Հայաստանի քաղաքական կյանքում մեծ փողը գնալով ավելի հաճախ է հավակնում փոխարինել քաղաքական հեղինակությանը, իսկ ֆինանսական հնարավորությունները ներկայացվում են որպես հասարակական վստահության ապացույց։ Այս երևույթի հերթական դրսևորումը Նարեկ Կարապետյանի հայտարարությունն է, ըստ որի՝ «Ուժեղ Հայաստանի» մասնակցությունը Ստեփանավանի ընտրություններին «կտրել է Քաղաքացիական պայմանագրի թևերը»։ Դժվար է պատկերացնել ավելի անհամաչափ գնահատական սեփական քաղաքական կշռի վերաբերյալ։ Ընդամենը մեկ համայնքում մասնակցած և երրորդ տեղը զբաղեցրած ուժն իրեն վերագրում է իշխանության դիրքերը խարխլելու բացառիկ կարողություն։ Այս ինքնավստահության հետևում երևում է Հայաստանի ընդդիմադիր դաշտի խորքային հիվանդություններից մեկը՝ իրական քաղաքական ազդեցության և դրա մասին ստեղծվող պատկերացումների վտանգավոր խզումը։ Ստեփանավանում հաղթել է գործող համայնքապետ Արմեն Գրիգորյանի գլխավորած «Գործարար» կուսակցությունը՝ 41,54 տոկոսով։ ՔՊ-ն ստացել է 35,32, իսկ «Ուժեղ Հայաստանը»՝ 19,68 տոկոս։ Ընդ որում՝ հաղթող համայնքապետը ՔՊ անդամ է, պարզապես ընտրություններին մասնակցել է այլ կուսակցության ցուցակով։ Երրորդ տեղը զբաղեցրած ուժն իրեն հռչակում է իշխանության պարտության գլխավոր հեղինակ։ Սեփական քաղաքական ազդեցության մասին այսպիսի չափազանցված պատկերացումն արդեն խոսում է իրականության զգացումը կորցնելու և ցանկալին որպես ձեռքբերում ներկայացնելու վտանգավոր սովորության մասին։ Հայաստանի քաղաքական պատմության մեջ եղել են ընդդիմադիր առաջնորդներ, որոնք իրենց համոզմունքների և իշխանության դեմ պայքարի համար տարիներ են անցկացրել բանտերում, ենթարկվել հետապնդումների, անձնական ծանր կորուստներ կրել։ Նրանց հետևում եղել են գաղափարներ, քաղաքական պայքարի երկար ճանապարհ, հանրային վստահություն և սկզբունքներին հավատարիմ մնալու պատրաստակամություն։ Այդուհանդերձ, նույնիսկ այդպիսի քաղաքական կենսագրությունն ու հասարակական աջակցությունը հաճախ բավարար չեն եղել իշխանության հասնելու համար։ Հայաստանում ընդդիմադիր պայքարը երբեք հեշտ ճանապարհ չի եղել։ Դրա պատմությունը լի է չիրականացած հույսերով, ծանր պարտություններով և անձնական զոհողություններով։ Այս պատմության հանդեպ նվազագույն հարգանքը պետք է զսպեր սեփական քաղաքական կարողությունների մասին այսօրվա հապճեպ ու մեծամիտ հայտարարությունները։ Այսօր քաղաքական ասպարեզ են մտնում մարդիկ, որոնց հիմնական առավելությունը ֆինանսական մեծ կարողությունն է։ Մի քանի ամսվա քաղաքական կենսագրությունն արդեն բավարար է համարվում սեփական ուժի մասին անհավանական հայտարարություններ անելու համար։ Նարեկ Կարապետյանի խոսքերը հենց այդ ինքնավստահության արտահայտությունն են։ Հայաստանի քաղաքական պատմության, ընդդիմադիր պայքարի ծանր ճանապարհի հանդեպ տարրական հարգանքը որոշակի համեստություն է ենթադրում։ Փողով հնարավոր է ստեղծել կուսակցական ենթակառուցվածքներ, վարձել գրասենյակներ, ֆինանսավորել քարոզարշավներ, ապահովել մշտական հեռուստատեսային ներկայություն և նույնիսկ բազմամարդ հանրահավաքներ կազմակերպել, սակայն քաղաքական հեղինակությունն ունի ձևավորման բոլորովին այլ ճանապարհ։ Դրա համար անհրաժեշտ են գաղափարներ, սկզբունքայնություն, հանրային վստահություն և տարիների հետևողական աշխատանք։ Հայաստանի քաղաքական կյանքում բազմիցս համոզվել ենք, որ ֆինանսական առատությունը հաճախ ընդամենը քողարկում է գաղափարական աղքատությունը։ Այս ուժերի իրական քաղաքական կշիռը գնահատելու համար բավական կլիներ տեսնել, թե առանց ֆինանսական հսկայական ծախսերի որքան մարդ կհավաքվեր նրանց գաղափարների շուրջ՝ սեփական համոզմունքով և քաղաքական փոփոխության գիտակցված պահանջով։ Ստեփանավանի ընտրությունները նաև քաղաքական պատասխանատվության լուրջ հարց են առաջադրում։ «Ուժեղ Հայաստանի» համայնքապետի թեկնածուն կալանավորվել է ընտրակաշառքի գործով։ Նման ծանր մեղադրանքների առկայությունն արդեն իսկ քաղաքական ուժից պահանջում է հանրային հաշվետվողականություն, զսպվածություն և բացատրություն։ Առավել սկզբունքային է մեկ այլ հանգամանք։ Հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններից ընդամենը չորս ամիս անց «Ուժեղ Հայաստանը» հոկտեմբերի 25-ի տեղական ընտրություններին մասնակցեց 21 համայնքից միայն մեկում։ Մնացած քսան համայնքներում կուսակցությունը հրաժարվեց քաղաքական մրցակցությունից։ Հիմա այդ ուժը փորձում է այդ մասնակցությունը ներկայացնել որպես իշխանության դեմ պայքարի բացառիկ արդյունավետության ապացույց։ Քաղաքական ուժի ազդեցությունը գնահատվում է նաև ստանձնած պատասխանատվության ծավալով։ Խորհրդարանում հայտնված ընդդիմադիր ուժը պարտավոր է ձևավորել տեղական կառույցներ, պատրաստել համայնքային առաջնորդներ, աշխատել քաղաքացիների հետ և մասնակցել քաղաքական մրցակցությանը։ Մի համայնքի ընտրություններով սեփական քաղաքական գերազանցությունն ապացուցելու փորձը լուրջ քննարկման դժվար է դիմանում։ Նման քաղաքական վարքագծի վնասը շատ ավելի խորն է․ այն թուլացնում է իրական ընդդիմության ձևավորման հնարավորությունները և նպաստում գործող իշխանության գերիշխանության պահպանմանը։ Խոշոր ֆինանսական հնարավորություններով քաղաքական նախագծերը կարճ ժամանակում զբաղեցնում են ընդդիմադիր դաշտի զգալի հատվածը, իրենց շուրջ կենտրոնացնում հանրային ուշադրությունն ու քաղաքական դժգոհությունը։ Այդ ազդեցությունը նրանց վրա լուրջ պարտավորություններ է դնում։ Եթե ֆինանսական և կազմակերպական մեծ ռեսուրսներին չեն հաջորդում գաղափարական աշխատանքը, քաղաքական կադրերի պատրաստումը և ընտրական հետևողական պայքարը, հասարակությունը կորցնում է իրական այլընտրանքի ձևավորման հնարավորությունը։ Ընդդիմադիր դաշտում ազդեցիկ դիրք զբաղեցնելը հանրության առջև լուրջ պարտավորություններ է ենթադրում։ Այդ դիրքն օգտագործել սեփական քաղաքական հավակնությունները սպասարկելու համար՝ խուսափելով հետևողական պայքարից ու պատասխանատվությունից, քաղաքական մակաբուծության դրսևորում է։ Դրա հետևանքով վատնվում է հասարակության դժգոհության քաղաքական ներուժը, խոչընդոտվում իրական այլընտրանքի ձևավորումը, իսկ գործող իշխանությունն ավելի է ամրապնդում իր գերիշխանությունը։ Հայաստանի համար այս խնդիրը հատկապես սուր է այսօր։ Երկիրը կանգնած է անվտանգության համակարգի վերակառուցման, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վերանայման, եվրոպական ինտեգրման, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների հաստատման և տնտեսական ինքնիշխանության ամրապնդման պատմական անհրաժեշտության առաջ։ Հայաստանի քաղաքական ապագան չի կարող կախված լինել հերթական մեծահարուստի անձնական հավակնություններից։ Մեր պետությունը չափազանց ծանր ճանապարհ է անցել, իսկ այսօր նրա առջև կանգնած խնդիրները չափազանց լուրջ են քաղաքական պայքարը ֆինանսական կարողությունների ցուցադրության վերածելու համար։ Մեծ փողերով կարելի է արագ հայտնվել քաղաքական դաշտի կենտրոնում։ Սակայն հանրային առաջնորդության հավակնությունը պետք է հիմնավորվի սեփական գործով, գաղափարներով և ստանձնած պատասխանատվությամբ։ Նարեկ Կարապետյանի հայտարարության մեջ ամենից մտահոգիչը սեփական քաղաքական ազդեցության ակնհայտ գերագնահատումն է։ Երրորդ տեղը զբաղեցրած քաղաքական ուժի ներկայացուցիչը խոսում է իշխանության «թևերը կտրելու» մասին՝ անտեսելով ընտրությունների իրական պատկերը։ Հայաստանին անհրաժեշտ է ուժեղ ընդդիմություն։ Գործող իշխանության գերիշխանությունը, քաղաքական մրցակցության թուլացումը և այլընտրանքային ծրագրերի պակասը լրջագույն մարտահրավերներ են ժողովրդավարության համար։ Սակայն այդ խնդրի լուծումը չի կարող լինել ընդդիմադիր դաշտում ֆինանսապես առավել հզոր քաղաքական ուժի հերթական ինքնահռչակումը։ Մրցակցությունը պահանջում է քաղաքական բովանդակություն, իսկ հանրային վստահությունը՝ դրա արժանի լինելու շարունակական ապացույցներ։ Հայաստանում քաղաքականության ամենամեծ խնդիրներից մեկն արդեն իսկ սեփական նշանակության մասին չափազանցված պատկերացումն է։ Մեզ անհրաժեշտ են գործիչներ, որոնք գիտակցում են իրենց պատասխանատվության չափը և կարողանում են սթափ գնահատել սեփական ուժերը։ Մեծ փողը կարող է ապահովել քաղաքական ներկայություն։ Հեղինակության համար անհրաժեշտ է շատ ավելին։ Իսկ քաղաքական հասունության առաջին վկայությունը երբեմն ժամանակին լռելու կարողությունն է։
