eKathimerini-ի վերջին վերլուծությունը Հունաստան–Թուրքիա հարաբերությունների նոր լարվածության մասին է՝ Էգեյան ծով, կղզիների ռազմականացում, ծովային գոտիներ, Թուրքիայի «Կապույտ հայրենիք» դոկտրին և Անկարայի աճող տարածաշրջանային հավակնություններ։ Հեղինակը շեշտում է, որ երկու երկրների մրցակցությունն այլևս պարզապես հին երկկողմ վեճերի շարունակությունը չէ․ Թուրքիան Հունաստանը դիտում է որպես իր ազատ մուտքը դեպի Էգեյան և Արևելյան Միջերկրական սահմանափակող պետություն։ Հայաստանի համար սա հեռավոր թեմա չէ՝ Թուրքիայի վարքագիծը Հարավային Կովկասում կախված է ոչ միայն Բաքվի հետ հարաբերություններից կամ Երևանի հետ կարգավորումից։ Այն կախված է նաև նրանից, թե որքան ճնշում է Անկարան զգում իր արևմտյան և հարավային ուղղություններով՝ Հունաստանի, Կիպրոսի, Իսրայելի, Եվրամիության և Միացյալ Նահանգների հետ հարաբերություններում։ Պարզ ասած՝ Թուրքիայի արտաքին քաղաքական ազատությունը սահմանափակ ռեսուրս է ։ Եթե Էգեյանում լարվածությունը մեծանում է, եթե Հունաստանը խորացնում է ռազմական համագործակցությունը Իսրայելի հետ, եթե Կիպրոսի շուրջ հակասությունները սրվում են, իսկ Վաշինգտոնում ուժեղանում է Հունաստան–Կիպրոս–Իսրայել առանցքը, Անկարան ստիպված է ավելի շատ քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական ռեսուրս պահել արևմուտքում։ Հենց այդ պատճառով Աթենքի որոշումները կարող են, առաջին հայացքից անուղղակիորեն, ազդել նաև Թուրքիայի վարքագծի վրա Կովկասում։ Այսօր այդ մրցակցությունն արդեն տեսանելի է։ Հունաստանը Իսրայելի հետ կնքել է 3.5 միլիարդ դոլարի Achilles Shield հակաօդային պաշտպանության համաձայնագիր, իսկ դրանից հետո Անկարան ավելի է կոշտացրել հռետորաբանությունը Էգեյան կղզիների և «գորշ գոտիների» հարցում։ Աթենքն իր հերթին հրապարակայնորեն հիշեցնում է տարածքային ջրերը մինչև 12 ծովային մղոն ընդլայնելու իր իրավունքի մասին։ Միաժամանակ Թուրքիա-Իսրայել մրցակցությունն էլ այլևս միայն Գազայի շուրջ քաղաքական վեճ չէ։ Այն տարածվում է Սիրիայի, Արևելյան Միջերկրականի և տարածաշրջանային ազդեցության վրա։ Հունաստանն ու Կիպրոսը այդ մրցակցության պայմաններում Իսրայելի համար ավելի արժեքավոր գործընկերներ են դառնում։ Այս ամենից Հայաստանի համար մեկ կարևոր հետևություն է բխում։ Թուրքիային պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես Հայաստանի արևմտյան սահմանին գտնվող հարևան, այլ որպես միաժամանակ մի քանի տարածաշրջաններում ակտիվ ուժ՝ Բալկաններից և Սև ծովից մինչև Սիրիա, Իրաք, Արևելյան Միջերկրական, Հարավային Կովկաս և Կենտրոնական Ասիա։ Այդ պատճառով նրա վարքագիծը Հայաստանի նկատմամբ ձևավորվում է ոչ միայն երկկողմ հարաբերություններով, այլ նաև այդ ամբողջ տարածքում ուժերի հարաբերակցությամբ։ Պատմությունն այստեղ հին է։ Օսմանյան կայսրության վարքագիծը Կովկասում միշտ կախված էր նաև նրա եվրոպական ճակատի վիճակից։ Երբ Բալկաններում ճնշումն ուժեղանում էր, փոխվում էին նաև Կովկասում նրա հնարավորություններն ու առաջնահերթությունները։ Այսօր աշխարհը այլ է, բայց տրամաբանությունը նույնն է՝ Թուրքիայի յուրաքանչյուր տարածաշրջանային քայլ պայմանավորված է նաև նրանով, թե ինչ ճնշումների, հնարավորությունների և հակակշիռների հետ է այն բախվում այլ ուղղություններում։ Դա է պատճառը, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը Թուրքիայի հետ հարաբերություններում չի կարող սահմանափակվել միայն Անկարայի հայտարարություններին հետևելով՝ պետք է նույն ուշադրությամբ հետևել նաև Աթենքին, Նիկոսիային, Երուսաղեմին, Բրյուսելին և Վաշինգտոնին, որովհետև եթե Թուրքիայի հարաբերությունները Հունաստանի և Իսրայելի հետ սրվում են, դա կարող է Անկարային միաժամանակ դարձնել և՛ ավելի զգուշավոր, և՛ ավելի կոշտ այլ ուղղություններում։ Իսկ եթե Թուրքիայի հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ բարելավվում են, նրա տարածաշրջանային ինքնավստահությունն ու բանակցային հնարավորություններն աճում են։ Հայաստանի շահը, սակայն, Թուրքիայի թուլացումը չէ՝ Հունաստան-Թուրքիա նոր ճգնաժամը Հայաստանին ինքնաբերաբար ոչինչ չի տալիս։ Հայաստանի շահն այնպիսի տարածաշրջանային հավասարակշռությունն է, որտեղ Թուրքիայի ազդեցությունը կանխատեսելի է և սահմանափակվում է այլ ուժային կենտրոնների ներկայությամբ ու շահերով։ Այդ պայմաններում Անկարան Հարավային Կովկասում ստիպված է գործել ոչ թե միակողմանի, այլ ավելի լայն հաշվեկշռի շրջանակում։ Այստեղ են Հայաստանի համար կարևոր Ֆրանսիան, Հունաստանը, Կիպրոսը, Եվրամիությունը, Միացյալ Նահանգները, ինչպես նաև հարաբերությունները Իսրայելի հետ։ Ոչ որպես հակաթուրքական դաշինք, այլ որպես ավելի լայն հավասարակշռության մաս։ Փոքր պետության անվտանգությունը միշտ չէ, որ կառուցվում է մեկ հզոր դաշնակցի վրա։ Հաճախ ավելի կայուն է այն համակարգը, որտեղ մի քանի ուժային կենտրոններ փոխադարձաբար սահմանափակում են միմյանց հնարավորությունները։ Հայաստանի համար Թուրքիայի քաղաքականությունը հասկանալը, հետևաբար, չի ավարտվում Կարսում կամ Բաքվում։ Այն պետք է կարդալ նաև Էգեյան ծովում, Նիկոսիայում, Երուսաղեմում և Վաշինգտոնում, որովհետև հենց այնտեղ ձևավորվող հավասարակշռությունն է որոշում, թե որքան ազատ կարող է Անկարան գործել Հարավային Կովկասում։
