Հայաստանում թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության ծավալների մասին առավել խոսուն տեղեկությունները հրապարակել են իրավապահ մարմինները։ Դատախազության տվյալներով, 2025 թվականին առցանց թմրավաճառքի վերաբերյալ դատարան է ուղարկվել 11 քրեական վարույթ՝ 24 մեղադրյալի վերաբերյալ։ Այդ գործերով արձանագրված ընդհանուր դրամաշրջանառությունը կազմել է շուրջ 5 միլիարդ 108 միլիոն դրամ։ Այս գումարը վերաբերում է դատարան ուղարկված առանձին վարույթներին և չի արտացոլում Հայաստանի ապօրինի թմրաշուկայի ամբողջ ֆինանսական ծավալը։ Նույն թվականին Հայաստանում գրանցվել է թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության 3631 դեպք, նախորդ տարվա համեմատ 20,4 տոկոսով ավելի։ Իրացման դեպքերը հասել են 2176-ի՝ աճելով 12,6 տոկոսով։ Սակայն առավել մտահոգիչ է բացահայտումների ցուցանիշը։ Դատախազության տարեկան հաղորդման համաձայն, 2025 թվականին իրացման նպատակով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեպքերի բացահայտումը կազմել է ընդամենը 13,2 տոկոս։ Այս տվյալները լուրջ հարցեր են առաջացնում կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի արդյունավետության վերաբերյալ։ Հատկապես անհրաժեշտ է պարզել բացահայտված հանցավոր խմբերի ֆինանսական կապերը, կազմակերպիչների պատասխանատվության ենթարկվելու արդյունքները և ապօրինի եկամուտների հետագա ճակատագիրը։ Թմրանյութերի վաճառքի կազմակերպման գործում մեծացել է համացանցի նշանակությունը։ ՆԳՆ տվյալներով, 2025 թվականին հայտնաբերվել է համացանցի միջոցով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության 460 դեպք՝ 2024 թվականի 321-ի դիմաց։ 2026 թվականի առաջին յոթ ամիսների վերաբերյալ նախարարության տրամադրած տեղեկությունների համաձայն, հայտնաբերվել է ապօրինի վաճառքի հետ կապված շուրջ 480 առցանց հարթակ, որոնցից արգելափակվել է ընդամենը 20-ը։ Մնացած հարթակների նկատմամբ ձեռնարկված միջոցառումների և դրանց գործունեության հետագա ընթացքի վերաբերյալ անհրաժեշտ են լրացուցիչ տվյալներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ֆինանսական վերահսկողությունը։ Քրեական վարույթներով արձանագրված միլիարդավոր դրամների շրջանառությունը վկայում է առցանց վաճառքի միջոցով զգալի գումարներ փոխանցելու հնարավորության մասին։ Անհրաժեշտ է պարզել դրանց վերջնական շահառուներին, ֆինանսական միջնորդների մասնակցությունը և ապօրինի եկամուտների կանխիկացման ու տնօրինման ուղիները։ Նույնքան կարևոր է հրապարակել, թե այդ գումարներից որքանն է հայտնաբերվել, կալանքի տակ դրվել կամ բռնագանձվել։ Պաշտոնական տվյալներով, 2025 թվականին առգրավվել է շուրջ 769 կիլոգրամ թմրամիջոց՝ նախորդ տարվա 426 կիլոգրամի դիմաց։ Միաժամանակ թմրամիջոցների մաքսանենգության գրանցված դեպքերը 322-ից նվազել են մինչև 225։ ՆԳՆ-ն այս փոփոխությունները կապում է խոշոր խմբաքանակների ներմուծման կանխարգելման և մատակարարման հիմնական ուղիների բացահայտման ուղղությամբ իրականացվող աշխատանքների հետ։ 2026 թվականի առաջին յոթ ամիսներին արձանագրվել է թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության 1693 դեպք՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 1923-ի դիմաց։ Իրացման դեպքերը 1153-ից նվազել են մինչև 1054։ Սակայն գրանցված դեպքերի նվազումը դեռևս բավարար հիմք չէ ապօրինի շուկայի ծավալների կրճատում արձանագրելու համար։ Նույն հանգամանքն ընդունում է նաև ՆԳՆ-ն՝ մատնանշելով թմրահանցագործությունների թաքնված բնույթը։ 2025 թվականի տվյալներով, Հայաստանում թմրանյութերի օգտագործման հետևանքով առաջացած առողջական խանգարումներով բժշկական հաշվառման մեջ է գտնվել 7941 մարդ, այդ թվում՝ 192 կին և 6 անչափահաս։ Այս ցուցանիշն ընդգրկում է միայն պաշտոնապես հաշվառված անձանց և ամբողջությամբ չի արտացոլում թմրանյութերի օգտագործման տարածվածությունը երկրում։ 2025 թվականի հունիսին կառավարությունը հաստատել է թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի ռազմավարությունը և դրանից բխող 2025–2027 թվականների գործողությունների ծրագիրը։ Սակայն պաշտոնական վիճակագրությունն արդեն լուրջ հարցեր է առաջացնում դրա արդյունավետության վերաբերյալ։ Դատախազության տվյալներով, 2025 թվականին թմրանյութերի իրացման նպատակով ապօրինի շրջանառության դեպքերի բացահայտման ցուցանիշը կազմել է ընդամենը 13,2 տոկոս։ Նույն տարում առցանց թմրավաճառքի վերաբերյալ դատարան ուղարկված 11 քրեական վարույթներով արձանագրվել է ավելի քան 5,1 միլիարդ դրամի շրջանառություն։ Այդ գումարների բռնագանձման և գործերով վերջնական դատավճիռների ամբողջական արդյունքները դեռևս անհրաժեշտ է հստակեցնել։ Խնդրի կազմակերպված բնույթը հաստատում են նաև ոստիկանության հրապարակումները։ 2025 թվականի առաջին ութ ամիսներին Քրեական ոստիկանության մասնագիտացված վարչությունը բացահայտել է 15 հանցավոր խումբ և արգելափակել թմրանյութերի վաճառքի հետ կապված 30 տելեգրամյան հարթակ։ Ամբողջ տարվա ընթացքում արձանագրվել է համացանցով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության 460 դեպք։ Այս ցուցանիշները վկայում են առցանց վաճառքի տարածման և կազմակերպված խմբերի ակտիվության մասին։ Դրանց ֆինանսավորողների, մատակարարման աղբյուրների և փոխկապակցված ցանցերի ամբողջական բացահայտումը շարունակում է մնալ առանցքային խնդիր։ Պետությունը պարտավոր է հրապարակել, թե բացահայտված խմբերից քանիսի գործունեությունն է վերջնականապես դադարեցվել, քանի կազմակերպիչ է դատապարտվել, որքան հանցավոր եկամուտ է բռնագանձվել և ինչ արդյունք են տվել կանխարգելման ծրագրերը։ Առանց այդ հաշվետվողականության դժվար է գնահատել իրականացվող պայքարի ազդեցությունը թմրանյութերի ապօրինի շուկայի վրա։ Միլիարդավոր դրամների շրջանառությունը, բացահայտման ցածր ցուցանիշը և առցանց վաճառքի հարյուրավոր դեպքերն արդեն բավարար հիմք են պետությունից պահանջելու ավելի առարկայական արդյունքներ։ Թմրաբիզնեսի դեմ պայքարի հաջողությունը պետք է արտահայտվի հանցավոր ցանցերի ֆինանսական և կազմակերպչական կարողությունների կրճատմամբ, դրանց ղեկավարների պատասխանատվությամբ և թմրանյութերի տարածման կանխարգելման չափելի արդյունքներով։
