Հայաստանի երկաթուղային երկու փոքր հատվածների վերականգնման շուրջ սկսված քննարկումը կարող է շատ ավելի մեծ քաղաքական հետևանքներ ունենալ, քան ենթադրում են շինարարական աշխատանքների ծավալները։ Երասխից Նախիջևան և Գյումրիից Թուրքիայի սահման ձգվող ճանապարհների ապագան աստիճանաբար վերածվում է տարածաշրջանային ազդեցության, տնտեսական շահերի և Հայաստանի ռազմավարական ինքնուրույնության շուրջ բանակցությունների։ Հոկտեմբերի 12-ին ռուսական երկաթուղային ոլորտի մասնագիտացված Vgudok պարբերականը կրկին անդրադարձել է այդ գործընթացին՝ վերահրապարակելով ПРАЙМ գործակալության տեղեկությունը։ Նիկոլ Փաշինյանը հայտնել է երկաթուղային հատվածների վերականգնման նկատմամբ ղազախական ընկերության հետաքրքրվածության մասին։ Առաջիկայում Հայաստան է նախատեսում այցելել «Ռուսական երկաթուղիների» ղեկավար Օլեգ Բելոզյորովը։ Մոսկվան սպասում է Երևանի արձագանքին իր առաջարկին։ Ղազախական հետաքրքրությունն այս պատմության ամենաուշագրավ հանգամանքն է։ Կոնկրետ ներդրումային պարտավորության մասին տեղեկություն առայժմ չկա, սակայն արդեն իսկ առաջացել է Հայաստանի երկաթուղային ապագայի շուրջ բանակցությունների աշխարհագրությունն ընդլայնելու հնարավորություն։ 2008 թվականին Հայաստանի երկաթուղային ցանցի կառավարումը 30 տարով փոխանցվեց ռուսական կողմին՝ երկարաձգման հնարավորությամբ։ Այդ որոշումը կայացվեց մի ժամանակաշրջանում, երբ տարածաշրջանային հաղորդակցությունները կաթվածահար էին, իսկ Հայաստանի տնտեսական և անվտանգային համակարգերում Ռուսաստանի գերակայությունը գրեթե անվիճարկելի էր։ Այսօր այդ պայմաններն արմատապես փոխվել են։ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունները, TRIPP նախագիծը և Թուրքիայի հետ սահմանի բացման հեռանկարը վերագծում են տարածաշրջանի տնտեսական քարտեզը։ Հայաստանի երկաթուղիները կարող են դառնալ Կենտրոնական Ասիան, Հարավային Կովկասը և Եվրոպան կապող հաղորդակցային համակարգի կարևոր օղակ։ Այս փոփոխությունը վերանայման անհրաժեշտություն է առաջացնում նաև գործող կոնցեսիայի շուրջ։ Տասնամյակներ առաջ ստանձնած պարտավորությունները պետք է համապատասխանեն Հայաստանի ներկայիս տնտեսական շահերին և բացվող միջազգային հնարավորություններին։ Երկաթուղիների ապագան այլևս հնարավոր չէ որոշել 2008 թվականի քաղաքական իրողությունների տրամաբանությամբ։ Տարածաշրջանային նոր հաղորդակցությունների շուրջ ձևավորվում է շահերի նոր հավասարակշռություն։ Ռուսաստանը ձգտում է պահպանել իր ազդեցությունը, Ղազախստանը՝ ընդլայնել դեպի արևմտյան շուկաներ տանող ճանապարհները։ Հայաստանի համար այս մրցակցությունը հնարավորություն է վերագնահատելու գործող պայմանավորվածությունները, ներգրավելու նոր ներդրողներ և մեծացնելու սեփական դերակատարությունը տարածաշրջանային բեռնափոխադրումներում։ Երևանի բանակցային ուժը մեծանում է հնարավոր գործընկերների և երթուղիների բազմազանությանը զուգահեռ։ Այստեղ էական նշանակություն ունի նաև արդեն գործող կոնցեսիայի իրավական կողմը։ Ռուսական կառավարչի առկայությունը պահանջում է հստակեցնել ներդրումային պարտավորությունները, նոր մասնակիցների ներգրավման պայմանները, ֆինանսավորման աղբյուրները և վերականգնվող ենթակառուցվածքների շահագործման կարգը։ Պետությունը պետք է ունենա յուրաքանչյուր տարբերակի տնտեսական հիմնավորումը, ծախսերի գնահատականը և պարտավորությունների կատարման հստակ ժամանակացույցը։ Հայաստանին անհրաժեշտ է միջազգային մրցակցություն իր ենթակառուցվածքների զարգացման շուրջ։ Ղազախական ընկերության հետաքրքրությունը կարող է նպաստել այդ գործընթացին, եթե Երևանը հետևողականորեն ձևավորի բաց և թափանցիկ ներդրումային միջավայր։ Նոր երկաթուղային համակարգի տնտեսական արժեքը պայմանավորված կլինի նաև հարևան երկրների հետ քաղաքական պայմանավորվածություններով, սահմանային ընթացակարգերով և բեռնափոխադրումների կանխատեսելի ծավալներով։ Առանց դրանց անգամ վերականգնված գծերը կարող են տարիներ շարունակ սպասել իրենց գնացքներին։ Անհրաժեշտ է ամբողջական ռազմավարություն, որի շրջանակում Երասխը, Ախուրիկը, Մեղրին և Հայաստանի գործող երկաթուղային ցանցը կդիտարկվեն տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ընդհանուր տրամաբանությամբ։ Առաջիկա բանակցությունները Երևանի համար կարևոր քաղաքական քննություն են։ Ռուսական կողմի հետ քննարկումների սեղանին պետք է դրվեն նաև Հայաստանի Հանրապետության երկարաժամկետ տնտեսական շահերը և միջազգային գործընկերների մասնակցության հնարավորությունները։ Տարածաշրջանի հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը Հայաստանին պատմական հնարավորություն է տալիս վերանայելու իր տեղը Եվրասիայի տնտեսական քարտեզի վրա։ Երեք տասնամյակ շարունակ երկիրը հարմարվել է փակ սահմաններին, շրջանցող ճանապարհներին և արտաքին կախվածություններին։ Այժմ հնարավորություն է առաջացել մասնակցելու նոր ճանապարհների ձևավորմանը։ Երկաթուղու յուրաքանչյուր վերականգնված կիլոմետր արժեք կունենա այնքանով, որքանով կընդլայնի Հայաստանի տնտեսական կապերը, կբարձրացնի նրա միջազգային նշանակությունը և կամրապնդի սեփական ապագան տնօրինելու պետության կարողությունը։ Հայաստանը պետք է այդ հնարավորությունից օգտվի առավելագույն չափով։ Նրա աշխարհագրական դիրքը վաղուց պահանջում է վերածվել տնտեսական և քաղաքական առավելության։
