ԱՄՆ Միջազգային զարգացման ֆինանսական կորպորացիայի (DFC) բարձրաստիճան պատվիրակության այցը Հայաստան տնտեսական կարևոր իրադարձություն է, որի նշանակությունը կարող է զգալիորեն գերազանցել TRIPP նախագծի շրջանակները։ Ամերիկյան պետական ներդրումային կառույցը տարածաշրջանում ֆինանսավորման նոր հնարավորություններ է ուսումնասիրում, սակայն պատվիրակության ղեկավարի հրապարակային հայտարարությունները նաև անհարմար հարցեր են առաջացնում Հայաստանի պետական կառավարման պատրաստվածության վերաբերյալ։ Հոկտեմբերի 22-ին «Ազատությանը» տված հարցազրույցում DFC-ի քաղաքականության գծով գլխավոր տնօրեն Քերոլայն Վիքը հայտնել է, որ կորպորացիայի գլոբալ ներդրումային հնարավորությունները 60 միլիարդից հասել են 205 միլիարդ դոլարի։ 2025 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ Կոնգրեսի ընդունած փոփոխություններով ընդլայնվել են նաև կորպորացիայի բաժնեմասնակցային ներդրումների հնարավորությունները։ Հայաստանին հատկացված առանձին ֆինանսական քվոտա չկա։ Ներդրումների ծավալը կախված է ներկայացվող նախագծերի տնտեսական կենսունակությունից և ռազմավարական նշանակությունից։ Այստեղ էլ առաջանում է գլխավոր հարցը։ Ի՞նչ պատրաստի ներդրումային նախագծերով է Հայաստանը դիմավորում ամերիկյան կապիտալի այսպիսի մասշտաբային հնարավորությունը։ DFC-ի պատվիրակությունն արդեն քննարկել է էներգետիկայի, մարտկոցային էներգակուտակման, բնական գազի, տվյալների կենտրոնների, հեռահաղորդակցության, գյուղատնտեսության և ռազմավարական օգտակար հանածոների ոլորտներում հնարավոր ներդրումները։ Քննարկումների առարկա են դարձել նաև TRIPP-ի զարգացման համար անհրաժեշտ լրացուցիչ ենթակառուցվածքները։ Սակայն Վիքը հաստատված նոր գործարքների մասին հայտարարություն չի արել։ Կորպորացիան առայժմ գնահատում է ներկայացված առաջարկների տնտեսական հիմնավորվածությունն ու ներդրումային հեռանկարները։ Ֆինանսավորման ենթակա նախագծերի վերջնական ցանկը դեռ հաստատված չէ։ Այս հանգամանքը պահանջում է կառավարության հրապարակային հաշվետվություն։ Որքա՞ն առաջարկ է ներկայացվել DFC-ին, ո՞ր գերատեսչություններն են պատասխանատու դրանց մշակման համար, ինչպիսի՞ն են նախագծերի նախնական արժեքները, ֆինանսավորման ակնկալվող կառուցվածքը և իրականացման ժամկետները։ Վիքի հայտարարություններում առանձնապես ուշագրավ է Անդրկասպյան միջանցքի նկատմամբ ամերիկյան հետաքրքրությունը։ Վաշինգտոնը դիտարկում է երկաթուղիների, ավտոճանապարհների, նավահանգիստների, Կասպից ծովով փոխադրումների և թվային հաղորդակցության ենթակառուցվածքների ֆինանսավորումը։ Այս ծրագրերում Հայաստանի մասնակցության տնտեսական պայմանները դեռ ենթակա են հստակեցման։ TRIPP-ի տարանցիկ եկամուտները, փոխադրումների կանխատեսվող ծավալները, ենթակառուցվածքների ֆինանսավորման բեռը և հարակից ներդրումներից Հայաստանի ստանալիք օգուտը պետք է դառնան հրապարակային մասնագիտական քննարկման առարկա։ Հատկապես կարևոր է պարզել, թե կառավարությունն ինչ ծրագրեր է առաջարկում Սյունիքում արտադրական, պահեստային, լոգիստիկ և էներգետիկ կարողություններ զարգացնելու ուղղությամբ։ Տարածաշրջանային նոր հաղորդակցություններից տնտեսական առավելագույն օգուտ ստանալու համար Հայաստանին անհրաժեշտ է հստակ հաշվարկված ներդրումային և արդյունաբերական քաղաքականություն։ DFC-ի առաջնահերթությունների շարքում ռազմավարական օգտակար հանածոների հայտնվելը Հայաստանի համար առանձին ուսումնասիրության առարկա է։ Ամերիկյան կողմը հետաքրքրված է արդյունահանման, վերամշակման և վերջնական արտադրանքի ստեղծման ամբողջ շղթայով։ Հայաստանի կառավարությունից անհրաժեշտ է պարզել, թե որ հանքավայրերն ու վերամշակող ձեռնարկություններն են դիտարկվում հնարավոր համագործակցության շրջանակում։ Նախատեսվո՞ւմ է ամերիկյան կապիտալի մասնակցություն գործող ընկերությունների սեփականության կառուցվածքում։ Ինչպե՞ս են գնահատվելու բնապահպանական պարտավորությունները, պետական եկամուտներն ու տեխնոլոգիական ներդրումները։ Նույնքան էական են էներգետիկ ծրագրերի ֆինանսական պայմանները։ Ամերիկյան ներդրումների ներգրավումը կարող է նպաստել Հայաստանի էներգետիկ համակարգի արդիականացմանը, սակայն անհրաժեշտ է նախապես գնահատել դրանց ազդեցությունը սպառողական սակագների, պետական երաշխիքների և երկրի էներգետիկ անվտանգության վրա։ DFC-ն գործում է ԱՄՆ արտաքին քաղաքական և տնտեսական շահերի տրամաբանությամբ։ Այդ հանգամանքը հստակ արձանագրված է հենց կորպորացիայի պաշտոնական առաքելության մեջ։ Հայաստանի իշխանությունների պարտականությունն է ամերիկյան ռազմավարական հետաքրքրությունը վերածել երկրի համար չափելի տնտեսական արդյունքի։ Քերոլայն Վիքի այցից հետո կառավարությունը պետք է հրապարակի DFC-ի հետ քննարկվող նախագծերի առաջնահերթ ցանկը, դրանց պատրաստվածության աստիճանը, պատասխանատու գերատեսչությունները և հետագա բանակցությունների ժամանակացույցը։ Անհրաժեշտ է պարզաբանել նաև մասնավոր ընկերությունների ընտրության ընթացակարգը։ Ովքե՞ր են մասնակցել ամերիկյան պատվիրակության հետ հանդիպումներին։ Ի՞նչ չափանիշներով են ընտրվել ներկայացված առաջարկները։ Ինչպե՞ս է ապահովվելու շահերի բախման կանխարգելումը պետական երաշխիքների, արտոնությունների և հնարավոր բաժնեմասնակցության տրամադրման գործընթացներում։ Այս հարցերի պատասխանները պետք է հրապարակվեն մինչև ֆինանսական պարտավորությունների ստանձնումը։ Ամերիկյան տնտեսական հետաքրքրությունը Հայաստանի համար լուրջ հնարավորություն է, որի արդյունքը կորոշվի առաջիկա ամիսներին։ Կառավարության աշխատանքի գնահատման հիմքում պետք է լինեն կնքված պայմանագրերը, ներգրավված ներդրումները, ստեղծված արտադրական կարողությունները և պետական պարտավորությունների թափանցիկությունը։ Վաշինգտոնն ունի իր ռազմավարական ու տնտեսական շահերը։ Երևանը պարտավոր է նույն հստակությամբ պաշտպանել Հայաստանի շահերը՝ յուրաքանչյուր նախագծի համար հաշվարկելով երկրի ստանալիք եկամուտը, երկարաժամկետ օգուտն ու հնարավոր ռիսկերը։ Ամերիկյան ներդրումային հետաքրքրության տնտեսական արժեքը կախված է Հայաստանի ներկայացրած ծրագրերի որակից և սեփական շահերը պաշտպանելու գործադիրի կարողությունից։ Վերջնական արդյունքը պետք է չափվի ներգրավված կապիտալով, ստեղծված աշխատատեղերով և Հայաստանի տնտեսության երկարաժամկետ զարգացմանը դրանց բերած նպաստով։ Լուսանկարում՝ Քերոլայն Վիքը՝ ԱՄՆ Միջազգային զարգացման ֆինանսական կորպորացիայի քաղաքականության գծով գլխավոր տնօրեն
