Հայաստանն աստիճանաբար կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հնդկաստանի ռազմարդյունաբերության արտահանման ընդլայնման գործում։ Հոկտեմբերի 12-ին հնդկական Financial Express -ը հրապարակել է ծավալուն ուսումնասիրություն՝ ներկայացնելով Նյու Դելիի առաջընթացը սպառազինության միջազգային շուկայում։ Հոդվածում Հայաստանին առանձին անդրադարձ է կատարվել։ Հնդկական զենքի գնման հայկական պայմանագրերն աստիճանաբար ձեռք են բերում ավելի լայն նշանակություն՝ ճանապարհ բացելով արտադրողների համար դեպի նոր շուկաներ։ Հրապարակման հիմքում Հնդկաստանի պաշտպանության նախարարության բարձրաստիճան պաշտոնյա Ռաջեշ Կումար Սինգհի հոկտեմբերի 1-ի հայտարարությունն է։ Սինգհի խոսքով՝ Հայաստանը դարձել է Akash հակաօդային պաշտպանության համակարգերի առաջին արտասահմանյան գնորդը՝ ձեռք բերելով մի քանի մարտկոց։ Հետագայում այդ համակարգերի արտահանման աշխարհագրությունն ընդլայնվել է՝ ընդգրկելով Տաջիկստանն ու Թուրքմենստանը։ Հոկտեմբերի սկզբին հրապարակված այս տեղեկությունը Financial Express -ի նոր վերլուծության մեջ ավելի լայն նշանակություն է ստանում։ Ներկայացված փաստերը բացահայտում են Հայաստանի կարևոր դերը հնդկական սպառազինության արտահանման ընդլայնման և նոր շուկաների յուրացման գործում։ Reuters-ի ներկայացրած տվյալներով, որոնք հիմնված են Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի՝ SIPRI-ի հաշվարկների վրա, 2022–2024 թվականներին Հայաստանի սպառազինության ներմուծման 43 տոկոսն ապահովել է Հնդկաստանը։ Ցուցանիշը հատկապես ուշագրավ է նախորդ տարիների համեմատությամբ։ Հրապարակման մեջ հիշատակված Caspian Policy Center-ի ուսումնասիրության համաձայն՝ 1991–2020 թվականներին Հայաստանի սպառազինության ներմուծման ծավալի շուրջ 87 տոկոսը բաժին էր ընկնում Ռուսաստանին։ Ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում հայկական ռազմական գնումների աշխարհագրությունը էապես փոխվել է։ Հրապարակման համաձայն՝ Հայաստանը Հնդկաստանից ձեռք է բերել կամ պատվիրել հրետանային, համազարկային կրակի ռեակտիվ և հակաօդային պաշտպանության համակարգեր, հակառակորդի հրետանային դիրքերը հայտնաբերող ռադարներ, անօդաչուների դեմ պայքարի միջոցներ և զինամթերք։ Պատվերների մի մասի մատակարարումը դեռ շարունակվում է։ Akash համակարգերի հայկական գործարքն ունի նաև տնտեսական նշանակություն։ Հնդկաստանն արագորեն մեծացնում է սպառազինության արտահանումը։ Financial Express -ի ներկայացրած պաշտոնական տվյալներով՝ 2025–2026 ֆինանսական տարում այն աճել է 62,16 տոկոսով՝ հասնելով ռեկորդային 38 424 կրորի ռուփիի։ Կառավարությունը նախատեսում է մինչև 2029 թվականը տարեկան արտահանումը հասցնել 50 հազար կրորի։ Նյու Դելին հետևողականորեն զարգացնում է սեփական ռազմական արտադրությունը և ձգտում ամրապնդվել արտասահմանյան շուկաներում։ Հայաստանի հետ պայմանագրերը կարևոր տեղ ունեն այս գործընթացում։ Դրանք հնդկական արտադրողներին տվել են արտահանման խոշոր պատվերների կատարման փորձ, իսկ Akash-ի վաճառքը՝ արտաքին շուկա մուտք գործելու հաջող օրինակ։ Համակարգի արտահանման աշխարհագրության ընդլայնումն արդեն հաստատվում է Հնդկաստանի պաշտպանության նախարարության մակարդակով։ Տաջիկստանին և Թուրքմենստանին մատակարարումների ծավալներն ու պայմանագրերի ամբողջական ֆինանսական մանրամասները, սակայն, հրապարակման մեջ բացահայտված չեն։ Հայաստանի գնումները տեղավորվում են սպառազինության միջազգային առևտրում ընթացող ավելի մեծ փոփոխությունների շրջանակում։ SIPRI-ի գնահատմամբ՝ 2015–2019 և 2020–2024 թվականների համեմատական ժամանակահատվածներում Ռուսաստանի սպառազինության արտահանման ծավալները կրճատվել են 64 տոկոսով։ Ուկրաինական պատերազմը, պատժամիջոցները և ռուսական բանակի սեփական կարիքները ծանրաբեռնել են երկրի ռազմարդյունաբերությունը։ Հայաստանի դեպքում մատակարարումների վերանայմանը գումարվել են անվտանգության քաղաքական պատճառները։ 2020 թվականի պատերազմը և 2021–2022 թվականների սահմանային ճգնաժամերը խորացրել են ռուսական անվտանգային համակարգի նկատմամբ անվստահությունը։ Երևանը սկսել է ընդլայնել պաշտպանական համագործակցությունը Հնդկաստանի, Ֆրանսիայի և այլ գործընկերների հետ։ Նյու Դելին օգտվում է ձևավորվող հնարավորություններից։ Reuters-ն ավելի վաղ հայտնել էր, որ Հնդկաստանն արտահանման խթանման նպատակով նախատեսում է կիրառել նաև երկարաժամկետ արտոնյալ վարկավորման մեխանիզմներ՝ ուշադրություն դարձնելով ռուսական սպառազինության ավանդական գնորդներին։ Այս քաղաքականության մեջ զենքի վաճառքը կապվում է ֆինանսավորման, արդյունաբերական զարգացման և արտաքին ազդեցության ընդլայնման հետ։ Հնդկական ուղղությունը Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն է ձեռք բերել։ Մատակարարումների բազմազանեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել առանձին արտադրողներից կախվածությունը և բանակում ներդնել սպառազինության նոր տեսակներ։ Հակաօդային պաշտպանության մարտկոցների ձեռքբերումը պահանջում է պատրաստված անձնակազմ, շարունակական սպասարկում, պահեստամասերի և հրթիռների երաշխավորված մատակարարում։ Նույնը վերաբերում է հրետանային և ռադիոտեղորոշիչ համակարգերին։ Հայաստանի պաշտպանական գնումների արդյունքը պետք է գնահատել նաև այդ կարողությունների ձևավորմամբ։ Հոկտեմբերի 12-ի հնդկական պարբերականի հրապարակումը փաստագրում է արդեն տեղի ունեցած կարևոր փոփոխությունը։ Հայաստանը դարձել է Հնդկաստանի ռազմարդյունաբերության արտահանման հաջողության տեսանելի օրինակներից մեկը։ Նյու Դելին հայկական պատվերների միջոցով ամրապնդում է ներկայությունը սպառազինության միջազգային շուկայում։ Երևանի առաջիկա խնդիրը ձեռք բերված սպառազինության շուրջ երկարաժամկետ պաշտպանական կարողությունների ստեղծումն է։ Դրանից է կախված հնդկական ուղղության ամբողջական արժեքը Հայաստանի անվտանգության համար։
