Թյուրքական պետությունների կազմակերպության այսօրվա գագաթաժողովում Անկարային սպասվում է քաղաքական անսովոր պատկեր։ Թյուրքական միասնության գլխավոր ջատագովներից մեկը՝ Իլհամ Ալիևը, բացակայելու է։ Ադրբեջանը ներկայացնելու է արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովը։ Հենց այս գագաթաժողովում կազմակերպության նախագահությունը Ադրբեջանից անցնելու է Թուրքիային։ Ալիևի բացակայությունն առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում վերջին շաբաթների թուրք-ադրբեջանական լարվածության պայմաններում։ Էրդողանի անձնական հրավերից հետո կայացված որոշումը դիվանագիտական դեմարշի բոլոր նախադրյալներն ունի։ Բաքվի պաշտոնական բացատրությունը ծանրաբեռնված աշխատանքային օրակարգն է։ Հոկտեմբերի 30-ին Ալիևը նախատեսում է մասնակցել Բաքվում անցկացվող ՖԻՖԱ-ի մինչև 15 տարեկանների մրցաշարի պարգևատրման արարողությանը։ Այս բացատրությունը դժվար է համոզիչ համարել։ Բարձր մակարդակի գագաթաժողովներին մասնակցությունը քաղաքական առաջնահերթության հարց է, առավել ևս, երբ խոսքը Թուրքիայի հետ հարաբերությունների և կազմակերպության նախագահությունը Անկարային փոխանցելու մասին է։ Ալիևի բացակայությունն այս պայմաններում գիտակցված քաղաքական ազդակ է թվում։ Բաքուն ընդգծում է իր ինքնուրույնությունը և հասկացնում Անկարային, որ անգամ ամենասերտ դաշինքում առաջնորդության հավակնությունները և փոխադարձ պարտավորություններն ունեն իրենց սահմանները։ Վերջին շաբաթների իրադարձությունները բացահայտեցին թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններում կուտակված հակասությունները։ Ադրբեջանական դպրոցներում գլխաշորի շուրջ սահմանափակումները դժգոհություն առաջացրին Թուրքիայի պահպանողական շրջանակներում։ Բաքուն արձագանքեց անսովոր կոշտությամբ՝ 31 Թուրքիայի քաղաքացու արգելելով մուտք գործել Ադրբեջան։ Էրդողանի խորհրդական Օքթայ Սարալը, որը հրապարակավ քննադատել էր այդ սահմանափակումները, հեռացավ պաշտոնից։ Հոկտեմբերի 21-ին Էրդողանն անձամբ հրավիրեց Ալիևին Անկարա։ Հրավերը մնաց անարձագանք՝ մասնակցության առումով։ Այս հաջորդականությունը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ տարաձայնությունն արդեն դուրս է եկել գլխաշորի շուրջ բանավեճի շրջանակներից։ Բաքուն Անկարայից պահանջում է հարգել իր ներքին քաղաքական ինքնուրույնությունը և հաշվի նստել իր աճող ազդեցության հետ։ Պատմական հիշողությունը նման դրվագ ունի։ 2009 թվականին հայ-թուրքական Ցյուրիխյան արձանագրությունները Բաքվում ընդունվեցին սուր դժգոհությամբ։ Ադրբեջանը կարողացավ լրջորեն ազդել Անկարայի քաղաքականության վրա՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը կապելով Ղարաբաղյան հակամարտության հետ։ Այն ժամանակ Բաքվի գլխավոր մտահոգությունն իր շահերը թուրքական քաղաքականության մեջ պահպանելն էր։ Այսօր Ալիևի հավակնություններն ավելի մեծ են։ Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողության հաստատումը, ռազմական կարողությունների աճը և էներգետիկ ու տրանսպորտային կապերի ընդլայնումը Ադրբեջանին տվել են ավելի ինքնավստահ գործելու հնարավորություն։ Բաքուն ցանկանում է իր խոսքն ունենալ նաև թուրքական աշխարհի ընդհանուր օրակարգի ձևավորման գործում։ Այստեղ է ուրվագծվում երկու մայրաքաղաքների միջև քաղաքական գլխավոր հակասությունը։ Անկարան թուրքական պետությունների համագործակցությունը դիտարկում է սեփական տարածաշրջանային և միջազգային ազդեցությունն ընդլայնելու կարևոր հարթակ։ Բաքուն արդեն հավակնում է այդ համակարգի որոշումների վրա ինքնուրույն ազդեցության։ Էներգետիկ միջանցքները, Կասպից ծովի տարանցիկ նշանակությունը և Կենտրոնական Ասիայի հետ հաղորդակցությունները Ադրբեջանին տալիս են գործնական լծակներ։ Թուրքիայի համար այս ուղղությունները ռազմավարական նշանակություն ունեն։ Ալիևը լավ գիտակցում է դրանց արժեքը։ Անկարայի գագաթաժողովի օրակարգն ընդգրկում է առևտրի, էներգետիկայի, պաշտպանության և տրանսպորտային հաղորդակցությունների հարցերը։ Թուրքական պետությունների կազմակերպությունը ձգտում է ընդլայնել իր քաղաքական ու տնտեսական դերակատարությունը, սակայն անդամների շահերը հաճախ տարբերվում են։ Ղազախստանը հետևողականորեն կարևորում է համագործակցության տնտեսական բնույթը և զգուշությամբ է վերաբերվում ռազմական դաշինքի գաղափարին։ Կենտրոնական Ասիայի պետությունները հաշվի են առնում Ռուսաստանի, Չինաստանի և Արևմուտքի հետ իրենց հարաբերությունները։ Այդ պատճառով Անկարայի առաջնորդության հավակնությունները դեռ չեն նշանակում միասնական աշխարհաքաղաքական կենտրոնի ձևավորում։ Հայաստանի համար այս զարգացումները կարևոր են առաջին հերթին Թուրքիայի և Ադրբեջանի քաղաքականությունների ավելի ճշգրիտ գնահատման տեսանկյունից։ Երկու երկրների ռազմավարական համագործակցությունը շարունակում է ամուր մնալ, սակայն Անկարան ունի սեփական տնտեսական և աշխարհաքաղաքական շահերը։ Եվրոպան Կենտրոնական Ասիային կապող հաղորդակցությունների զարգացումը, էներգետիկ տարանցումը և Հարավային Կովկասում երկարաժամկետ կայունությունը Թուրքիայի համար ինքնուրույն նշանակություն ունեն։ Երևանը պետք է այդ շահերը դարձնի առարկայական դիվանագիտական աշխատանքի թեմա։ Հայ-թուրքական կարգավորումը և տարածաշրջանային ճանապարհների գործարկումը պահանջում են անմիջական բանակցություններ, հստակ տնտեսական առաջարկներ և հետևողական քաղաքականություն։ Ալիևի բացակայությունից թուրք-ադրբեջանական դաշինքի ճգնաժամի մասին վերջնական եզրակացություններ անել վաղ է։ Հոկտեմբերի 29-ին Թուրքիայի Հանրապետության օրվա առթիվ Էրդողանին ուղղված շնորհավորական ուղերձում նա վերահաստատել է դաշնակցային հարաբերությունների կարևորությունը։ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարը մասնակցում է գագաթաժողովին, և երկու երկրների դիվանագիտական շփումները շարունակվում են։ Սակայն վերջին իրադարձություններն արդեն բացահայտել են փոխադարձ ազդեցության սահմանների շուրջ տարաձայնությունը։ Անկարան ձգտում է ամրապնդել իր առաջնորդությունը թուրքական աշխարհում, իսկ Բաքուն պահանջում է ավելի մեծ քաղաքական կշիռ։ Հոկտեմբերի 30-ին Թուրքիան ստանձնելու է կազմակերպության նախագահությունը՝ առանց Ադրբեջանի նախագահի ներկայության։ Ալիևի բացակայությունն արտահայտում է թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններում հասունացող քաղաքական տարաձայնությունները և Բաքվի ձգտումը՝ Անկարայի հետ հարաբերություններում ամրագրելու իր աճող ազդեցությունն ու ինքնուրույնությունը։ Ալիևը ցույց է տալիս, որ պատրաստ է նույնիսկ Էրդողանի հետ անձնական հարաբերություններում օգտագործել իր տրամադրության տակ եղած դիվանագիտական լծակները։ Թուրք-ադրբեջանական դաշինքում ազդեցության շուրջ այս նոր քննարկումն անխուսափելիորեն առնչվելու է նաև Հարավային Կովկասին։ Հայաստանի խնդիրն այդ փոփոխությունները ժամանակին հասկանալն ու սեփական շահերի առաջմղման համար օգտագործելն է։
