Հայաստան–Ռուսաստան հարաբերությունների հիմքում երկար ժամանակ գործել է պարզ փոխանակում՝ քաղաքական մերձեցում՝ անվտանգության և էներգետիկ առավելությունների դիմաց։ Երեկ ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնյա Միխայիլ Կալուգինը հստակեցրեց Մոսկվայի դիրքորոշումը․ Հայաստանի հեռացումը ռուսական ուղեծրից կարող է ունենալ նաև էներգետիկ գին։ Նրա խոսքով՝ դաշնակցային հարաբերությունների վերանայման դեպքում Հայաստանը կարող է կորցնել ռուսական գազի ներկայիս արտոնյալ պայմանները։ Այս հայտարարության առանցքը գազի գինը չէ, այլ Մոսկվայի դրած քաղաքական պայմանը։ Մոսկվան տնտեսական արտոնությունները դիտում է դաշնակցային հարաբերությունների ընդհանուր փաթեթում։ Այս անգամ Մոսկվան պայմանը ձևակերպեց բաց տեքստով․ դաշնակցային կարգավիճակի փոփոխությունը կարող է փոխել նաև Հայաստանի ստացած տնտեսական արտոնությունները։ Սա հետխորհրդային հարաբերությունների այն մոդելն է, որտեղ տնտեսական արտոնությունը նաև քաղաքական կախվածություն է ստեղծում։ Էներգակիրների արտոնյալ գինը հետխորհրդային տարածքում վաղուց միայն տնտեսական հարց չէ։ Այն նաև ազդեցության գործիք է՝ կապված ենթակառուցվածքների, շուկաների, անվտանգության և քաղաքական հարաբերությունների հետ։ Խորհրդային համակարգը վերացել է, բայց նրա թողած տնտեսական կապերը մինչ այսօր շարունակում են սահմանափակել երկրների քաղաքական ընտրությունը։ Հայաստանի համար հիմնական խնդիրը հենց այս կախվածության քաղաքական հետևանքներն են։ Տասնամյակների ընթացքում Հայաստանը օգտվել է ռուսական համեմատաբար էժան գազից, բայց դրա արդյունքում էներգետիկ համակարգում ձևավորվել է մեկ մատակարարից մեծ կախվածություն։ Ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը ՍիվիլՆեթին տված հարցազրույցում խնդիրը ձևակերպել է առավել լայն՝ պետական սուբսիդիան երբեք անվճար չէ․ դրա դիմաց սովորաբար վճարվում է տնտեսական կամ քաղաքական գին։ Հայաստանի համար հարցը միայն էժան գազի պահպանումը չէ։ Ավելի կարևոր է դրա ամբողջական գինը՝ էներգետիկ կախվածությունը, արտաքին քաղաքական սահմանափակումներն ու որոշումների վրա ճնշման ռիսկը։ Նույն օրը Երևանից հնչեց նաև հակառակ ուղղությամբ կարևոր ազդակ։ Փաշինյանի հայտարարությունը ցույց է տալիս, որ նոր ԱԷԿ-ի ընտրությունը դեռ փակված չէ․ ռուսական տեխնոլոգիան մնում է հնարավոր տարբերակներից մեկը։ Էլեկտրաէներգիայի սպասվող աճող պահանջարկը այս որոշումը դարձնում է Հայաստանի առաջիկա տասնամյակների ռազմավարական ընտրություններից մեկը։ Այս հայտարարությունն առանձնապես կարևոր է Հայաստան–ԱՄՆ համագործակցության խորացման պայմաններում։ Երևանը Վաշինգտոնի հետ ընդլայնում է էներգետիկ և տեխնոլոգիական կապերը, իսկ Հայաստան–Ռուսաստան հարաբերությունները մտել են վերափոխման փուլ։ Այդուհանդերձ, ռուսական ատոմային տեխնոլոգիան շարունակում է մնալ իրական տարբերակ։ Սա կարող է դառնալ Հայաստանի նոր արտաքին քաղաքականության ամենակոնկրետ սկզբունքներից մեկը՝ ունենալ մի քանի գործընկեր և պահպանել ընտրության ազատությունը։ Էներգետիկ դիվերսիֆիկացիան իմաստ ունի այն ժամանակ, երբ Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը, Իրանը և մյուս գործընկերները մրցում են առաջարկներով, իսկ վերջնական որոշումը կայացվում է Հայաստանի երկարաժամկետ տնտեսական, տեխնոլոգիական և անվտանգության շահերից ելնելով։ Նոր ԱԷԿ-ի ընտրությունը Հայաստանի երկարաժամկետ ինքնուրույնության փորձությունն է։ Այդ որոշումը տասնամյակներով կապելու է երկիրը որոշակի տեխնոլոգիայի, վառելիքի, սպասարկման և ֆինանսական համակարգի հետ։ Հետևաբար չափանիշը պետք է լինի Հայաստանի շահը՝ անվտանգ, մրցունակ և հնարավորինս ինքնուրույն էներգետիկ համակարգ ունենալը։ Ռուսական գազի շուրջ այս բանավեճը մի կարևոր բան է ցույց տալիս․ ցածր գինը կարող է նաև քաղաքական կախվածության բարձր արժեք ունենալ։ Երևանի համար հիմնական խնդիրը մի կախվածությունը մյուսով փոխարինելը չէ։ Ռուսաստանը կարող է մնալ կարևոր գործընկեր, ԱՄՆ-ը՝ բերել նոր տեխնոլոգիաներ ու ներդրումներ, Իրանը՝ մեծացնել էներգետիկ այլընտրանքը։ Հայաստանի շահը միմյանց հետ մրցակցող տարբերակներ ունենալն է։ Փաշինյանը ՄԱԿ-ում արձանագրեց, որ Հայաստան–Ռուսաստան հարաբերությունները մտնում են նոր փուլ։ Այժմ այդ վերափոխումը հասնում է ամենազգայուն ոլորտներից մեկին՝ էներգետիկային։ Մոսկվան հիշեցնում է գազի 177.5 դոլարի գինը, Երևանը պատրաստվում է ընտրել նոր ԱԷԿ-ի տեխնոլոգիան։ Այս երկու հարցերը միավորվում են մեկ խնդրի շուրջ՝ որքան ազատ է Հայաստանը իր ռազմավարական որոշումներում։ Նոր ԱԷԿ-ի ընտրությունն այդ ազատության երկարաժամկետ չափումն է։
