Լուսանկարը՝ Armeniasputnik-ի Հայաստանի կաթնամթերքի շուկայում իրականացված լաբորատոր հետազոտությունը մտահոգիչ պատկեր է բացահայտել։ Հայտնի արտադրողների մի շարք ապրանքների նմուշներում հայտնաբերվել են մանրէաբանական շեղումներ, որոնք լուրջ հարցեր են առաջացնում սննդամթերքի անվտանգության, արտադրական վերահսկողության և պետական կառույցների աշխատանքի վերաբերյալ։ Հետազոտության արդյունքները վերաբերում են կոնկրետ նմուշների, սակայն արձանագրված խնդիրների ընդգրկումը պահանջում է անհապաղ և համակողմանի ուսումնասիրություն։ Կաթը, թթվասերն ու կաթնաշոռը հազարավոր ընտանիքների ամենօրյա սննդակարգի մասն են, հաճախ՝ երեխաների սննդի կարևոր բաղադրիչը։ Դրանց անվտանգությունը պետք է ապահովվի արտադրության բոլոր փուլերում՝ հումքի ընդունումից մինչև վաճառասեղան։ Սպառողը վճարում է ապրանքի համար և իրավունք ունի վստահելու դրա որակին։ Բաբկեն Պիպոյանի հրապարակած տվյալները կասկածի տակ են դնում այդ վստահության հիմքերը և պետական վերահսկողության արդյունավետությունը։ Ի վերջո, պետության պատասխանատվությունը դրսևորվում է նաև ամենասովորական հարցում՝ որքանո՞վ է անվտանգ այն սնունդը, որն ամեն օր հայտնվում է քաղաքացու սեղանին։ «Իրազեկ և պաշտպանված սպառող» հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ 11 արտադրողի կաթնամթերքի նմուշներ փորձաքննվել են միջազգային հավատարմագրում ունեցող երեք լաբորատորիաներում։ Հրապարակված արդյունքները բացահայտում են մտահոգիչ պատկեր։ Աղիքային ցուպիկի խմբի մանրէներ են հայտնաբերվել «Աշտարակ կաթի» կաթում, «Երեմյան Փրոդաքթսի», «Արզնի կաթնամթերքի» և «Բոնիլատի» թթվասերներում։ Առավել ընդգրկուն են կաթնաշոռի հետազոտության արդյունքները. նույն մանրէները հայտնաբերվել են ինը արտադրողի՝ «Մարիաննայի», «Աշտարակ կաթի», «Երեմյան Փրոդաքթսի», «Թամարա և Անիի», «Միլկինի», «Բոնիլատի», «Բիոկաթի», «Չանախի» և «Արզնի կաթնամթերքի» նմուշներում։ Նման շեղում է արձանագրվել նաև «Իգիթի» չեչիլ պանրում։ Արդյունքները վերաբերում են կոնկրետ նմուշների, սակայն հայտնաբերված անհամապատասխանությունների ընդգրկումը լուրջ մտահոգության հիմք է տալիս։ Աղիքային ցուպիկի խմբի մանրէների առկայությունը կարող է վկայել արտադրության, մշակման կամ պահպանման ընթացքում հիգիենիկ պահանջների խախտման մասին։ Հետազոտությունը պահանջում է պարզել յուրաքանչյուր դեպքի պատճառները, ստուգել համապատասխան խմբաքանակները և գնահատել պետական վերահսկողության արդյունավետությունը։ Առավել մտահոգիչ են կաթնաշոռի լաբորատոր հետազոտության արդյունքները։ Ուսումնասիրված տասը արտադրողների նմուշներում հայտնաբերվել են մանրէաբանական տարբեր շեղումներ։ Վեց արտադրողի կաթնաշոռում արձանագրվել են խմորասնկերի և բորբոսասնկերի, չորսի արտադրանքում՝ կաթնաթթվային մանրէների ցուցանիշների անհամապատասխանություններ։ Այս շեղումները կարող են վկայել արտադրական գործընթացների, հիգիենիկ պայմանների կամ պահպանման պահանջների հետ կապված խնդիրների մասին։ Հատկապես մտահոգիչ է դրանց տարածվածությունը տարբեր արտադրողների նմուշներում։ Դա անհրաժեշտ է դարձնում կաթնամթերքի արտադրության և իրացման ամբողջ շղթայի ավելի խոր ուսումնասիրությունը՝ պարզելու հայտնաբերված խախտումների պատճառներն ու դրանց հնարավոր ազդեցությունը սպառողների առողջության վրա։ Աղիքային ցուպիկի խմբի մանրէների հայտնաբերումը լուրջ ահազանգ է սննդամթերքի անվտանգության տեսանկյունից։ Դրանց առկայությունը դեռևս չի նշանակում, որ արտադրանքը պարունակում է հիվանդածին մանրէներ կամ արդեն դարձել է վարակման պատճառ։ Սակայն նման արդյունքները կարող են վկայել արտադրության և պահպանման ընթացքում սանիտարահիգիենիկ պահանջների խախտումների մասին։ Անհրաժեշտ է մանրամասն ուսումնասիրել ամբողջ գործընթացը՝ հումքի որակից և սարքավորումների մաքրությունից մինչև փաթեթավորում, տեղափոխում ու վաճառք։ Յուրաքանչյուր փուլում թույլ տրված թերությունը կարող է անդրադառնալ վերջնական արտադրանքի անվտանգության վրա։ Հետևաբար հրապարակված տվյալները պահանջում են մասնագիտական ստուգում, հնարավոր աղտոտման աղբյուրների բացահայտում և համապատասխան միջոցառումներ՝ սպառողների առողջության համար վտանգները կանխելու նպատակով։ Հրապարակված հետազոտության արդյունքները վերաբերում են առանձին նմուշների և դեռևս հիմք չեն տալիս կասկածի տակ դնելու տվյալ արտադրողների ամբողջ արտադրանքի որակը։ Սակայն հայտնաբերված շեղումների բնույթն ու ընդգրկումը պահանջում են պետական անհապաղ արձագանք։ Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը պետք է իրականացնի համակողմանի ստուգումներ՝ պարզելու աղտոտման հնարավոր աղբյուրները, գնահատելու համապատասխան խմբաքանակների անվտանգությունը և բացահայտելու արտադրական վերահսկողության թերությունները։ Յուրաքանչյուր արտադրողի վերաբերյալ եզրակացությունները պետք է հրապարակվեն՝ հստակ ներկայացնելով հայտնաբերված խնդիրներն ու ձեռնարկված միջոցառումները։ Հասարակությունը պետք է ստանա սպառիչ պատասխաններ, իսկ արտադրողները՝ իրենց արտադրանքի անվտանգության վերաբերյալ հիմնավոր գնահատական։ Սննդամթերքի նկատմամբ հանրային վստահությունը հնարավոր է պահպանել միայն հետևողական վերահսկողությամբ, մասնագիտական պատասխանատվությամբ և փաստերի լիարժեք հրապարակմամբ։ Սննդամթերքի անվտանգությունը երկրի տնտեսական զարգացման և միջազգային մրցունակության կարևոր չափանիշներից է։ Արտադրանքի որակի նկատմամբ վստահությունն ուղղակիորեն ազդում է ընկերությունների հեղինակության, ներքին շուկայի կայունության և արտահանման հնարավորությունների վրա։ Հայաստանի համար, որը ձգտում է ընդլայնել իր ներկայությունը միջազգային շուկաներում, այս հարցն ունի նաև ռազմավարական նշանակություն։ Արտասահմանյան սպառողն ու առևտրային գործընկերը գնահատում են արտադրանքի անվտանգությունը, հաստատված որակն ու վերահսկողության հուսալիությունը։ Յուրաքանչյուր արձանագրված խախտում կարող է վնասել առանձին ընկերության հեղինակությանը և կասկածի տակ դնել հայկական արտադրանքի նկատմամբ ձևավորված վստահությունը։ Այդ պատճառով սննդամթերքի անվտանգության ապահովումը պետք է լինի պետական տնտեսական քաղաքականության առաջնահերթություններից մեկը՝ հիմնված խիստ չափանիշների, արտադրական կարգապահության և անկախ ու հետևողական վերահսկողության վրա։ Այս հետազոտությունը վեր է հանում պետական կառավարման համակարգի առավել խորքային խնդիրը՝ սննդամթերքի անվտանգության նկատմամբ վերահսկողության արդյունավետությունը։ Հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ իրականացված փորձաքննությունները մի շարք հայտնի արտադրողների կաթնամթերքում արձանագրել են մանրէաբանական անհամապատասխանություններ։ Սա լուրջ հիմք է գնահատելու պետական վերահսկողության գործող համակարգը։ Եթե շուկայում առկա են նման խնդիրներ, անհրաժեշտ է պարզել՝ ինչպե՞ս են դրանք առաջացել, որքանո՞վ են արդյունավետ եղել պետական ստուգումները, և ինչո՞ւ հնարավոր խախտումները ժամանակին չեն կանխվել։ Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնից այժմ պահանջվում են հրապարակային, փաստերով հիմնավորված պատասխաններ և հստակ գործողություններ։ Ի վերջո, պետական վերահսկողության արժեքը որոշվում է քաղաքացիների առողջությունը պաշտպանելու իրական կարողությամբ։ Հանրությունն իրավունք ունի իմանալու՝ որքան հաճախ են ստուգվում կաթնամթերք արտադրողները, ինչ արդյունքներ են տվել նախորդ ստուգումները, ինչպես է վերահսկվում հայտնաբերված խախտումների վերացումը և ինչ միջոցներ են ձեռնարկվում դրանց կրկնությունը կանխելու համար։ Բաբկեն Պիպոյանի հրապարակած հետազոտությունն այս հարցերին պատասխանելու հրատապ անհրաժեշտություն է ստեղծել։ Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը պետք է ներկայացնի ստուգումների արդյունքները, մասնագիտական եզրակացություններն ու նախատեսվող գործողությունները։ Արտադրողներն իրենց հերթին պարտավոր են հանրությանը պարզաբանել հայտնաբերված անհամապատասխանությունները, ներկայացնել սեփական փորձաքննությունների տվյալները և ձեռնարկված միջոցառումները։ Սպառողն իրավունք ունի ստանալու հավաստի տեղեկություն իր գնած սննդամթերքի որակի և անվտանգության մասին։ Հայաստանում պետականության ամրապնդման մասին քննարկումները հիմնականում կենտրոնանում են բանակի, սահմանների, ճանապարհների և արտաքին քաղաքականության շուրջ։ Մինչդեռ պետության արդյունավետությունն ունի նաև շատ առարկայական չափանիշներ՝ անվտանգ սնունդ, հանրային առողջության պաշտպանություն, օրենքի նկատմամբ հարգանք և ամենօրյա պատասխանատվություն։ Սննդամթերքի անվտանգությունը հասարակության կյանքի որակի, պետական կառավարման արդյունավետության և տնտեսական զարգացման կարևոր ցուցիչ է։ Այս ոլորտում յուրաքանչյուր չբացահայտված խախտում վնասում է հանրային վստահությանը, իսկ վերահսկողության յուրաքանչյուր ձախողում կարող է անմիջական հետևանքներ ունենալ մարդկանց առողջության համար։ Հրապարակված հետազոտությունը պահանջում է արագ և հետևողական արձագանք։ Անհրաժեշտ են անկախ կրկնակի փորձաքննություններ, համապատասխան խմբաքանակների ստուգում, անհրաժեշտության դեպքում՝ վտանգավոր արտադրանքի դուրսբերում շրջանառությունից և պատասխանատուների նկատմամբ օրենքով նախատեսված միջոցների կիրառում։ Այս ամբողջ գործընթացը պետք է լինի հրապարակային՝ հստակ արդյունքներով և վերահսկելի որոշումներով։ Պետական մարմինների աշխատանքի արդյունավետությունը հասարակությունը պետք է տեսնի կոնկրետ գործողություններով։ Հայաստանի կաթնամթերքի շուկային անհրաժեշտ է վստահության ամուր հիմք։ Դա հնարավոր է ապահովել արտադրական բարձր կարգապահությամբ, արդյունավետ պետական վերահսկողությամբ և արտադրողների լիարժեք պատասխանատվությամբ։ Առանձին լաբորատոր հետազոտությունը կարող է ահազանգել խնդրի մասին, սակայն դրա պատճառները բացահայտելու և կրկնությունը կանխելու պատասխանատվությունը կրում են համապատասխան պետական մարմիններն ու արտադրողները։ Քաղաքացին ամեն առավոտ իր երեխայի համար կաթ գնելիս չպետք է մտածի լաբորատոր փորձաքննության անհրաժեշտության մասին։ Նա պետք է վստահ լինի ապրանքի անվտանգությանը։ Այդ վստահությունն ապահովելը պետության և արտադրողի ամենատարրական պարտականություններից է։
