Հայաստանն աշխարհում առաջինն է թույլատրել ամերիկյան Agenus ընկերության մշակած հակաքաղցկեղային երկու նոր դեղամիջոցների կիրառումը։ Առողջապահության նախարարության այս որոշումը միջազգային մասնագիտական ուշադրության է արժանացել՝ Հայաստանին ներգրավելով քաղցկեղի բուժման նորարարական մեթոդների շուրջ ընթացող կարևոր գործընթացում։ Որոշումն ուժի մեջ է մտել հոկտեմբերի 2-ին, ընկերությունն այն հրապարակել է հոկտեմբերի 8-ին, իսկ հոկտեմբերի 12-ին ամերիկյան մասնագիտացված OncLive պարբերականն անդրադարձել է հայկական հաստատման գիտական հիմքերին։ Հայաստանի կարգավորիչ մարմնի որոշումն այժմ միջազգային մասնագիտական քննարկման առարկա է։ Պատմությունն ունի նաև ուշագրավ հայկական կապ։ Դեղամիջոցները մշակել է հայազգի գիտնական և գործարար Գարո Արմենյանի ղեկավարած ամերիկյան Agenus ընկերությունը։ Արմենյանը նաև «Հայաստանի մանուկներ» հիմնադրամի հիմնադիրն է։ Նրա ընկերության հակաքաղցկեղային նոր դեղամիջոցներն աշխարհում առաջին անգամ կիրառման թույլտվություն են ստացել հենց Հայաստանում։ Խոսքը botensilimab (Botvymo) և balstilimab (Evamplix) դեղամիջոցների համակցված կիրառման մասին է։ Դրանք նախատեսված են հաստ և ուղիղ աղիքի տարածված քաղցկեղի որոշակի տեսակով հիվանդների համար, որոնք արդեն ստացել են հասանելի ստանդարտ բուժումները և չունեն լյարդում ակտիվ մետաստազներ։ Դեղամիջոցներն ուղղված են օրգանիզմի իմունային համակարգի հակաուռուցքային արձագանքի ուժեղացմանը։ Որոշման հիմքում կլինիկական հետազոտությունների հրապարակված արդյունքներն են։ OncLive-ի ներկայացրած տվյալներով՝ ընդլայնված հետազոտությանը մասնակցած 123 հիվանդների շրջանում ուռուցքի ամբողջական կամ մասնակի փոքրացում արձանագրվել է 21 տոկոսի մոտ։ Հետազոտության մասնակիցների կեսն ապրել է առնվազն 21,2 ամիս, իսկ գնահատականների համաձայն՝ նրանց 33 տոկոսը ողջ է եղել բուժումից երեք տարի անց։ Այս ցուցանիշները կարևոր են հատկապես նախկին բուժումներից հետո սահմանափակ հնարավորություններ ունեցող հիվանդների համար։ Ուշադրության է արժանի անվտանգության հարցը։ Հետազոտության ընթացքում բուժման հետ կապված ծանր կողմնակի ազդեցություններ արձանագրվել են հիվանդների 41 տոկոսի մոտ։ 17 տոկոսը դրանց պատճառով դադարեցրել է երկու դեղամիջոցների ընդունումը։ Այս տվյալներն ընդգծում են մասնագիտական խիստ հսկողության անհրաժեշտությունը։ Հայաստանի տրամադրած թույլտվությունը պայմանական է և գործում է ընդամենը մեկ տարի։ Դրա երկարաձգման համար արտադրողը պարտավոր է պարբերաբար ներկայացնել նոր կլինիկական տվյալներ։ Առողջապահության նախարարությունը, փաստորեն, ստանձնել է շարունակական վերահսկողության պատասխանատվություն։ Այս պատմությունն ունի նաև տնտեսական և միջազգային կարգավորիչ նշանակություն։ Agenus-ն արդեն հայտարարել է Եվրասիական տնտեսական միության մյուս երկրներում նմանատիպ հաստատման հնարավորությունն ուսումնասիրելու մտադրության մասին։ Հայաստանի որոշումը կարող է հիմք դառնալ ընկերության տարածաշրջանային ընդլայնման համար։ Միաժամանակ այն կարող է հետաքրքրություն առաջացնել հայկական դեղագործական կարգավորման համակարգի նկատմամբ։ Այստեղ, սակայն, անհրաժեշտ են նաև հրապարակային պատասխաններ։ Ի՞նչ անկախ փորձագիտական գնահատականների հիման վրա է կայացվել որոշումը։ Ինչպե՞ս է կազմակերպվելու հնարավոր բարդությունների մշտադիտարկումը։ Որքա՞ն կարժենա բուժումը հայաստանցի հիվանդի համար, և արդյո՞ք այն հասանելի կլինի պետական ֆինանսավորմամբ։ Առանձնապես կարևոր է նաև միջազգային ճանաչման սահմանը։ Հայաստանի տրամադրած թույլտվությունը գործում է Հայաստանի տարածքում և ինքնաբերաբար չի տարածվում այլ երկրների վրա։ Յուրաքանչյուր կարգավորիչ մարմին պատասխանատու է իր գնահատման և որոշման համար։ Հայաստանը հնարավորություն է ստացել մասնակցելու նորարարական ուռուցքաբանական բուժումների միջազգային զարգացման գործընթացին։ Այդ հնարավորությունը կարող է նպաստել մասնագիտական ներուժի ամրապնդմանը, կլինիկական նոր համագործակցություններին և առաջադեմ բուժումների հասանելիությանը։ Հետագա զարգացումների համար վճռորոշ կլինեն անկախ վերահսկողությունը, հրապարակային հաշվետվողականությունը և բուժման արդյունքները։ Աշխարհում առաջին հաստատումը միջազգային ուշադրություն է բերում։ Դրա բժշկական արժեքն ու Հայաստանի մասնագիտական հեղինակությունը հաստատվելու են հիվանդների բուժման ընթացքում։
