«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Սամվել Կարապետյանի հոկտեմբերի 9-ի ճեպազրույցը բացահայտեց նրա քաղաքական հավակնությունների և այդ հավակնությունները հիմնավորելու կարողության լուրջ անհամապատասխանությունը։ Դատարանի բակում նա վստահաբար հայտարարեց, որ շուտով գալու են իշխանության, իսկ լրագրողների՝ դրա ճանապարհը պարզելու փորձերին պատասխանեց խորհրդավոր «գաղտնի պլանի» մասին խոսքերով։ Կարապետյանը մի քանի անգամ անդրադարձավ այդ ծրագրին՝ այդպես էլ չներկայացնելով հասկանալի քաղաքական քայլ կամ իրատեսական հեռանկար։ Այսպիսի պատասխանները լուրջ հարցեր են առաջացնում քաղաքական առաջնորդի պատրաստվածության, պետական կառավարման մասին նրա պատկերացումների և հանրության հանդեպ պատասխանատվության զգացման վերաբերյալ։ Կարապետյանն ունի զգալի ֆինանսական միջոցներ, կազմակերպական հնարավորություններ և ընտրողների մի մասի աջակցությունը։ Այդ ամենը նրան պարտավորեցնում է հանրությանը ներկայացնել հասկանալի քաղաքական ծրագիր և իր նպատակներին հասնելու իրատեսական ճանապարհ։ Մինչդեռ նրա հայտարարություններից տպավորություն է ստեղծվում, որ սեփական ցանկությունը բավարար է համարում իշխանության հասնելու համար։ Սա արդեն քաղաքական մտածողության լուրջ խնդիր է՝ պետության կառավարումը անձնական հավակնության շարունակություն պատկերացնելու վտանգավոր դրսևորում։ Հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններով Հայաստանի քաղաքացիներն արդեն որոշել են քաղաքական ուժերի ներկայացվածությունն Ազգային ժողովում և ձևավորել իշխանության ու ընդդիմության նոր հարաբերակցությունը։ «Ուժեղ Հայաստանը» ստացել է քվեների շուրջ 23 տոկոսը։ Դա նշանակալի հանրային աջակցություն է, որը քաղաքական պատասխանատվություն է ենթադրում։ Ընտրությունների արդյունքները վիճարկելու և հետագայում իշխանության հասնելու օրինական ճանապարհներ կան՝ դատական բողոքարկում, խորհրդարանական գործունեություն, քաղաքական նոր մեծամասնության ձևավորում՝ սահմանադրական ընթացակարգերով, և հաջորդ ընտրություններին մասնակցություն։ Կարապետյանը, սակայն, շարունակում է խոսել մոտալուտ իշխանափոխության մասին՝ առանց հստակ բացատրելու դրա իրավական և քաղաքական նախադրյալները։ Իշխանության արագ հասնելու խոստումներն ու խորհրդավոր ծրագրերը քաղաքականության մեջ նորություն չեն։ Կարապետյանի դեպքում այս հռետորաբանությունը լրացուցիչ հարցեր է առաջացնում՝ հաշվի առնելով նրա գործարար անցյալը։ Տասնամյակներ շարունակ նա ղեկավարել է խոշոր բիզնես, որի կառավարման համակարգում որոշիչ է սեփականատիրոջ կամքը։ Քաղաքականության մեջ իշխանության հասնելու անձնական ցանկությունը բավարար չէ։ Այն պահանջում է հստակ ծրագիր, հանրության վստահություն և ժողովրդավարական ճանապարհով այդ վստահությունը քաղաքական պատասխանատվության վերածելու կարողություն։ Պետության կառավարումը բոլորովին այլ կարողություններ է պահանջում։ Քաղաքական առաջնորդին անհրաժեշտ են հանրային վստահություն, հաստատությունների աշխատանքի ըմբռնում, փոխզիջումների մշակույթ և սեփական որոշումները բացատրելու կարողություն։ Ֆինանսական հզորությունը կարող է ապահովել կուսակցական կառույցներ, քարոզարշավ և հանրային ներկայություն։ Քաղաքական հեղինակությունը ձևավորվում է շատ ավելի դժվար ճանապարհով։ Հայաստանի պարագայում խնդիրը նաև արտաքին քաղաքական ծանրակշիռ բովանդակություն ունի։ Երկիրը գտնվում է տարածաշրջանային վերադասավորումների բարդ փուլում։ Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացը, Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորումը, Միացյալ Նահանգների և Եվրամիության հետ համագործակցության խորացումը, Ռուսաստանի հետ կապերի վերանայումը պահանջում են պետական մտածողություն և քաղաքական հաշվարկ։ Հայաստանի ապագա կառավարիչը պետք է հասկանա այս գործընթացների փոխկապակցվածությունը, դրանց տնտեսական գինը և անվտանգության հետևանքները։ Կարապետյանի քաղաքական ուժից առայժմ դժվար է ստանալ ամբողջական պատասխաններ այս հարցերին։ Ինչպիսի՞ն պետք է լինի Հայաստանի հարաբերությունը Ռուսաստանի հետ 2020, 2021, 2022 և 2023 թվականների դավաճանություններից հետո։ Ինչպե՞ս պետք է զարգանան կապերը Վաշինգտոնի և Բրյուսելի հետ։ Ի՞նչ դիրքորոշում ունի նա տարածաշրջանային հաղորդակցությունների, էներգետիկ անկախության, անվտանգության նոր համակարգի վերաբերյալ։ Այս հարցերից յուրաքանչյուրն առնչվում է Հայաստանի ինքնիշխանությանն ու տնտեսական ապագային։ Իշխանության հավակնորդի համար դրանց պատասխանները հրապարակային քաղաքականության պարտադիր մասն են։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կարապետյանի գործարար կենսագրությունը։ Նրա տնտեսական հաջողության զգալի մասը կապված է Ռուսաստանի հետ։ Հայաստանի իշխանությանը հավակնող գործարարի՝ Ռուսաստանում ունեցած տնտեսական կապերը հարցեր են առաջացնում նրա տնտեսական շահերի՝ Հայաստանի ազգային շահերի վրա հնարավոր ազդեցության, ինչպես նաև քաղաքական որոշումների անկախության վերաբերյալ։ Այդ հարցերը պահանջում են հստակ ու համոզիչ պատասխաններ՝ բացառելու համար մասնավոր տնտեսական շահերի ազդեցությունը Հայաստանի պետական քաղաքականության վրա։ Հայաստանն արդեն չափազանց թանկ է վճարել տնտեսական կախվածությունը քաղաքական ազդեցության վերածելու հնարավորության համար։ Կարապետյանի հայտարարության մյուս ուշագրավ հատվածը վերաբերում էր ընդդիմադիր ուժերի հետ համագործակցությանը։ Նա հավաստիացրեց, որ այդ հարաբերություններում ամեն ինչ լավ է։ Բայց ի՞նչ ընդհանուր քաղաքական նպատակ է միավորում այդ ուժերին։ Ո՞րն է նրանց համատեղ արտաքին քաղաքական ծրագիրը։ Ի՞նչ համաձայնություններ ունեն պետական կառավարման, անվտանգության և տնտեսական զարգացման վերաբերյալ։ Եթե համագործակցության ամբողջ բովանդակությունը հանգում է գործող վարչապետի հեռացմանը, ապա դրա քաղաքական հեռանկարը խիստ անիրատեսական է։ Հայաստանի նորագույն պատմությունն այս առումով դառը փորձ ունի։ Իշխանափոխության շուրջ ձևավորված լայն համախմբումները հաճախ ավարտվել են նոր հիասթափություններով, որովհետև քաղաքական դերակատարները հանրությանը չեն ներկայացրել պետության զարգացման հետևողական ծրագիր։ Անձերի փոփոխությունը չի լուծել կառավարման համակարգի խորքային խնդիրները։ Արդյունքում իշխանության շուրջ պայքարը շարունակվել է, իսկ պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահությունը՝ մաշվել։ Սամվել Կարապետյանը լիարժեք իրավունք ունի պայքարելու իշխանության համար, քննադատելու կառավարությանը և առաջարկելու քաղաքական այլընտրանք, բայց քաղաքական հավակնությունների նկատմամբ հանրային պահանջկոտությունն անհրաժեշտ է անկախ նրա դատական կարգավիճակից։ Հայաստանի իշխանությունը ստանձնելը պատասխանատվություն է պատերազմի ու ծանր կորուստների հետևանքները դեռ հաղթահարող, անվտանգության լուրջ մարտահրավերների առջև կանգնած և միջազգային հարաբերությունների փոփոխվող պայմաններում իր ապագան կառուցելու ձգտող երկրի համար։ Այդպիսի պետության ապագան չի կարելի դարձնել առաջնորդի անձնական վստահության կամ գաղտնի մտադրությունների խաղադրույք։ Կարապետյանը կարող է շարունակել խոսել մոտալուտ իշխանափոխությունից ու գաղտնի ծրագրերից։ Սակայն քաղաքական հավակնությունների լրջությունը չափվում է դրանց իրականացման հստակ ճանապարհով, նպատակների իրատեսականությամբ և հանրության առջև ստանձնած պատասխանատվությամբ։ Գաղտնիությունը կարող է որոշ ժամանակ հետաքրքրություն ու սպասումներ առաջացնել, բայց քաղաքական ծրագրի բացակայությունը երկար թաքցնել հնարավոր չէ։ Հայաստանը վաղուց իշխանության հերթական ինքնավստահ հավակնորդի կարիք չի զգում։ Երկրին անհրաժեշտ են մարդիկ, որոնք հասկանում են պետության առջև կանգնած խնդիրների խորությունը և պատրաստ են հանրության առջև պատասխան տալ իրենց առաջարկած յուրաքանչյուր որոշման համար։ Իշխանության հասնելու ճանապարհը գաղտնի պահելը հեշտ է։ Շատ ավելի դժվար է ապացուցել, որ գիտես՝ ինչ անել այդ իշխանության հետ։
