Արմեն Աշոտյանն իր վերջին ծավալուն հարցազրույցներից մեկում ընդունում է, որ Հայաստանը եվրոպական քաղաքակրթության մաս է, սակայն հարցադրում է անում հայաստանյան արևմտամետների դիրքորոշման վերաբերյալ․ ինչո՞ւ են նրանք, իր գնահատմամբ, եվրոպական կողմնորոշումը հակադրում ազգայինին։ Նա վկայակոչում է Ուկրաինան և մերձբալթյան երկրները, որտեղ ազգայնական ուժերը նաև եվրոպական ընտրության կողմնակիցներ են։ Նրա հարցի տրամաբանությունը պարզ է․ ինչո՞ւ այն, ինչ այդ երկրներում համատեղվում է, Հայաստանում պետք է ներկայացվի որպես ընտրություն ազգային ինքնության և եվրոպական ապագայի միջև։ Արմեն Աշոտյանի համեմատությունը տեղին է, ընդհանրացումը՝ վիճելի։ Ուկրաինական ու մերձբալթյան փորձը հաստատում է, որ ազգային ինքնությունն ու եվրոպական կողմնորոշումը համատեղելի են։ Սակայն պնդումը, թե Հայաստանի արևմտամետները հակադրում են ազգայինն ու եվրոպականը, ապացույց է պահանջում։ Վեճը պարզելու համար պետք է տարբերել մշակութային պատկանելությունը, կառավարման սկզբունքները և անվտանգության դաշինքները։ Եվրոպական քաղաքակրթությունը, Եվրամիությունն ու ՆԱՏՕ-ն հոմանիշներ չեն։ Հայկական պատմությունն այս տարբերակման օգտին վկայություն ունի։ Վենետիկի Մխիթարյանները եվրոպական գիտությունն ու տպագրությունը ծառայեցրին հայոց լեզվի, պատմության և կրթության զարգացմանը։ Եվրոպական տպագրամեքենան նրանց ձեռքում հայերեն էր աշխատում։ Ինքնությունը պահպանելու համար կարելի է յուրացնել աշխարհի գործիքները․ մշակույթը թանգարան դարձնելը նրա հարատևության երաշխիքը չէ։ Մերձբալթյան երկրներում եվրոպական կողմնորոշումը ազգային ինքնապաշտպանության շարունակությունն էր։ Խորհրդային գերիշխանությունից ազատագրված պետությունները արևմտյան ինտեգրմամբ ձգտում էին ամրացնել անկախությունը։ 2004-ին ԵՄ-ին ու ՆԱՏՕ-ին անդամակցությունը դրան տվեց տնտեսական և ռազմական հենարաններ։ Ուկրաինայում ռուսական ագրեսիան ուժեղացրեց ուկրաինական ինքնությունը նաև բազմաթիվ ռուսախոսների շրջանում ։ Ազգային համախմբման առանցք դարձավ ընդհանուր պետության պաշտպանությունը։ Ոչ բոլոր ազգայնականներն են լիբերալ, բայց ազգային ինքնուրույնության ձգտումը կարող է տանել դեպի Եվրոպա։ Հայաստանում պատմական հաշվարկն այլ էր։ Ցեղասպանության հիշողությունը, Թուրքիայի հանդեպ անվստահությունն ու Ադրբեջանի հետ հակամարտությունը Ռուսաստանին տվել էին պաշտպանի դեր։ Ազգային ինքնապաշտպանությունն ու ռուսական հովանավորությունը հաճախ ընկալվում էին նույն տրամաբանության մեջ։ Սակայն պատմականորեն հասկանալի ընտրությունը հավերժական ճշմարտություն չէ։ Երբ դաշնակցությունը դարձվում է ինքնության բաղադրիչ, դրա վերանայումը սկսում է ներկայացվել իբրև ինքնությունից հրաժարում։ Այդ կապը քաղաքական ճշգրիտ ձևակերպում ստացավ 2013-ին։ Սերժ Սարգսյանը Մաքսային միությանը միանալու որոշումը հիմնավորեց ընդհանուր ռազմական անվտանգության համակարգով ։ Անվտանգության կախվածությունը փաստարկ դարձավ տնտեսական ընտրության համար։ Այստեղ է վեճի աշխարհատնտեսական հանգույցը․ երբ պաշտպանությունը, շուկաներն ու ռազմավարական ենթակառուցվածքները կապվում են մի կենտրոնի հետ, այլ քաղաքականություն վարելու գինը բարձրանում է՝ պաշտպանի դերը կարող է վերածվել որոշումները սահմանափակելու լծակի։ Սակայն Հայաստանը Բալթիկա չէ։ Եվրոպական համակրանքը ռազմական երաշխիք չի ստեղծում, իսկ աշխարհագրությունը կարգախոսով չի վերացվում։ Եվրոպամետ ծրագրի լրջությունը սկսվում է անվտանգության, էներգիայի և շուկաների այլընտրանքների հաշվարկից՝ ներառյալ անցման ծախսերը։ ԵՄ չափանիշներին մոտենալն արժեք ունի, երբ բարելավում է դատարանը, մրցակցությունն ու արտադրանքի որակը։ Ինքնիշխանությունը մեծանում է, երբ երկիրն ավելի շատ կենսունակ ընտրություններ ունի։ Նույնքան պահանջկոտ պետք է լինել ներքին բանավեճում։ Արդիականացման անունից լեզուն կամ պատմական հիշողությունը նսեմացնող խոսքը նեղացնում է բարեփոխումների հանրային հենարանը։ Ազգայինի անունից որևէ կուսակցություն, հոգևորականի քաղաքական դիրքորոշում կամ արտաքին դաշինք անքննելի դարձնելը ազգային ժառանգությունը վերածում է իշխանության պաշտպանության միջոցի։ Ազգայինը որևէ ճամբարի սեփականությունը չէ։ Հայաստանին անհրաժեշտ է եվրոպական այնպիսի քաղաքականություն, որի արդյունքը ավելի կարող հայկական պետությունն է՝ քաղաքացիներին պաշտպանող, իշխանությանը հաշվետու դարձնող և արտաքին հարկադրանքին դիմակայող։ Լեզուն ու հիշողությունը մեզ ասում են՝ ով ենք։ Ինքնիշխանությունը որոշում է՝ որքանով կարող ենք տնօրինել մեր ապագան։ Ազգային քաղաքականության պարտքը երկուսն էլ պահպանելն է։
