2027 թվականին Հայաստանի պետական բյուջեից գրեթե մեկ տրիլիոն դրամ կուղղվի պետական պարտքի մարմանն ու տոկոսավճարներին։ Այս թիվն արդեն իսկ խոսում է երկրի ֆինանսական պարտավորությունների աճող ծանրության մասին։ Պարտքի աճող բեռը տարեցտարի կրճատում է պետության ֆինանսական ազատությունը՝ բյուջեի ավելի մեծ մասը կապելով նախկին պարտավորությունների հետ և սահմանափակելով նոր ներդրումների ու զարգացման ծրագրերի հնարավորությունները։ Կանխատեսումների համաձայն՝ 2026 թվականի ավարտին Հայաստանի պետական պարտքը կհասնի 5.8 տրիլիոն դրամի, իսկ մեկ տարի անց՝ 6.45 տրիլիոնի՝ ավելանալով շուրջ 650 միլիարդով։ Պետությունը շարունակում է ավելին ծախսել, քան վաստակում է՝ այսօրվա ծախսերի մի մասը թողնելով ապագա բյուջեների և հարկատուների ուսերին։ Առավել խոսուն է պարտքի սպասարկման գինը։ 2027 թվականին միայն տոկոսավճարները կկազմեն 416.8 միլիարդ դրամ՝ բյուջեի եկամուտների շուրջ 11 տոկոսը։ Եվս 571.6 միլիարդ անհրաժեշտ կլինի մայր գումարների մարման համար։ Վերջինս սովորաբար ֆինանսավորվում է նոր փոխառություններով։ Այս մեխանիզմը ժամանակակից պետական ֆինանսների բնական գործիքներից է, սակայն դրա արդյունավետությունը կախված է մի պարզ հանգամանքից՝ երկիրը հասցնո՞ւմ է ստեղծել այն տնտեսական կարողությունը, որի հաշվին վաղը պետք է վճարի այսօրվա պարտքը։ 2027 թվականին արտաքին պարտքը դրամային արտահայտությամբ նախատեսվում է ավելացնել 14.2 տոկոսով, ներքինը՝ 8.5 տոկոսով։ Միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ համագործակցության ընդլայնումը կարող է բերել երկարաժամկետ և մատչելի միջոցներ։ Միաժամանակ արտաքին պարտավորությունների աճը մեծացնում է երկրի զգայունությունը փոխարժեքի տատանումների, միջազգային տոկոսադրույքների և համաշխարհային ֆինանսական շուկաների փոփոխությունների նկատմամբ։ Տարածաշրջանային անորոշությունների պայմաններում Հայաստանը պետք է պահպանի բավարար ֆինանսական ռեսուրսներ՝ հնարավոր ճգնաժամերին դիմակայելու և ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու համար։ Անվտանգության, պաշտպանության, ենթակառուցվածքների և տնտեսական վերափոխման համար պահանջվող միջոցներն առաջիկա տարիներին միայն ավելանալու են։ Այս բոլոր առաջնահերթություններն արդեն մրցակցում են նույն բյուջեի սահմանափակ ռեսուրսների համար։ Կառավարությունը կանխատեսում է, որ 2027 թվականի ավարտին կառավարության պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը կհասնի 47.4 տոկոսի՝ պահպանվելով օրենքով սահմանված 50 և 60 տոկոսանոց կարևոր շեմերից ցածր։ Նախատեսվում է նաև հետագա երկու տարիներին ցուցանիշի որոշակի նվազում։ Սա կարևոր հանգամանք է, սակայն պետական ֆինանսների առողջությունը հնարավոր չէ գնահատել միայն ՀՆԱ-ի նկատմամբ պարտքի հարաբերակցությամբ։ Տոկոսավճարների աճը ցույց է տալիս, որ պարտքի բեռը կարող է ծանրանալ նաև համեմատաբար կառավարելի ցուցանիշների պայմաններում։ Վճռորոշ է, թե պետությունն ինչի վրա է ծախսում փոխառված գումարները։ Ճանապարհները, էներգետիկ ենթակառուցվածքները, կրթության զարգացումն ու նոր արտադրությունները կարող են երկար տարիներ նպաստել երկրի տնտեսական աճին։ Անարդյունավետ ծախսերի բեռը, սակայն, մնում է ապագա սերունդների ուսերին, ուստի յուրաքանչյուր նոր փոխառություն պետք է ունենա հստակ նպատակ, հաշվարկված տնտեսական արդյունք և հանրային հաշվետվողականություն։ Հայաստանի տնտեսական զարգացման առաջիկա տարիները պետք է հիմնվեն տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման, էներգետիկ անկախության ամրապնդման, արդյունաբերության արդիականացման և եվրոպական շուկաների հետ տնտեսական կապերի ընդլայնման վրա։ Այս նպատակները պահանջում են ներդրումային մեծ ռեսուրսներ։ Պետական պարտքն այդ գործընթացում կարող է օգտակար գործիք լինել, եթե ծառայի արտադրողականության աճին և ընդլայնի երկրի սեփական եկամուտները։ 2027 թվականի բյուջեի ամենալուրջ քաղաքական հարցն, ըստ էության, վերաբերում է ապագային։ Հայաստանը պարտքով ֆինանսավորում է իր զարգացման որոշակի մասը։ Հասարակությունն իրավունք ունի իմանալու, թե այդ միջոցներն ինչպիսի երկիր են թողնելու հաջորդ սերնդին և ինչ տնտեսական արդյունք են ապահովելու։ 988 միլիարդ դրամը պետական հաշվապահության հերթական տողը չէ։ Այն արդեն ստանձնած որոշումների գինն է։ Իսկ 6.45 տրիլիոն դրամ պարտքը հիշեցում է, որ վաղվա բյուջեի մի զգալի հատվածի ճակատագիրն այսօր է որոշվում։ Պետական պարտքը կարելի է վերաֆինանսավորել, երկարաձգել, վերաբաշխել։ Կորցրած տնտեսական հնարավորությունների և վատնված տարիների համար նման ֆինանսական գործիք գոյություն չունի։
