Շաքիում Անի Ավետիսյանը, վտանգելով սեփական կյանքը, փորձել է փրկել երեխաներին։ Երբ ադրբեջանցի զինծառայողն ինքնաձիգն ուղղել է որդու վրա, մայրը ձեռքով բռնել է զենքի փողը։ Կրակոցից կորցրել է բութ մատը, ծանր վնասել մյուս մատները, ապա դանակով դիմադրել զինված տղամարդուն և ոտքի ծանր վիրավորում ստացել։ Այսօր նրան ևս երեք վիրահատություն է սպասվում։ Այդ մի քանի րոպեների ընթացքում մի կին իր վրա է վերցրել երեխաների կյանքը պաշտպանելու ամբողջ ծանրությունը։ Նրա պատմությունը բացահայտում է Շաքիի ողբերգության ամենացավոտ կողմը. վտանգի մասին նախապես տեղեկացված պետության օգնությունը հասել է այն ժամանակ, երբ մայրն արդեն սեփական մարմնով էր կասեցրել սպառնալիքը։ Հոկտեմբերի 12-ին «Ազատությանը» տված Անիի վկայությունը Շաքիի դեպքին բոլորովին այլ քաղաքական ծանրություն է հաղորդում։ Անիի պատմելով՝ զինված տղամարդը շուրջ 15 րոպե պատանդ է պահել երեխաներին։ Այդ ընթացքում մայրը Սիսիանից հասել է Շաքի, մտել տուն և միայնակ դիմադրել հարձակվողին։ Ոստիկանները, չնայած ահազանգին, դեպքի վայր են հասել ավելի ուշ։ Այս ժամանակագրությունը լուրջ հարցեր է առաջացնում իրավապահների արձագանքման արագության և գործողությունների արդյունավետության վերաբերյալ։ Դրանց պատասխանները պետք է տրվեն անկախ ու մանրակրկիտ քննությամբ։ Ամենաէական հանգամանքը հայտնի է։ Սեպտեմբերի 29-ին Ադրբեջանը հայկական կողմին տեղեկացրել էր զորամասը լքած և ենթադրաբար Հայաստան անցած զինծառայողի մասին։ Հոկտեմբերի 1-ին Նասիմի Մուսաևը հայտնվել է Շաքիի բնակելի տներից մեկում։ Երկու օր պետությունն ուներ հնարավոր վտանգի մասին տեղեկություն։ Տեղի բնակիչների պատշաճ իրազեկման վերաբերյալ առայժմ համոզիչ բացատրություն չկա։ Անին ասում է՝ նախապես զգուշացված լինելու դեպքում երեխաներին դպրոց չէր ուղարկի և Շաքիում չէր մնա։ Սա ազգային անվտանգության համակարգին ուղղված ծանրագույն հարցադրում է։ Զգուշացումը կարող էր մարդկանց հնարավորություն տալ պաշտպանվելու, խուսափելու վտանգավոր իրավիճակից, ժամանակավորապես փոխելու առօրյան։ Այդ հնարավորությունը Շաքիի ընտանիքն, ըստ տուժածի պատմածի, չի ունեցել։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը միջադեպն անվանել էր «սովորական կրիմինալ միջադեպ» և հայտարարել, որ ոստիկանություն զանգահարելուց հետո անհրաժեշտ էր սպասել իրավապահների գործողություններին։ Վարչապետի խոսքն այս պատմության քաղաքական առումով ամենախնդրահարույց դրվագներից է։ Հիվանդանոցում պառկած կնոջից պետությունը փաստացի պահանջում է բացատրել իր վարքը ծայրահեղ վտանգի պահին։ Մինչդեռ բացատրության պարտավորություն ունեն անվտանգության համար պատասխանատու պաշտոնյաները։ Ո՞վ էր համակարգում որոնողական աշխատանքները։ Ո՞ր բնակավայրերն էին համարվել ռիսկային։ Ինչո՞ւ բնակիչներին նախազգուշացում չէր հասել։ Որքա՞ն ժամանակ է անցել ոստիկանություն կատարված առաջին ահազանգից մինչև դեպքի վայր հասնելը։ Այս հարցերի պատասխանները պետք է ունենան անուններ, ժամեր և փաստաթղթեր։ Շաքիի դեպքն ունի նաև արտաքին քաղաքական նշանակություն։ Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացի առաջընթացը չի վերացնում սահմանային անվտանգության խնդիրները։ Վաշինգտոնյան պայմանավորվածություններից հետո երկու պետությունների հարաբերությունները մտել են պատասխանատվության նոր փուլ։ Պաշտոնական Բաքվի նախազգուշացումը կարևոր հանգամանք էր։ Հայկական համապատասխան կառույցների պարտականությունն էր ստացված տեղեկությունը վերածել մարդկանց պաշտպանությունն ապահովող գործողությունների։ Խաղաղության պայմանագրերը սահմանում են պետությունների պարտավորությունները։ Այդ պարտավորությունների կենսունակությունը չափվում է նաև սահմանամերձ գյուղի բնակչի անվտանգությամբ։ Սյունիքի ճանապարհները կարող են դառնալ միջազգային առևտրի կարևոր հանգույց, այստեղով կարող են անցնել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների նոր երթուղիները։ Սակայն տնտեսական հեռանկարների հանդեպ վստահությունը պահանջում է գործուն անվտանգության համակարգ։ Դժվար է մարդկանց համոզել տարածաշրջանային խաղաղության կայունության հարցում, երբ զինված սահմանախախտի մասին նախապես ստացված տեղեկությունից հետո նրանց ընտանիքները հայտնվում են նման վտանգի առաջ։ Պետության ուժը փորձության պահին չափվում է քաղաքացու կյանքը պաշտպանելու կարողությամբ։ Շաքիի դեպքը բացահայտեց անվտանգության համակարգի լուրջ հարցերը՝ ստացված տեղեկության փոխանցումից մինչև բնակիչների նախազգուշացում և ոստիկանության արձագանք։ Այս ամբողջ շղթան պետք է գործի արագ, հստակ և փոխկապակցված։ Անվտանգության համակարգում անգամ մեկ բացթողումը կարող է մարդկային կյանք արժենալ։ Շաքիում տեղի ունեցածը պահանջում է պատասխանատվության հստակեցում և անվտանգության գործող համակարգի խորքային վերանայում։ Նասիմի Մուսաևը կալանավորված է, նրան մի շարք ծանր մեղադրանքներ են առաջադրվել։ Քրեական գործը պետք է պարզի նրա գործողությունների բոլոր հանգամանքները։ Դրան զուգահեռ անհրաժեշտ է ծառայողական քննություն՝ պետական կառույցների որոշումների, հնարավոր բացթողումների և պատասխանատվության վերաբերյալ։ Անի Ավետիսյանին հերոս անվանելն այսօր հեշտ է։ Նրա արարքն իսկապես բացառիկ քաջություն է պահանջել։ Սակայն Անիի քաջությամբ հիանալը չի կարող ազատել պետությանը կատարվածի համար պատասխան տալու պարտավորությունից։ Այս կինը սեփական մարմնով պաշտպանել է երեխաներին, և այժմ պետությունը պարտավոր է ապահովել նրա լիարժեք բուժումը, վերականգնումը, ընտանիքի հոգեբանական աջակցությունն ու արդարության հասնելու հնարավորությունը։ Շաքիի պատմությունից ամենաերկար ապրող պատկերը, հավանաբար, կմնա մոր՝ ինքնաձիգի փողը բռնած վնասված ձեռքը։ Այդ ձեռքը փրկել է երեխաներին։ Իսկ պետությունը դեռ պետք է բացատրի, թե ինչու այդ պահին օգնությունը չէր հասել։
