Հայաստանի ընդդիմության խոսույթում «ուկրաինական սցենարը» դարձել է արտաքին քաղաքականության շուրջ գրեթե յուրաքանչյուր քննարկման մշտական ահազանգը։ Բավական է խոսք բացվի Եվրամիության հետ մերձեցման, Միացյալ Նահանգների հետ համագործակցության խորացման կամ Ռուսաստանից քաղաքական կախվածությունը նվազեցնելու մասին, և անմիջապես հնչում է Ուկրաինայի ճակատագիրը կրկնելու սպառնալիքը։ Սակայն այս արտահայտության իրական բովանդակությունը համառորեն շրջանցվում է։ Ի՞նչ է, ըստ էության, կանխագուշակում ընդդիմությունը։ Ո՞վ է պատերազմ սկսելու Հայաստանի դեմ, ի՞նչ նպատակով և ի՞նչ հիմքով է մեկ այլ պետության հնարավոր ռազմական ագրեսիան ներկայացվում որպես Հայաստանի ինքնուրույն քաղաքական ընտրության անխուսափելի հետևանք։ Սակայն այս ահազանգի հետևում շատ ավելի լուրջ հարց է թաքնված։ Ի՞նչ է իրականում ենթադրում ընդդիմությունը «ուկրաինական սցենար» ասելով, և ո՞ւմ գործողություններից է զգուշացնում հայ ժողովրդին։ Այս հարցի պատասխանը սկզբունքային նշանակություն ունի, որովհետև խոսքը Հայաստանի անվտանգության, ինքնիշխանության և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների իրական բնույթի մասին է։ «Ուկրաինական սցենարն» ունի միանգամայն կոնկրետ բովանդակություն։ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ռուսաստանը լայնածավալ պատերազմ սկսեց Ուկրաինայի դեմ։ Դրան հաջորդեցին հրթիռակոծված քաղաքներ, ավերված բնակելի թաղամասեր, հիվանդանոցներ ու դպրոցներ, միլիոնավոր փախստականներ և տեղահանվածներ, բռնի տեղափոխված երեխաներ, շարունակական հարվածներ էներգետիկ և կենսական ենթակառուցվածքներին։ ՄԱԿ-ի հետաքննությունները փաստագրել են քաղաքացիական բնակչության դեմ բազմաթիվ հանցագործություններ, իսկ ուկրաինացի երեխաների բռնի տեղափոխման և արտաքսման մի շարք գործողություններ գնահատել որպես մարդկության դեմ հանցագործություններ։ Այս ամենի հիմքում Ռուսաստանի քաղաքական ղեկավարության՝ անկախ պետության դեմ պատերազմ սկսելու որոշումն է։ Հետևաբար «ուկրաինական սցենարի» մասին խոսելիս հարկավոր է հստակ գիտակցել դրա իրական իմաստը, պատասխանատուներին և մարդկային աղետալի հետևանքները։ Այս ամենից հետո Հայաստանի ընդդիմությանը միանգամայն պարզ հարց է առաջանում։ Այսպիսով, ի՞նչ է իրականում կանխագուշակում Հայաստանի ընդդիմությունը։ Մեր դարավոր բարեկամ Ռուսաստանի իշխանություննե՞րն են պատերազմ սկսելու Հայաստանի դեմ, հրթիռակոծելու Երևանը, ավերելու մեր քաղաքները, հարվածելու հիվանդանոցներին, դպրոցներին ու էլեկտրակայաններին, բռնի տեղափոխելու հայ երեխաներին։ Հենց ա՞յս աղետն եք կանխատեսում մեր ժողովրդի համար՝ շարունակ հիշեցնելով «ուկրաինական սցենարի» մասին։ Եվ եթե իսկապես նման վտանգ եք տեսնում, ինչո՞ւ եք դրա պատասխանատվությունը նախապես դնում Հայաստանի ինքնուրույն արտաքին քաղաքականության վրա։ Այսպիսի՞ ճակատագիր եք կանխագուշակում Հայաստանին։ Եվ եթե իսկապես նման վտանգ եք տեսնում, ինչո՞ւ եք այն կապում Հայաստանի ինքնուրույն արտաքին քաղաքականության հետ։ Ի վերջո, ի՞նչ հիմքով է անկախ պետության նկատմամբ հնարավոր ռազմական ագրեսիան ներկայացվում որպես այդ պետության սեփական ընտրության հետևանք։ Ո՞վ է լինելու այս ամենի հեղինակը։ Ռուս ժողովուրդը գիտի՞, որ Հայաստանում իր անունից այդպիսի սարսափներ են կանխագուշակում։ Գիտի՞, որ իրեն հայ ժողովրդին պատժելու պատրաստ մի ահարկու ուժի կերպարով են ներկայացնում։ Առավել մտահոգիչ է, որ «ուկրաինական սցենարի» մասին զգուշացումները հնչում են նաև անմիջապես Մոսկվայից։ Մայիսին Վլադիմիր Պուտինը, անդրադառնալով Հայաստանի եվրոպական ձգտումներին, հիշեցրեց Ուկրաինայի իրադարձությունները և հորդորեց գործը «ծայրահեղության չհասցնել»։ Հունիսին նրա օգնական Յուրի Ուշակովը Հայաստանի արտաքին քաղաքական քայլերը կապեց Ուկրաինայում տեղի ունեցած ողբերգության հետ։ Այս հայտարարությունների քաղաքական ենթատեքստը լուրջ հարցեր է առաջացնում։ Հայաստանի ինքնուրույն արտաքին քաղաքական ընտրությունը ներկայացվում է որպես Ռուսաստանի շահերին ուղղված մարտահրավեր, իսկ Ուկրաինայի ճակատագիրը՝ հնարավոր հետևանքների նախազգուշացում։ Փաստորեն, անկախ պետության քաղաքական որոշումները գնահատվում են մեկ այլ պետության շահերին համապատասխանելու չափանիշով։ Եվ այստեղ առաջանում է ամենակարևոր հարցը. եթե Հայաստանին Ուկրաինայի ճակատագիրն է սպառնում, ո՞վ է պատրաստվում Հայաստանի դեմ իրականացնել նույն սցենարը։ Եվրոպական ինտեգրման ձգտումը պատերազմի պատճառ ներկայացնելը խեղաթյուրում է իրադարձությունների իրական պատճառահետևանքային կապը։ Ուկրաինայի դեմ պատերազմ սկսելու, նրա քաղաքները հրթիռակոծելու և քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին հարվածելու որոշումները կայացվել են Մոսկվայում։ Այդ որոշումների քաղաքական և իրավական պատասխանատվությունը կրում են դրանք ընդունած ու իրականացրած պաշտոնյաները։ Հակառակ տրամաբանությունը վտանգավոր նախադեպ է արդարացնում. մեծ տերությունը կարող է ռազմական ուժով պատժել հարևան պետությանը՝ նրա ինքնիշխան քաղաքական ընտրության համար։ Այդ մոտեցմամբ ինքնիշխանությունը դառնում է մեծ տերության թույլտվությունից կախված իրավունք, իսկ պատերազմը՝ անհնազանդության համար նախատեսված պատիժ։ Հայ և ռուս ժողովուրդների պատմական բարեկամությունը չի կարող արդարացնել որևէ իշխանության քաղաքական որոշումները կամ կասկածի տակ դնել Հայաստանի ինքնուրույն ընտրության իրավունքը։ Այդ բարեկամության արժեքը չափվում է փոխադարձ հարգանքով, յուրաքանչյուր ժողովրդի անկախությունն ու ինքնիշխանությունը ճանաչելու պատրաստակամությամբ։ Իսկ ինչի՞ համար է Հայաստանին այսօր առաջարկվում վախենալ Ռուսաստանից։ Ֆրանսիայի հետ ռազմական համագործակցությա՞ն։ ԱՄՆ-ի հետ տնտեսական ու տեխնոլոգիական կապերի՞։ Եվրամիության հետ քաղաքական հարաբերությունները խորացնելո՞ւ։ Այն երկրների, որոնցում ապրում, աշխատում, սովորում և հաջողություններ են արձանագրում հարյուր հազարավոր մեր հայրենակիցներ։ Ռուսաստանում ապրող հայի բարեկեցությունն ինչո՞վ է հակասում Լոս Անջելեսում, Փարիզում կամ Բեռլինում ապրող հայի հնարավորություններին։ Ինչո՞ւ պիտի Հայաստանի հարաբերությունները նրանցից մեկի բնակության երկրի հետ կառուցվեն մյուսի հաշվին։ Իհարկե, Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ունեն տնտեսական ու անվտանգային ծանրակշիռ նշանակություն։ Գազը, առևտուրը, աշխատանքային միգրացիան և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը պահանջում են հաշվարկված քաղաքականություն։ Բայց այդ իրողությունները Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը վերահսկելու անժամկետ իրավունք չեն տալիս որևէ պետության։ Ընդդիմությունն իրավունք ունի պահանջելու պատասխաններ Հայաստանի անվտանգության վերաբերյալ։ Պարտավոր է նաև բացատրել սեփական ահազանգերի բովանդակությունը։ Եթե «ուկրաինական սցենարը» ենթադրում է Հայաստանի նկատմամբ ռուսական ռազմական գործողություններ, այդ հնարավորությունը պետք է անվանել իր իսկական անունով և հիմնավորել։ Եթե խոսքը տնտեսական ճնշումների մասին է, մենք հիմա դրանց առերեսվում ենք։ Հայաստանին անհրաժեշտ է լուրջ քննարկում իր անվտանգության, ինքնիշխանության և արտաքին քաղաքական ընտրության շուրջ։ Պատերազմի սարսափները քաղաքական բանավեճում օգտագործելը մեծ պատասխանատվություն է պահանջում։ Ի վերջո, կա մի սկզբունքային հարց, որից հնարավոր չէ անվերջ խուսափել։ Երբ Հայաստանին «ուկրաինական սցենարով» են վախեցնում, հարկավոր է պարզել՝ ո՞վ է պատրաստվում Հայաստանի հետ վարվել այնպես, ինչպես Ռուսաստանը վարվեց Ուկրաինայի հետ։ Եվ ինչո՞ւ պիտի այդ հնարավոր սպառնալիքը Հայաստանի ազատ ընտրության իրավունքը զիջելու հիմնավորում դառնա։
