Այսօր ուժի մեջ են մտնում Հայաստանի համար Եվրամիության սահմանած ժամանակավոր առևտրային արտոնությունները։ Առաջիկա երկու տարիներին դրանք կհեշտացնեն հայկական ապրանքների մուտքը եվրոպական շուկա՝ ընդգրկելով Հայաստանից ԵՄ արտահանման շուրջ 80 տոկոսը։ Այս որոշումն ունի տնտեսական և աշխարհաքաղաքական կարևոր նշանակություն։ Ռուսաստանի սահմանած առևտրային սահմանափակումները բացահայտեցին հայկական տնտեսության կախվածության վտանգները։ Եվրամիության քայլը Հայաստանի համար այդ կախվածությունը թուլացնելու և արտահանման նոր ուղղություններ ամրապնդելու հնարավորություն է ստեղծում։ Բրյուսելի որոշման իրական արժեքը չափվելու է նրանով, թե Հայաստանը որքանով կկարողանա այս երկու տարին օգտագործել իր տնտեսության դիմակայունությունը բարձրացնելու և արտաքին քաղաքական ինքնուրույնության տնտեսական հիմքերն ամրապնդելու համար։ Տասնամյակներ շարունակ ռուսական շուկան եղել է հայկական արտադրանքի իրացման հիմնական ուղղություններից մեկը։ Դրան նպաստել են ձևավորված գործարար կապերը, փոխադրումների հասանելիությունը, ընդհանուր լեզուն և շուկա մուտք գործելու համեմատաբար պարզ պայմանները։ Այս առավելությունները ժամանակի ընթացքում խորացրել են Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից՝ Մոսկվային տալով ազդեցության լրացուցիչ լծակներ։ Արդյունքում առևտրային սահմանափակումների մասին ռուսաստանյան իշխանությունների որոշումները կարող են անմիջական հետևանքներ ունենալ Հայաստանի արտադրության, արտահանման և հազարավոր ընտանիքների եկամուտների վրա։ Տնտեսական կախվածությունն այսպիսով ձեռք է բերել քաղաքական գին՝ սահմանափակելով Հայաստանի արտաքին ճնշումներին դիմակայելու կարողությունը։ Ռուսաստանի առևտրային սահմանափակումները կրկին բացահայտեցին Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքային լուրջ խնդիրը․ հայկական արտահանման չափազանց մեծ կենտրոնացումը ռուսական շուկայում Մոսկվային հնարավորություն է տալիս տնտեսական լծակներով ազդելու Հայաստանի վրա և քաղաքական լարվածության հետևանքները տեղափոխելու հայկական արտադրողների ու սպառողների առօրյա կյանք։ Այս համատեքստում Եվրամիության որոշումն առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Բրյուսելը հայկական արտադրանքի համար ավելի մատչելի ու հասանելի է դարձնում եվրոպական շուկան՝ հնարավորություն տալով մեղմելու Ռուսաստանի առևտրային սահմանափակումների տնտեսական հետևանքները և աստիճանաբար նվազեցնելու հայկական արտահանման կախվածությունը ռուսական շուկայից։ Եվրոպական շուկայի հասանելիության ընդլայնումը Հայաստանի համար տնտեսական կախվածությունը նվազեցնելու, արտաքին ճնշումներին դիմակայելու և սեփական տնտեսական ու քաղաքական որոշումներում ավելի մեծ ինքնուրույնություն ձեռք բերելու հնարավորություն է։ Այսպիսով, առևտրային հարաբերությունների զարգացումն անմիջական նշանակություն է ստանում Հայաստանի տնտեսական անվտանգության և արտաքին քաղաքականության համար։ Եվրոպական շուկա մուտք գործելու բարենպաստ պայմանները կարևոր հնարավորություն են Հայաստանի համար, սակայն հայկական արտադրանքի հաջողությունը կախված է այդ շուկայում մրցունակ լինելու կարողությունից։ Եվրոպական շուկայում հաջողության հասնելու համար հայկական արտադրանքը պետք է համապատասխանի որակի, անվտանգության, փաթեթավորման և մատակարարման բարձր չափանիշներին։ Մաքսատուրքերի նվազեցումը կհեշտացնի շուկա մուտքը, իսկ այնտեղ կայուն դիրքեր հաստատելու համար անհրաժեշտ կլինեն մրցունակ արտադրանք, հուսալի մատակարարումներ և եվրոպական գնորդների վստահությունը։ Այս հնարավորությունից օգտվելու համար վճռորոշ է Հայաստանի կառավարության աշխատանքը։ Առաջիկա երկու տարիներին անհրաժեշտ է աջակցել արտադրողներին եվրոպական չափանիշներին համապատասխանելու, արտադրանքի որակն ու անվտանգությունը հավաստագրելու, պահեստավորման և փոխադրման պայմանները բարելավելու հարցերում։ Կարևոր է նաև հայկական ընկերությունների համար ուղղակի կապեր հաստատել եվրոպական ներմուծողների և առևտրային ցանցերի հետ։ Այս քայլերից է կախված, թե որքանով առևտրային արտոնությունները կվերածվեն արտահանման իրական աճի և երկարաժամկետ տնտեսական արդյունքի։ Փոքր և միջին ձեռնարկություններին անհրաժեշտ են մատչելի ֆինանսավորում և մասնագիտական աջակցություն՝ եվրոպական շուկայի պահանջներին հարմարվելու և արտահանման նոր կապեր հաստատելու համար։ Առանց պետական հետևողական աջակցության առևտրային արտոնությունները կարող են մնալ չօգտագործված, իսկ Հայաստանի տնտեսության համար բացված հնարավորությունը՝ չիրացված։ Այս հնարավորությունը լիարժեք օգտագործելու համար անհրաժեշտ է վերանայել նաև Հայաստանի տնտեսական զարգացման մոտեցումները։ Հայաստանի արտահանման քաղաքականությունը երկար տարիներ հենվել է ավանդական շուկաների վրա։ Այժմ անհրաժեշտ է զարգացնել արտադրությունը՝ հաշվի առնելով եվրոպական և միջազգային շուկաների պահանջները, որպեսզի հայկական ապրանքները կարողանան մրցունակ լինել և կայուն տեղ զբաղեցնել նոր շուկաներում։ Սա ենթադրում է ներդրումներ տեխնոլոգիաների, վերամշակման, արտադրանքի որակի և մասնագիտական կարողությունների մեջ։ Այս վերափոխումը երկարաժամկետ աշխատանք է պահանջում, իսկ առաջիկա երկու տարիները կարող են հիմք դնել հայկական արտադրության արդիականացմանը և եվրոպական շուկայում կայուն դիրքերի հաստատմանը։ Եվրոպական շուկայի հետ տնտեսական կապերի խորացումը կարող է ամրապնդել նաև Հայաստանի դիրքերն ու ինքնուրույնությունը միջազգային հարաբերություններում։ Որքան բազմազան են պետության տնտեսական կապերն ու արտահանման շուկաները, այնքան ավելի մեծ է նրա ազատությունը արտաքին քաղաքական որոշումներ կայացնելիս։ Տնտեսական կախվածության նվազեցումը սահմանափակում է արտաքին ճնշման հնարավորությունները և ամրապնդում երկրի ինքնուրույնությունը միջազգային հարաբերություններում։ Այս հնարավորությունների լիարժեք օգտագործումը պահանջում է Եվրամիության հետ հետևողական համագործակցություն և Հայաստանի գործող առևտրային պարտավորությունների հետ նոր պայմանների հստակ համադրում։ Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցությունը, ընդհանուր մաքսային կարգավորումները և եվրոպական շուկայի պահանջները ստեղծում են իրավական ու գործնական բարդություններ։ Դրանց լուծումը Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնության ընդլայնման անհրաժեշտ մասն է։ Եվրոպական արտոնությունները նաև կարևոր քաղաքական ազդակ են։ Հայաստանի տնտեսական դժվարությունները Բրյուսելում դիտարկվում են ավելի լայն տարածաշրջանային համատեքստում։ Եվրամիությունը պատրաստակամություն է հայտնում իր տնտեսական հնարավորություններով աջակցելու Հայաստանի դիմակայունությանը։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է Հարավային Կովկասի համար, որի տնտեսական կապերի և հաղորդակցության ուղիների զարգացումը տասնամյակներ շարունակ սահմանափակվել է տարածաշրջանային հակամարտություններով և արտաքին ուժերի շահերի առճակատմամբ։ Հայաստանի համար առաջիկա երկու տարիները կարող են դառնալ տնտեսական վերակողմնորոշման վճռորոշ շրջան։ Արդյունքը չափվելու է եվրոպական շուկա մուտք գործած հայկական ընկերությունների թվով, արտահանման կայուն պայմանագրերով, նոր աշխատատեղերով և արտադրության մեջ կատարված ներդրումներով։ Պետության ինքնիշխանությունն ունի նաև տնտեսական հիմք։ Սեփական արտադրանքը վաճառելու հնարավորությունների բազմազանությունն ամրացնում է այդ հիմքը։ Այսօր բացվող եվրոպական շուկան Հայաստանին հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու իր տնտեսական ազատությունը։ Այդ հնարավորության օգտագործման պատասխանատվությունն արդեն Երևանի վրա է։ Երկու տարում հնարավոր չէ հաղթահարել տասնամյակների ընթացքում ձևավորված տնտեսական կախվածությունը, բայց այդ ժամանակը կարող է վճռորոշ լինել արտահանման նոր շուկաներ ամրապնդելու և Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնության հիմքերն ընդլայնելու համար։ 2028 թվականի աշնանը Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության հաջողության գլխավոր չափանիշը կլինի այն, թե որքանով է երկիրը կարողացել ընդլայնել իր արտահանման շուկաները, նվազեցնել տնտեսական կախվածությունը և ամրապնդել սեփական ինքնուրույնությունը։
