերության արդիականացմանը՝ թուլացնելով նրա մրցունակությունն ու տնտեսական ինքնուրույնությունը։ Այս խնդիրների լուծումը պահանջում է քաղաքական համաձայնություն, մեծ ներդրումներ և տարիների հետևողական աշխատանք։ Հասարակական բևեռացումը կարող է խափանել այդ ծրագրերը՝ թուլացնելով Եվրոպայի դիրքերը համաշխարհային շուկաներում և ռազմավարական տեխնոլոգիաների մրցակցության մեջ։ Այս զարգացումներն անմիջական նշանակություն ունեն նաև Հայաստանի համար։ Եվրոպական քաղաքական ազդեցության նվազումը Հարավային Կովկասում կարող է մեծացնել տարածաշրջանային և համաշխարհային ուժային կենտրոնների ազդեցությունը։ Հայաստանի անվտանգության ու ինքնիշխանության համար կենսական նշանակություն ունեն միջազգային իրավունքի գործուն մեխանիզմները, սահմանների անձեռնմխելիությունը և պետությունների իրավահավասարությունը։ Եվրոպական կառույցների թուլացումը դժվարացնելու է այդ սկզբունքների պաշտպանությունը հատկապես այն տարածաշրջաններում, որոնց նկատմամբ մեծ տերություններն ունեն մրցակցող ռազմավարական շահեր։ Եվրոպական մայրաքաղաքներում ընթացող բողոքի ցույցերն ունեն ներքին, հիմնավոր պատճառներ։ Դրանց աշխարհաքաղաքական նշանակությունը, սակայն, արդեն դուրս է գալիս առանձին պետությունների քաղաքական օրակարգերից։ Համաշխարհային ազդեցության համար մրցակցող տերությունները գործում են մի ժամանակաշրջանում, երբ Եվրոպան հարկադրված է միաժամանակ լուծել տնտեսական, սոցիալական և անվտանգային ծանր խնդիրներ։ Նրա քաղաքական անկայունությունը կարող է խրախուսել միջազգային հարաբերությունները ուժի և ազդեցության գոտիների սկզբունքով վերակազմակերպելու ձգտումները։ Եվրոպայի ապագան մեծապես պայմանավորված է իր քաղաքացիների վստահությունը վերականգնելու, տնտեսական հզորությունն ամրապնդելու և համաշխարհային ուժային մրցակցության պայմաններում սեփական շահերն ինքնուրույն պաշտպանելու կարողությամբ։ Այդ խնդիրների լուծումն արդեն համաշխարհային նշանակություն ունի։ Եվրոպայի թուլացումը կարող է փոխել ուժերի հարաբերակցությունը նրա սահմաններից շատ հեռու՝ հատկապես փոքր պետությունների համար մեծացնելով արտաքին ճնշումների վտանգը և խաթարելով միջազգային իրավունքի այն երաշխիքները, որոնցից կախված են նրանց ինքնիշխանությունն ու անվտանգությունը։ Քսաներորդ դարի ողբերգությունները ցույց տվեցին, թե ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ միջազգային իրավունքի նահանջը ուժի քաղաքականության առաջ։ Պատերազմներից հետո ստեղծված աշխարհակարգի կայունությունը պահանջում է այդ սկզբունքները պաշտպանելու քաղաքական կամք, տնտեսական հզորություն և անվտանգության գործուն երաշխիքներ։ Եվրոպայի այսօրվա ճգնաժամի պատմական նշանակությունն էլ մեծապես պայմանավորված է նրանով, թե որքանով մայրցամաքը կկարողանա պահպանել իր միասնականությունը, վերականգնել ներքին վստահությունը և շարունակել մնալ միջազգային հարաբերություններում ուժի կամայականությունը զսպող ազդեցիկ կենտրոն
