Հայաստանի քաղաքական կյանքում ստեղծվել է բացառիկ հնարավորություն՝ իշխանության, ընդդիմության և հասարակության միջև սահմանադրական փոխզիջման հասնելու համար։ Նիկոլ Փաշինյանին անհրաժեշտ է նոր Սահմանադրության հանրաքվեն։ Հասարակությանը՝ իշխանության անձնավորման և անսահմանափակ վերարտադրության դեմ գործուն երաշխիք։ Ընդդիմությունն այսօր կարող է այս երկու պահանջները միավորել և հասնել փոփոխության, որի քաղաքական արժեքը շատ ավելի մեծ կլինի հերթական արտահերթ ընտրություններում մասնակցությունից։ Նարեկ Կարապետյանը, համաձայնվելով արտահերթ ընտրությունների գաղափարին, ռազմավարական սխալ է գործում։ Նրա գլխավորած ուժը վտանգում է ձեռքից բաց թողնել իշխանության սահմանափակման իրական հնարավորությունը՝ մտնելով Փաշինյանի առաջարկած քաղաքական խաղի մեջ։ Սակայն արտահերթ ընտրությունների շուրջ այս բանավեճը բացահայտում է Հայաստանի քաղաքական համակարգի շատ ավելի լուրջ՝ տարիներով չլուծված կառուցվածքային խնդիրը։ Արտահերթ ընտրությունների հնարավորության մասին Փաշինյանի վերջին հայտարարությունը բացահայտում է Հայաստանի քաղաքական համակարգի ինստիտուցիոնալ անկատարությունը։ Խորհրդարանական կառավարման անցումից հետո ձևավորված չորս գումարումներից առաջին երկուսը՝ 2017-ի և 2018-ի խորհրդարանները, վաղաժամ ավարտեցին իրենց գործունեությունը։ 2021-ին ընտրված խորհրդարանին հաջողվեց հասնել հերթական ընտրություններին։ Այժմ հերթական ընտրություններից ընդամենը ամիսներ անց կրկին հնչում է խորհրդարանը լուծարելու հնարավորությունը։ Սա արդեն համակարգային ախտանիշ է։ Խորհրդարանական հանրապետության կենսունակությունը պայմանավորված է քաղաքական հակասությունները հենց խորհրդարանում հանգուցալուծելու կարողությամբ։ Բանակցություններ, կոալիցիոն վերադասավորումներ, կառավարության կազմի փոփոխություն, փոխադարձ զիջումներ։ Այս գործիքների շարունակական ձախողումը քաղաքական համակարգը դարձնում է մեկ մարդու կամքից կախված մեխանիզմ։ Արտահերթ ընտրությունների նախաձեռնությունը գործող վարչապետին տալիս է նաև անհամաչափ քաղաքական առավելություն։ Ընտրությունների ժամկետը կանխորոշելու հնարավորությունը նրան թույլ է տալիս նախապես պատրաստվել և մրցակիցներին պարտադրել սեփական օրակարգն ու ժամանակացույցը։ Արդյունքում ընտրական պայքարը մեկնարկում է անհավասար պայմաններում՝ խաթարելով արդար քաղաքական մրցակցության հիմքերը։ Հայաստանում իշխանության անձնավորման խնդիրը նոր չէ։ Երեք նախագահական տասնամյակների ընթացքում այն մնաց մեր պետականության գլխավոր հիվանդություններից մեկը։ 2015-ի սահմանադրական փոփոխությունը խոստանում էր իշխանության ապակենտրոնացում, սակայն ստեղծված համակարգում վարչապետի ձեռքում կենտրոնացան գործադիր իշխանության հիմնական լծակները՝ առանց պաշտոնավարման ժամկետային սահմանափակման։ Իսկ ցանկացած իշխանություն, որի գոյությունը կախված է մեկ մարդու քաղաքական կենսագրության շարունակությունից, վաղ թե ուշ սկսում է պետության ապագան նույնացնել այդ մարդու ապագայի հետ։ Այս խնդրի լուծման հնարավորությունն այսօր ընդդիմության ձեռքում է։ Նոր Սահմանադրությամբ պետք է ամրագրել մեկ անձի՝ վարչապետի պաշտոնում առավելագույնը երկու ժամկետ պաշտոնավարելու սահմանափակում՝ ներառյալ արտահերթ ընտրությունների արդյունքում ստանձնած պաշտոնավարումը։ Յուրաքանչյուր նոր վարչապետական մանդատ պետք է հաշվարկվի այդ սահմանափակման շրջանակում՝ բացառելով հրաժարականների, խորհրդարանի լուծարման կամ ընտրական նոր ցիկլերի միջոցով ժամկետների հաշվարկը զրոյացնելու հնարավորությունը։ Ամեն արտահերթ ընտրությամբ վարչապետը կսպառի իր քաղաքական երկու կյանքերից մեկը։ Հենց այս պահանջի շուրջ կարող է ձևավորվել հանրության և ընդդիմության ընդհանուր դիրքորոշումը՝ Փաշինյանին տալով սահմանադրական հանրաքվեի անցկացման համար անհրաժեշտ աջակցությունը՝ նրա իշխանության հետագա վերարտադրությունը սահմանափակելու հստակ երաշխիքի դիմաց։ Ժողովուրդն է իշխանություն ձևավորում, իսկ Սահմանադրությունը երաշխավորում է, որ ժողովրդի վստահությունը որևէ մեկի համար անսահմանափակ իշխանության իրավունք չի դառնա։ Հայաստանի համար այս հարցն ունի նաև աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Երկիրը մտնում է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների հաստատման, անվտանգության համակարգի վերակառուցման և արտաքին տնտեսական նոր գործընկերությունների վճռորոշ փուլ։ Նման գործընթացների հաջողության համար անհրաժեշտ է կանխատեսելի պետական համակարգ։ Միջազգային գործընկերները պետք է գործ ունենան երկարաժամկետ պարտավորություններ ստանձնող ինստիտուտների հետ։ Հայաստանի արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը նույնպես պահանջում է իշխանության փոխանցման հուսալի, սահմանադրորեն պաշտպանված մեխանիզմներ։ Այսօր ընդդիմության առաջ բացված բանակցային պատուհանը կարող է շատ արագ փակվել։ Փաշինյանին անհրաժեշտ է հանրաքվեն խորհրդարան տանելու քաղաքական աջակցությունը։ Այդ անհրաժեշտությունը ընդդիմությանը տալիս է սակարկության բացառիկ հնարավորություն։ Վաղը նույն հնարավորությունը կարող է այլևս գոյություն չունենալ։ Հանրաքվեն ամեն գնով տապալելու և դրա միջոցով Փաշինյանի հեռացման հասնելու հաշվարկը քաղաքական մանկամտություն է։ Այդ սցենարի հաջողության հավանականությունը չափազանց փոքր է, իսկ սահմանադրական փոխզիջմամբ Փաշինյանի հետագա պաշտոնավարումը սահմանափակելու հեռանկարը միանգամայն իրատեսական է։ Ընդդիմությունը պետք է պնդի նաև հստակ անցումային դրույթների ամրագրումը՝ բացառելով գործող վարչապետի պաշտոնավարման ժամկետների հաշվարկը զրոյացնելու հնարավորությունը։ Առանց այդ երաշխիքի սահմանադրական փոփոխությունը կիմաստազրկվի։ Այսօր ընդդիմությունն ունի քաղաքական հազվադեպ հնարավորություն՝ իր բանակցային առավելությունը վերածելու տևական սահմանադրական ձեռքբերման։ Դրա համար անհրաժեշտ է քաղաքական հաշվարկ, փոխզիջման պատրաստակամություն և առավելապաշտությունից հրաժարվելու համարձակություն։ Այսօր ընդդիմությունն ունի Հայաստանի քաղաքական համակարգում տասնամյակների համար կարևոր փոփոխություն ամրագրելու հնարավորություն։ Այն կարող է հանրությանը տալ իշխանության վերարտադրությունը սահմանափակող սահմանադրական երաշխիք և այդպիսով հասնել շատ ավելի նշանակալի արդյունքի, քան խոստանում է հերթական արտահերթ ընտրապայքարը։ Փաշինյանին անհրաժեշտ է նոր Սահմանադրություն։ Ընդդիմությունը պետք է նրա աջակցությունը պայմանավորի այդ Սահմանադրությամբ հենց Փաշինյանի իշխանությունը սահմանափակելու պահանջով։ Ամեն ինչ ստանալու ձգտումը կարող է ընդդիմությանը կրկին թողնել ձեռնունայն։ Իսկ իշխանության սահմանափակման հասնելը կլինի քաղաքական հաղթանակ, որի արդյունքից կշահի ամբողջ պետությունը։
