Սեպտեմբերի 30-ին Վարդաձորի միջնակարգ դպրոցի ուսուցչուհին դասի ժամանակ խոսելու համար ցուցափայտով հարվածել է աշակերտուհուն, որից հետո, երբ երեխան փախել է միջանցք, ուսուցչուհին դուրս է եկել և, ձեռքով հարվածելով անչափահասին, քաշելով տարել է դասասենյակ։ Մեկ շաբաթ անց գործին արդեն միացել էին Քննչական կոմիտեն, դատախազությունը, ԿԳՄՍ նախարարությունը և Մարդու իրավունքների պաշտպանը։ Ուսուցչուհու նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, կայացվել է ձերբակալման որոշում, իսկ նախարարությունը սկսել է նրան մանկավարժական գործունեությունից զրկելու գործընթացի նախապատրաստումը։ Բայց այս դեպքը շատ ավելի մեծ խնդիր է բացում, քան մեկ քրեական վարույթը։ Ուսուցիչը դպրոցում ունի իշխանություն ու պատասխանատվություն, երեխան՝ շատ ավելի քիչ պաշտպանություն և ընտրության հնարավորություն։ Այդ հարվածը խախտում է երեխայի անվտանգության զգացումը և ուսուցչի հեղինակությունը։ Հայկական դպրոցում դեռ պահպանվել են այն հին պատկերացումները, որոնց համաձայն կարգապահությունը հաճախ կապվում է խստության ու վախի հետ։ Տարիներ շարունակ դպրոցում կարգապահությունը հաճախ կառուցվել է ուսուցչի խոսքին անվերապահ ենթարկվելու վրա։ Դպրոցում կոպիտ վերաբերմունքը, ձայն բարձրացնելն ու ֆիզիկական պատիժը տարիներ շարունակ համարվել են ընդունելի կարգապահական միջոցներ։ Օրենքները փոխվել են, բայց այդ հին վարքականոնը դպրոցից դեռ ամբողջությամբ չի անհետացել։ Այս դեպքը նաև ցույց է տալիս պետության կարողությունը՝ պաշտպանելու երեխային իր իսկ հաստատության ներսում։ Պետության իրական ուժը երևում է այն ժամանակ, երբ այն կարողանում է պաշտպանել ամենախոցելի խմբին՝ երեխային։ Դպրոցում այդ հարաբերությունը հատկապես անհավասար է։ Երեխան չի ընտրում ուսուցչին, չի սահմանում խաղի կանոնները և հաճախ նույնիսկ չի կարողանում ճիշտ ձևակերպել իր նկատմամբ կատարվածը։ Հենց դրա համար դպրոցում բռնությունը սովորական կարգապահական խախտման կարգավիճակ չունի։ Եվրոպական կրթական համակարգերի վերջին տասնամյակների կարևոր փոփոխություններից մեկը ուսուցչի հեղինակության նոր ընկալումն էր։ Ուսուցչի հեղինակությունը պետք է ծնվի գիտելիքից, արդարությունից և վստահությունից։ Երեխայի արժանապատվությունը հարգելը կրթության ձևական պահանջ չէ, այլ առողջ դպրոցի հիմքը։ Դպրոցում կիրառված բռնությունը երեխային շատ արագ սովորեցնում է ուժի լեզուն։ Երեխան նման պահին սովորում է ամենավտանգավոր դասերից մեկը՝ ուժ ունեցողը կարող է իրեն պարտադրել, իսկ վախը կարող է ներկայացվել որպես կարգուկանոն։ Այդ փորձը կարող է երեխայի հիշողության մեջ մնալ շատ ավելի երկար, քան դպրոցում սովորած բազմաթիվ դասեր։ Հայաստանը կարող է խոսել եվրոպական չափանիշների, մարդու իրավունքների և պետական ինստիտուտների արդիականացման մասին, բայց դրանց իրական արժեքը երևում է առօրյա կյանքում։ Դրանք պետք է զգացվեն նաև ամենասովորական դպրոցում՝ երեխայի նկատմամբ վերաբերմունքից մինչև ուսուցչի պատասխանատվություն։ Երեխայի նկատմամբ ձեռք բարձրացնող ուսուցիչը կրթական համակարգի եզակի խափանում կարող է լինել։ Կրկնվող նման դեպքերը արդեն համակարգային ազդանշան են։ Մարդու իրավունքների պաշտպանն այս առումով կարևոր արձանագրում է արել՝ դպրոցական միջավայրում երեխաների նկատմամբ բռնության և ոչ պատշաճ վերաբերմունքի մասին ահազանգերը շարունակական բնույթ ունեն։ Սա նշանակում է, որ հաջորդ քայլը միայն հերթական քրեական գործը չէ։ Պետք է հասկանալ՝ ինչ մեխանիզմ ունի դպրոցը բռնությունը վաղ հայտնաբերելու համար, ինչպես է տնօրենը վերահսկում ուսուցիչների վարքը, ինչ անվտանգ ճանապարհ ունի երեխան բողոք ներկայացնելու համար, ինչ է անում հոգեբանը, ինչ պատասխանատվություն ունի կրթության համակարգը։ Պետությունը չի կարող յուրաքանչյուր դասարանի անկյունում քննիչ կանգնեցնել։ Կարող է ստեղծել այնպիսի համակարգ, որի ներսում բռնությունը արագ նկատվում է, փաստագրվում և հետևանք է առաջացնում։ Դա նաև ուսուցչի պաշտպանության հարց է։ Պարզ և պարտադիր չափանիշները պաշտպանում են հազարավոր արժանապատիվ մանկավարժներին այն մշակույթից, որը ուսուցչի հեղինակությունը կապում է վախի ու կոշտ վերաբերմունքի հետ։ Վարդաձորի դեպքի քննությունը պետք է հասնի իր իրավական ավարտին։ Ավելի կարևոր է, թե պետությունն ինչ է անելու այս դեպքից հետո։ Եթե հաջորդ անգամ նման դեպքից հետո կրկին զարմանանք, քննություն սկսենք և մի քանի օր անց մոռանանք։ Պարզապես մի ուրիշ ձեռքում։
