Սամվել Կարապետյանի վերջին հարցազրույցում մի արտահայտություն առանձնապես ուշադրության է արժանի։ Նա ասում է, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության տարիներին հայկական բիզնեսը միայն Ռուսաստանում տասնյակ միլիարդավոր դոլարների վնաս է կրել։ Այստեղ հետաքրքիրն այն մեխանիզմն է, որը ենթադրվում է այդ հայտարարության տակ։ Կարապետյանի ասածից ստացվում է, որ Հայաստանի իշխանության քաղաքական դիրքորոշումները Ռուսաստանում կարող են ուղղակիորեն անդրադառնալ հայ գործարարների ունեցվածքի ու բիզնեսի վրա։ Եթե այդ գնահատականը ճիշտ է, ապա խնդիրը շատ ավելի խորն է․ ինչպիսի՞ տնտեսական միջավայր է ստեղծված Ռուսաստանում, եթե Հայաստանի վարչապետի քաղաքական հայտարարությունը կարող է այնտեղ հայկական բիզնեսին միլիարդավոր դոլարների վնաս հասցնել։ Սա արդեն Երևանի հասցեին ուղղված բողոք չէ։ Այս պնդումից առաջանում է ավելի էական հարց՝ Ռուսաստանում որքանո՞վ է բիզնեսի անվտանգությունը կախված քաղաքական իշխանության վերաբերմունքից։ Հայաստանում երկար տարիներ Ռուսաստանը ներկայացվել է որպես միջավայր, որտեղ խոշոր բիզնեսը կարող է հանգիստ աշխատել, քանի դեռ քաղաքական իշխանության հետ հարաբերությունները չեն խաթարվում։ Այդ համակարգում բիզնեսն ու քաղաքականությունը լիովին առանձնացված չեն։ Խոշոր գործարարը կարող է մեծացնել իր կարողությունն ու ազդեցությունը, բայց բիզնեսի կայունությունը մեծապես կախված է իշխանության հետ հարաբերություններից։ Կարապետյանի հայտարարությունը մի պարզ, բայց կարևոր հարց է առաջ բերում․ եթե Ռուսաստանում հայ գործարարի բիզնեսը կարող է տուժել Հայաստանի քաղաքականությունից, ապա ի՞նչ ակնկալիք ունի նա Հայաստանի իշխանությունից։ Փրկությո՞ւն։ Ակնկալո՞ւմ է, որ Երևանը միջամտի Մոսկվայի քաղաքական ու տնտեսական հարաբերություններին և պաշտպանի այնտեղ ձևավորված հայկական բիզնեսի շահերը։ Թե՞ ակնկալում է, որ Հայաստանի պետությունն իր արտաքին քաղաքականությունը հարմարեցնի այդ բիզնեսի շահերին՝ ռուսական շուկայում նրա դիրքերն ավելի ապահով դարձնելու համար։ Այդ դեպքում խնդիրը արդեն շատ ավելի խորն է․ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը սկսում է կառուցվել ոչ թե երկրի անվտանգության, ինքնիշխանության ու երկարաժամկետ շահերի, այլ Ռուսաստանում գործող հայկական բիզնեսի շահերի շուրջ։ Սա պետության շահը մասնավոր շահին ենթարկելու վտանգ է ստեղծում։ Պատմությունը նման բաների համար բավական կոշտ բառ ունի՝ կախվածություն։ Խորհրդային տարիներին Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական որոշումները կայացվում էին Մոսկվայում, իսկ Երևանը հետևում էր այդ գծին։ Անկախ պետականության կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկը սեփական ընտրության իրավունքի վերականգնումն էր։ Հայաստանը պետք է ինքնուրույն որոշի իր արտաքին գործընկերներին, տնտեսական կապերը, անվտանգության ուղղությունը և այն գինը, որը պատրաստ է վճարել սեփական պետական շահը պաշտպանելու համար։ Այս պատճառով ռուսական շուկայում հայկական բիզնեսի հնարավոր կորուստները պետք չէ դարձնել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության չափման միավորի։ Բիզնեսը բնականաբար ձգտում է պահպանել իր շուկաներն ու շահույթը, իսկ պետության առաջնային պարտավորությունը երկրի անվտանգությունն ու ազգային շահը պաշտպանելն է։ Մասնավոր բիզնեսի շահը և պետական շահը կարող են համընկնել, բայց դրանք նույն բանը չեն։ Ավելին, Կարապետյանի այս հայտարարությունը ևս մեկ կարևոր հարց է առաջ բերում։ Նրա խոսքից ստացվում է, որ Ռուսաստանում քաղաքական իշխանությունը կարող է տնտեսական լծակներով ազդել հայկական ծագում ունեցող գործարարների վրա։ Միևնույն ժամանակ, սեպտեմբերին Կարապետյանը հայտարարել էր, որ առանց ռուսական ռազմաբազայի Հայաստանի անվտանգության համակարգը չի կարող գործել։ Այս երկու պնդումները միասին լուրջ հարց են առաջացնում Ռուսաստանի դերակատարման վերաբերյալ։ Այս երկու պնդումները միասին ավելի խորքային հարց են առաջացնում։ Եթե Ռուսաստանում քաղաքական իշխանությունը կարող է տնտեսական լծակներով ազդեցություն գործադրել հայկական բիզնեսի վրա, իսկ նույն երկրի ռազմաքաղաքական ներկայությունը ներկայացվում է որպես Հայաստանի անվտանգության անհրաժեշտ պայման, ապա խոսքը պարզապես տնտեսական կամ ռազմական կապերի մասին չէ։ Խոսքը փոխկապակցված կախվածությունների մի ամբողջ համակարգի մասին է։ Այդպիսի համակարգում ճանապարհը, էներգետիկան, շուկան, բանկային կապերը, ներդրումներն ու անվտանգությունը կարող են վերածվել քաղաքական ազդեցության լծակների։ Պետության խնդիրը այդ կախվածությունների մեջ հարմարվել չէ, այլ դրանք նվազեցնել այնքան, որ իր կարևոր որոշումները կարողանա ընդունել սեփական շահից ելնելով։
