«Հետք»-ը հրապարակել է Սիսիանի տարածքային մանկավարժահոգեբանական աջակցության կենտրոնի ավտոմեքենայի վարձակալության մրցույթի մասին հետաքննություն։ Ըստ հրապարակման՝ 2026 թվականի հունվարին կենտրոնը սահմանել է շատ կոնկրետ տեխնիկական պահանջներ՝ 1998 թվականի արտադրության, 101-116 ձիաուժ հզորությամբ, գազով և բենզինով աշխատող «Opel»։ Մրցույթին հայտ է ներկայացրել միայն Տիգրան Համբարձումյանը, որի մեքենան գրեթե ամբողջությամբ համապատասխանել է այդ նկարագրությանը։ Նրա հետ կնքվել է տարեկան 1 միլիոն 990 հազար դրամի պայմանագիր։ Տիգրան Համբարձումյանը Սիսիանի ավագանու «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անդամ է և ԱԺ ՔՊ պատգամավոր Կարեն Համբարձումյանի եղբայրը։ «Հետք»-ի տվյալներով՝ 2025 թվականին նա մեքենան գնել է 300 հազար դրամով, իսկ արդեն հաջորդ տարի այն ՊՈԱԿ-ին վարձակալության է տվել տարեկան 1 միլիոն 990 հազար դրամով՝ գնման արժեքից ավելի քան վեց անգամ բարձր գումարով։ Բայց այս պատմության հիմնական հարցը գինը չէ։ Ավելի կարևոր է հասկանալ՝ ինչ հիմքով է կազմվել տեխնիկական բնութագիրը և ինչու է այն գրեթե ամբողջությամբ համընկել հենց Համբարձումյանի մեքենայի տվյալների հետ։ Պետական գնումների համակարգում տեխնիկական պահանջը պետք է նկարագրի պետության կարիքը։ Այս դեպքում առաջանում է հակառակ հարցը՝ կարի՞քն է ձևավորել տեխնիկական բնութագիրը, թե արդեն գոյություն ունեցող մեքենան։ Մրցույթի ամենախոցելի կողմը հենց մրցակցության բացակայությունն է։ Հայտ է ներկայացրել ընդամենը մեկ մասնակից, իսկ նրա մեքենան գրեթե ամբողջությամբ համընկել է սահմանված պահանջներին։ Սա լիովին բավարար է հասկանալու համար, թե ինչու էր ՊՈԱԿ-ին անհրաժեշտ հենց այդ տարվա, այդ հզորության և այդ մակնիշի մեքենա։ «Գնումների մասին» օրենքը հստակ պահանջ է դնում՝ տեխնիկական բնութագիրը պետք է բխի գնման իրական կարիքից և չսահմանափակի մրցակցությունը։ Կոնկրետ ապրանքանիշ կամ մոդել կարելի է նշել միայն հիմնավորված դեպքերում, և այդ դեպքում էլ պետք է հնարավորություն թողնել համարժեք տարբերակ առաջարկելու համար։ «Հետք»-ը նաև պարզել է, որ 2022-2026 թվականներին ՊՈԱԿ-ի մրցույթներում շարունակաբար հաղթել է նույն մեքենան։ Մինչև 2025 թվականը այն պատկանել է Արման Իվանյանին, իսկ սեփականատիրոջ փոփոխությունից հետո պայմանագրերը սկսել են կնքվել արդեն Տիգրան Համբարձումյանի հետ։ Թվերն այս պատմությունը դարձնում են առավել խոսուն։ 2022 թվականին նույն մեքենայի տարեկան վարձակալության գինը եղել է 695 հազար դրամ։ 2023-ին՝ 1 միլիոն 595 հազար։ 2024-ին՝ 1 միլիոն 740 հազար։ 2025-ին Համբարձումյանի հետ կնքվել է 1 միլիոն 540 հազար դրամի պայմանագիր։ 2026-ին գինը հասել է 1 միլիոն 990 հազարի։ Վարձակալության գինը տարիների ընթացքում կարող է փոխվել՝ շուկայի, սպասարկման ծախսերի և օգտագործման պայմանների ազդեցությամբ։ Բայց մրցույթի իմաստը հենց մրցակցության միջոցով ողջամիտ գին ստանալն է։ Երբ մասնակցում է միայն մեկ հայտատու, այդ մեխանիզմը գործնականում չի աշխատում։ Այս պատմությունն ունի նաև քաղաքական նշանակություն։ Երբ հանրային միջոցներով կնքվող պայմանագրի կողմը իշխանության հետ կապ ունեցող անձ է, հանրությունը իրավունք ունի պատասխաններ պահանջելու։ Այստեղ կարևոր է ոչ միայն ընթացակարգի ձևական պահպանումը, այլև այն, որ պետությունը կարողանա պարզ ու համոզիչ բացատրել՝ ինչու են ընտրվել հենց այս պայմանները և ինչու է պայմանագիրը կնքվել հենց այս մասնակցի հետ։ Հարցն ամենևին հին «Opel»-ը չէ, հարցը կառավարման մշակույթի մեջ է։ Փոքր գնումները հաճախ քիչ ուշադրություն են ստանում, բայց հենց դրանք են ցույց տալիս կառավարման որակը։ Մեծ ծրագրերը սովորաբար ավելի մեծ ուշադրություն են ստանում, իսկ փոքր գնումները հեշտությամբ կարող են աննկատ մնալ։ Բայց հենց այդպիսի պայմանագրերն են պարզ ցույց տալիս, թե համակարգը որքան պատասխանատու է վերաբերվում հանրային միջոցներին, որքան հիմնավորված են որոշումները և որքան թափանցիկ է ամբողջ գործընթացը։ 300 հազար դրամով գնված «Opel»-ի դիմաց տարեկան 1 միլիոն 990 հազար դրամ վճարելը արդեն ինքնին բացատրություն է պահանջում։ Բայց խնդիրը միայն գինը չէ։ Ավելի լուրջ հարցեր են առաջացնում մրցույթի հատուկ պայմանները, մրցույթին միայն մեկ հոգու մասնակցությունը և հաղթողի քաղաքական կապերը։ Այս պատմությունը միայն ու ամենևին Տիգրան Համբարձումյանի մասին չէ։ Նա Սիսիանի ավագանու ՔՊ խմբակցության անդամ է, իսկ եղբայրը՝ Կարեն Համբարձումյանը, ԱԺ իշխող խմբակցության պատգամավոր։ Կարեն Համբարձումյանը նախկինում ԲՀԿ անդամ էր, 2018-ից հետո շատ արագ դարձավ ՔՊ անդամ։ Սիսիանում նրա մասին բոլորը գիտեն։ 2017-ին նա համայնքի ղեկավարի ԲՀԿ թեկնածուն էր, իսկ 2018-ի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ մամուլում հրապարակումներ եղան նրա ընտանիքի կողմից ընտրողների վրա ազդեցության հնարավոր մեթոդների մասին։ Մասնավորապես մեր լրատվամիջոցը գրել էր, որ նրա հայրը Սիսիանի զորամասում զինվորներին սնունդ է բաժանել՝ որպես ընտրակաշառք։ Այս բացահայտումից հետո սովորական պարզաբանումները բավարար չեն։ Հարցն արդեն քաղաքական պատասխանատվության դաշտում է։ Եթե հանրային միջոցներով կնքված պայմանագիրը կապված է իշխող ուժի ներկայացուցչի ընտանիքի հետ և մրցույթի պայմանները հիմնավոր կասկածներ են առաջացնում, ՔՊ-ն պետք է ոչ միայն բացատրի կատարվածը, այլև հստակ ասի՝ ով է դրա համար պատասխանատու և ինչ հետևանք է ունենալու այս պատմությունը։ Սիսիանում այս պատմությունը հատկապես զգայուն է, քանի որ Կարեն Համբարձումյանը երկար ժամանակ եղել է իշխող ուժի տեղական քաղաքական աշխատանքի առանցքային դերակատարներից, բայց նույնիսկ այդ դեպքում իշխանությունը պետք է ցույց տա, որ նման դեպքերը քաղաքական հետևանք ունեն։ Իշխող ուժի արձագանքը ցույց կտա՝ նման դեպքերում իշխանությունը ինչ չափանիշ է կիրառում իր ներկայացուցիչների նկատմամբ։ Տիգրան Համբարձումյանի՝ «Դա քո գործը չի, էլ ստեղ չզանգես» «Հետքի» լրագրողի հարցին պատասխանն այս իմաստով հատկապես խոսուն է։ Լրագրողի գործը հակադարձելը չէ։ Նրա գործը հարց տալն է։ Պատասխանելու պարտավորությունը հանրային մանդատ ունեցող պաշտոնյայինն է։ Այս հրապարակումից հետո Հանրությունը իրավունք ունի ակնկալելու հստակ քաղաքական գնահատական, ամբողջական բացատրություն և պատասխանատվության այնպիսի ձև, որը կհամապատասխանի բացահայտված փաստերի ծանրությանը։ Եթե իշխանության համար պատասխանատվությունը իսկապես սկզբունք է, այս պատմությունը պետք է ունենա տեսանելի քաղաքական հետևանք։ Հակառակ դեպքում պատասխանատվության մասին խոսքը կկորցնի իր արժեքը։
