ՀԷՑ-ի վերադարձը պետությանը. Հայաստանի էներգետիկ ինքնիշխանության քննությունը

Հոկտեմբերի 15-ին կառավարությունը հանրության գերակա շահ ճանաչեց ՀԷՑ-ի բաժնետոմսերի 100 տոկոսի նկատմամբ՝ վճռական քայլ կատարելով ընկերության պետականացման ուղղությամբ։ Այս որոշմամբ Հայաստանը ձեռնամուխ է լինում իր էներգետիկ համակարգի նկատմամբ ռազմավարական վերահսկողության վերականգնմանը՝ վերանայելով տասնամյակներ առաջ ընդունված տնտեսական որոշումների ժառանգությունը։ Որոշման քաղաքական նշանակությունը հատկապես մեծ է Հայաստանի անվտանգային միջավայրի փոփոխության պայմաններում։ Անկախությունից հետո ռուսական կապիտալի ներթափանցումը հայկական էներգետիկա աստիճանաբար ձևավորեց տնտեսական կախվածությունների մի համակարգ։ Էներգետիկ ենթակառուցվածքների վերահսկողությունն ազդեցության երկարաժամկետ լծակ է, իսկ Հայաստանի փորձը ցույց է տվել նման կախվածությունների քաղաքական գինը։ ՀԷՑ-ի ազգայնացումը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի էներգետիկ քաղաքականությունը վերակառուցել ազգային երկարաժամկետ շահերի շուրջ։ Էլեկտրական ցանցը երկրի տնտեսական արյունատար համակարգն է։ Արդյունաբերության զարգացումը, արևային էներգետիկայի ընդլայնումը, նոր տեխնոլոգիական ներդրումները և տարածաշրջանային էներգետիկ համագործակցությունը պահանջում են արդիական, հուսալի ու կանխատեսելի բաշխիչ համակարգ։ Առանձնապես ուշագրավ է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ներկայացրած կառավարման մոդելը։ Կառավարությունը մտադիր է ՀԷՑ-ը պահել պետական սեփականության ներքո՝ կառավարումը վստահելով միջազգային առաջատար ընկերության կամ ընկերությունների խմբի։ Այս մոտեցումը կարող է դառնալ Հայաստանի համար անհրաժեշտ ինստիտուցիոնալ լուծումը՝ միջազգային մասնագիտական փորձառության, կառավարման արդյունավետության և պետական ռազմավարական վերահսկողության համադրմամբ։ Այստեղ, սակայն, անհրաժեշտ է առանձնահատուկ զգուշություն։ Հայաստանի պատմության մեջ պետական ունեցվածքի ճակատագիրը բազմիցս որոշվել է քաղաքական նպատակահարմարությամբ։ ՀԷՑ-ի ապագան պետք է պաշտպանված լինի այդ արատավոր ավանդույթից։ Միջազգային կառավարչի ընտրությունը պահանջում է թափանցիկ մրցույթ, չափելի պարտավորություններ, ներդրումային հստակ ծրագիր և հանրային հաշվետվողականություն։ ՀԷՑ-ի պետականացման իրական արժեքը պետք է չափվի քաղաքացու առօրյայում՝ հուսալի էլեկտրամատակարարմամբ, հիմնավորված սակագներով և նվազագույնի հասցված հոսանքազրկումներով։ Գործընթացի ամենազգայուն հանգրվանը փոխհատուցումն է։ Կառավարության նախորդ առաջարկը՝ շահութաբաժինների վերադարձի պայմանով, մերժվել էր սեփականատիրոջ կողմից։ Այժմ ընկերության արժեքը պետք է որոշվի լիցենզավորված գնահատողի միջոցով, իսկ բաժնետերերը հնարավորություն կունենան ներկայացնելու սեփական գնահատականը։ Սամվել Կարապետյանի դիրքորոշումը հայտնի է՝ ՀԷՑ-ը չի վաճառվում։ Սեփականատիրոջ համաձայնության բացակայությունը գործընթացը տեղափոխում է հարկադիր օտարման իրավական դաշտ։ Այս հանգամանքը պահանջում է իրավական բացառիկ ճշգրտություն։ Կառավարության որոշումը պետք է դիմանա հնարավոր դատական և միջազգային իրավական քննությանը։ Հանրային շահի պաշտպանությունը ենթադրում է սեփականության իրավունքի սահմանադրական երաշխիքների պահպանում, անկախ գնահատում և համարժեք փոխհատուցում։ Հայաստանի ներդրումային հեղինակությունը նույնպես քննության առարկա է։ Վարչապետի մյուս հայտարարությունը՝ ՀԷՑ-ի նախկին մասնավորեցման օրինականությունն ուսումնասիրելու վերաբերյալ, քաղաքականապես պակաս նշանակալի չէ։ Եթե տարիներ առաջ ռազմավարական ենթակառուցվածքի սեփականաշնորհման ընթացքում թույլ են տրվել խախտումներ, դրանց բացահայտումը հանրային պահանջ է։ Հայաստանի տնտեսական անցյալի վերանայումը պետք է հիմնվի փաստերի, փաստաթղթերի և իրավական պատասխանատվության վրա։ Այդ քննությունը կարող է կարևոր նախադեպ դառնալ պետական գույքի տնօրինման ամբողջ համակարգի համար։ ՀԷՑ-ի շուրջ զարգացումները տեղավորվում են Հայաստանի ինքնիշխանության ամրապնդման ավելի լայն գործընթացում։ Երկիրը վերանայում է անվտանգության, հաղորդակցությունների և էներգետիկայի ոլորտներում տասնամյակներով ձևավորված կախվածությունները։ Այս քաղաքականությունը հաջողության հասնելու համար պահանջում է ամուր պետական հաստատություններ, մասնագիտական կարողություններ և միջազգային գործընկերների վստահություն։ ՀԷՑ-ի ազգայնացմամբ կառավարությունը նաև ստանձնում է ընկերության հետագա գործունեության ամբողջական քաղաքական պատասխանատվությունը։ Էլեկտրամատակարարման յուրաքանչյուր երկարատև խափանում, չկատարված ներդրում և կառավարման ձախողում այսուհետ ուղղակիորեն առնչվելու է պետության հեղինակությանը։ Հայաստանը հնարավորություն է ստացել իր ամենակարևոր տնտեսական ենթակառուցվածքներից մեկը ծառայեցնելու սեփական զարգացման ռազմավարությանը։ ՀԷՑ-ի վերադարձը պետությանը կարող է դառնալ տնտեսական ինքնիշխանության վերականգնման կարևոր նախադեպ։ Այդ որոշման պատմական գնահատականը կտրվի պետական կառավարման որակով։

Կիսվել
Karevor News
Karevor News
Articles: 15941

Leave a Reply

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով