Հոկտեմբերի 13-ին Գերմանիայից Հայաստան է ժամանել արտաքսված քաղաքացիներ տեղափոխող հերթական ինքնաթիռը։ Sputnik Արմենիայի հաշվարկով սա այս տարվա վեցերորդ նման չվերթն է։ Թե քանի մարդ է տեղափոխվել Հայաստան այդ չվերթով, առայժմ հայտնի չէ։ Սակայն գերմանական պաշտոնական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այս գործընթացի ծավալները, ֆինանսավորման աղբյուրները և մինչ այժմ հայկական լրատվական դաշտում պատշաճ ուշադրության չարժանացած հանգամանքները։ Գերմանիայի Բունդեսթագի օգոստոսի 17-ի թիվ 21/7637 փաստաթղթի համաձայն, 2026 թվականի առաջին վեց ամիսներին Գերմանիայից Հայաստան է արտաքսվել 146 մարդ։ Նրանցից 64-ը կանայք են, 32-ը՝ անչափահասներ։ Նույն ժամանակահատվածում Գերմանիայից արտաքսված Հայաստանի քաղաքացիների ընդհանուր թիվը կազմել է 160։ Վերջին ցուցանիշը ներառում է նաև այլ երկրներ տեղափոխված ՀՀ քաղաքացիներին։ Պաշտոնական տվյալները թույլ են տալիս վերականգնել արտաքսումների կազմակերպման որոշ մանրամասներ։ Փետրվարի 17-ին Համբուրգից 30 հայի արտաքսելու համար նախատեսված ինքնաթիռի ծախսը կազմել է 113 հազար 600 եվրո։ Նրանց ուղեկցել է 37 աշխատակից։ Փետրվարի 26-ին Մյունխենից իրականացված չվերթով տեղափոխվել է 12 հայ և 46 վրացի։ Մայիսի 13-ին Համբուրգից արտաքսվել է 25 հայ, իսկ մայիսի 19-ին Դյուսելդորֆից՝ 31 հայ և 36 վրացի։ Այս չորս չվերթների օդանավային ծախսերը միասին կազմել են 570 հազար 40 եվրո։ Դրանցով արտաքսվել է Հայաստանի 98 քաղաքացի։ Կազմակերպումն իրականացրել է Գերմանիայի դաշնային ոստիկանությունը, իսկ չվերթների ֆինանսավորումը, ըստ փաստաթղթի, ապահովվել է Frontex-ի միջոցով։ Թվերի հետևում երևում է արտաքսումների կազմակերպման ամբողջ պետական մեխանիզմը։ Դրանցում ներգրավված են ոստիկանությունը, օդանավակայանները, հատուկ ուղեկցող անձնակազմը և եվրոպական սահմանային կառույցները։ Առանձին չվերթներով արտաքսվողների թիվը երբեմն փոքր է նույնիսկ նրանց ուղեկցող աշխատակիցների թվից։ Հոկտեմբերի 13-ի չվերթի վերաբերյալ ևս ուշագրավ տեղեկություն կա։ Գերմանիայում արտաքսումներին հետևող Deportation Alarm նախաձեռնությունը դեռ հոկտեմբերի 12-ին նախազգուշացրել էր Լայպցիգ/Հալլե օդանավակայանից դեպի Հայաստան նախատեսված հատուկ չվերթի մասին։ Մեկնման ժամ էր նշված 08.45-ը։ Առավել մտահոգիչ են արտաքսումների ընթացքում երեխաների իրավունքների պաշտպանության վերաբերյալ գերմանական փաստաթղթերում արձանագրված դեպքերը։ Բունդեսթագի նույն փաստաթղթում հիշատակվում է Գերմանիայի խոշտանգումների կանխարգելման ազգային մարմնի զեկույցում նկարագրված հայկական ընտանիքի պատմությունը։ Ռեյնլանդ Պֆալց երկրամասից արտաքսման ենթակա մորը, նրա իննամյա երեխային և տատիկին գիշերը տեղափոխել էին Բեռլինի օդանավակայան։ Երեխան ուներ աուտիզմի ծանր դրսևորումներ։ Օդանավակայանում նրա վիճակի սրումից հետո մոր և երեխայի արտաքսումը դադարեցվել էր։ Տատիկն, այնուամենայնիվ, արտաքսվել էր։ Գերմանիայից Հայաստան վերադարձի զգալի մասն իրականացվում է նաև կամավոր վերադարձի պետական աջակցության ծրագրերով։ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում REAG/GARP ծրագրից օգտվել է ՀՀ 314 քաղաքացի, ևս 303-ի վերադարձը ֆինանսավորվել է Գերմանիայի դաշնային երկրամասերի միջոցներով։ Այս ցուցանիշները կարող են մասամբ համընկնել, քանի որ նույն անձը կարող էր օգտվել աջակցության երկու ծրագրերից։ Հայաստանի համար առանցքային է վերադարձող քաղաքացիների հետագա ճակատագիրը։ Ի՞նչ աջակցություն են նրանք ստանում հայրենիքում, ինչպե՞ս է ապահովվում երեխաների կրթության շարունակականությունը, ընտանիքների բնակարանային և սոցիալական խնդիրների լուծումը, վերադարձածների զբաղվածությունը։ Գերմանիայի կառավարությունը խորհրդարանին ներկայացնում է արտաքսվածների, ուղեկցողների և ծախսերի մանրամասն տվյալներ։ Հայաստանի հանրությունը հերթական ինքնաթիռի ժամանման մասին տեղեկանում է լրատվամիջոցների հաղորդագրություններից՝ առանց ուղևորների անգամ ճշգրիտ թվի։ Անհրաժեշտ է հրապարակել 2026 թվականի ընթացքում Գերմանիայից Հայաստան վերադարձված քաղաքացիների ամբողջական վիճակագրությունը, առանձնացնել հարկադիր և կամավոր վերադարձները, ներկայացնել անչափահասների թիվը և վերադարձողներին տրամադրվող պետական աջակցության ծավալները։ 146 արտաքսվածի և 32 երեխայի մասին գերմանական պաշտոնական տվյալներն արդեն բավարար հիմք են պատասխանատու գերատեսչություններից հրապարակային հաշվետվություն պահանջելու համար։ Հայաստան վերադարձող յուրաքանչյուր ընտանիքի հետ պետության առջև առաջանում են սոցիալական, կրթական և մարդկային կոնկրետ պարտավորություններ։ Այդ մարդկանց հետագա ճակատագրի մասին լռությունը նույնպես պետական քաղաքականության գնահատման ենթակա փաստ է։
