Նիկոլ Փաշինյանի՝ «գաղտնի պլանի» մասին հայտարարությունը բացահայտում է Հայաստանի ներքաղաքական պայքարի հնարավոր աշխարհաքաղաքական ենթատեքստը։ Վարչապետի պնդմամբ՝ երկրի տնտեսական ծրագրերի ձախողմամբ շահագրգռված ուժերն աջակցություն ունեն Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ որոշ շրջանակներում։ Այս հայտարարությունը լուրջ հարց է առաջադրում Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնության, արտաքին կախվածությունները քաղաքական ճնշման միջոց դարձնելու և երկրի զարգացման ուղղությունը դրսից թելադրելու հնարավոր փորձերի վերաբերյալ։ Վարչապետի նկարագրած ծրագրի տրամաբանությունը հստակ է՝ խափանել Հայաստանի տնտեսական զարգացումը, խորացնել սոցիալական դժգոհությունը և այն օգտագործել իշխանափոխության համար։ Եթե այս պնդումները հաստատվեն, գործ կունենանք արտաքին տնտեսական կախվածությունները Հայաստանի ներքաղաքական պայքարում օգտագործելու վտանգավոր հաշվարկի հետ։ Խնդրի խորքում Հայաստանի ինքնուրույնության հարցն է՝ որքանո՞վ կարող է պետությունն ազատորեն որոշել իր զարգացման ուղղությունը, ընդլայնել միջազգային գործընկերների շրջանակը և դուրս գալ այն կախվածություններից, որոնք տասնամյակներ շարունակ ծառայել են արտաքին քաղաքական ազդեցության պահպանմանը։ Հարավային Կովկասում տնտեսական կախվածությունը տասնամյակներ շարունակ ծառայել է քաղաքական ազդեցության պահպանմանը։ Ռուսաստանը տարածաշրջանում իր դիրքերն ամրապնդել է էներգետիկ համակարգերի, երկաթուղիների, ռազմավարական ձեռնարկությունների և արտահանման շուկաների նկատմամբ վերահսկողության միջոցով։ Այդ լծակները Մոսկվային հնարավորություն են տվել ազդելու նաև Հայաստանի քաղաքական որոշումների վրա։ Այսօր, երբ Երևանը ձգտում է ընդլայնել արևմտյան գործընկերությունը և նվազեցնել Ռուսաստանից կախվածությունը, տնտեսական հարաբերությունների այդ համակարգը հայտնվել է լուրջ փոփոխությունների շեմին։ Կրեմլի համար հարցը վերաբերում է Հարավային Կովկասում իր ազդեցության պահպանմանը, իսկ Հայաստանի համար՝ սեփական զարգացման ճանապարհն ինքնուրույն որոշելու հնարավորությանը։ Հայաստանի նկատմամբ տնտեսական ճնշման հնարավորությունները գնալով ավելի ակնհայտ են դառնում։ Մայիսից Ռուսաստանը սահմանափակումներ է կիրառել հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի մի շարք տեսակների նկատմամբ։ Հոկտեմբերին ԵԱՏՄ չորս անդամների ներկայացուցիչների ներկայացրած զեկույցում Հայաստանի նկատմամբ միության պայմանագրի գործողության հնարավոր կասեցման հետևանքով կանխատեսվում է փոխադարձ առևտրաշրջանառության 55,6 տոկոս անկում։ Այս գնահատականի հիմնավորվածությունն ու իրավական հիմքերը վիճարկվում են Երևանում։ Սակայն փաստաթուղթն արդեն քաղաքական նշանակություն է ստացել։ Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման հեռանկարը քննարկվում է տնտեսական ծանր կորուստների սպառնալիքի ներքո։ Տասնամյակներով ձևավորված առևտրային կախվածությունն այսօր կարող է ծառայել Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրության վրա ազդելու նպատակին՝ տնտեսական զարգացման գինը կապելով Մոսկվայի քաղաքական շահերի հետ։ Հայաստանը կանգնած է իր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական դիրքը էապես փոխելու հնարավորության առաջ։ Հոկտեմբերի 28-ին Ազգային ժողովի վավերացրած TRIPP ծրագրի շրջանակային համաձայնագիրը նոր հեռանկարներ է ստեղծում տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման, միջազգային տարանցիկ ուղիներին Հայաստանի մասնակցության և խոշոր ներդրումների ներգրավման համար։ Միաժամանակ ամրապնդվում են տնտեսական կապերը Եվրամիության հետ. 2026 թվականի առաջին ինն ամիսներին հայկական արտահանումը եվրոպական շուկա աճել է 51 տոկոսով։ Այս զարգացումները կարող են աստիճանաբար փոխել Հայաստանի տնտեսական կախվածությունների կառուցվածքը և ընդլայնել արտաքին քաղաքական ինքնուրույնության հնարավորությունները։ Խոսքը տարածաշրջանում Հայաստանի տնտեսական նշանակության բարձրացման և տասնամյակներով ձևավորված ազդեցության հարաբերությունների վերանայման մասին է։ Հենց այս հեռանկարն է նոր քաղաքական նշանակություն հաղորդում Հայաստանի զարգացման ծրագրերի շուրջ ընթացող պայքարին։ Այս ծրագրերի իրականացումը կարող է էապես փոխել Հայաստանի տեղը տարածաշրջանային տնտեսության մեջ՝ ընդլայնելով արտաքին շուկաների հասանելիությունը, ներգրավելով նոր ներդրումներ և նվազեցնելով Ռուսաստանից տնտեսական կախվածությունը։ Մոսկվայի համար նման հեռանկարը նշանակում է Հարավային Կովկասում ազդեցության կարևոր լծակների աստիճանական կորուստ։ Տասնամյակներ շարունակ Հայաստանի տնտեսական կախվածությունը Կրեմլին տվել է նաև քաղաքական որոշումների վրա ազդելու հնարավորություն։ Այժմ այդ հարաբերությունների փոփոխությունը կարող է ամրապնդել Հայաստանի ինքնուրույնությունը և մեծացնել միջազգային բանակցություններում նրա դիրքերի կշիռը։ Հետևաբար, տնտեսական զարգացման շուրջ պայքարն ունի աշխարհաքաղաքական նշանակություն. դրա արդյունքից է կախված նաև Հայաստանի՝ սեփական շահերով առաջնորդվելու և արտաքին ճնշումներին դիմակայելու կարողությունը։ Հայաստանի տնտեսական ինքնիշխանության շուրջ ծավալվող այս պայքարի համատեքստում Փաշինյանի հայտարարած «գաղտնի պլանը» առանձնակի քաղաքական նշանակություն է ստանում։ Եթե հաստատվի, որ Հայաստանի ներսում գործող ուժերը արտաքին կենտրոնների հետ համագործակցում են երկրի տնտեսական ծրագրերը ձախողելու, արտահանումը խոչընդոտելու և սոցիալական դժգոհությունը խորացնելու նպատակով, ապա խոսքը պետական շահերի դեմ ուղղված կազմակերպված գործողությունների մասին կլինի։ Նման հաշվարկի հետևանքներն առաջին հերթին զգալու են գյուղացիները, արտադրողները, արտահանողներն ու հազարավոր աշխատողները։ Տնտեսական դժվարությունները կարող են դառնալ իշխանության համար պայքարի գործիք, իսկ դրանց իրական գինը վճարելու է հասարակությունը։ Առանձնապես վտանգավոր է այն հեռանկարը, որ Հայաստանի տնտեսական անհաջողությունը կարող է շահավետ լինել արտաքին ուժերին և նրանց հետ քաղաքական շահեր կիսող ներքին շրջանակներին։ Հայաստանն այսօր հնարավորություն ունի վերանայելու իր տնտեսական դերը տարածաշրջանում, ընդլայնելու միջազգային կապերը և աստիճանաբար ազատվելու տասնամյակներով ձևավորված կախվածություններից։ Այս ճանապարհը պահանջում է հետևողական պետական քաղաքականություն, արտաքին ճնշումներին դիմակայելու կարողություն և ազգային շահի գիտակցում։ Հայաստանի զարգացման հեռանկարը չի կարող մշտապես պայմանավորվել այլ պետության մաքսային որոշումներով, սահմանային անցակետերի աշխատանքով կամ քաղաքական պահանջներով։ Տնտեսական ինքնուրույնությունը պետական ինքնիշխանության կարևորագույն հիմքերից է, և դրա ամրապնդումը պետք է դառնա համազգային առաջնահերթություն։ Այս տեսանկյունից Հայաստանի ներքաղաքական պայքարը ձեռք է բերում սկզբունքային նշանակություն։ Քաղաքական ուժերի միջև իշխանության համար մրցակցությունը ժողովրդավարական կյանքի բնական մասն է, սակայն Հայաստանի տնտեսական զարգացման խոչընդոտումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ ամբողջ հասարակության համար։ Կառավարությունները փոխվում են, քաղաքական ուժերը գալիս ու հեռանում են, իսկ տնտեսական ձախողումների հետևանքները տարիներով մնում են պետության և քաղաքացիների ուսերին։ Հետևաբար յուրաքանչյուր քաղաքական ուժի պատասխանատվությունը պետք է գնահատվի նաև Հայաստանի ինքնուրույնությունը, տնտեսական կայունությունն ու միջազգային դիրքերն ամրապնդելու նկատմամբ նրա վերաբերմունքով։ Եթե Փաշինյանի բարձրաձայնած «գաղտնի պլանի» վերաբերյալ պնդումները հաստատվեն, Հայաստանի ներքաղաքական պայքարում կբացահայտվի արտաքին տնտեսական ճնշումներն իշխանության հասնելու նպատակին ծառայեցնելու կազմակերպված փորձ։ Նման հաշվարկը վտանգավոր հետևանքներ կունենա նաև երկրի հետագա ինքնուրույնության համար։ Օտարերկրյա աջակցության դիմաց ստանձնված քաղաքական պարտավորությունները կարող են տարիներ շարունակ ազդել պետական որոշումների վրա։ Պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել արտաքին հովանավորությամբ իշխանություն ձեռք բերելու գինը։ Այդ պարտքի վերջնական վճարողը հաճախ պետությունն է՝ իր տնտեսական հնարավորություններով, քաղաքական ազատությամբ և սեփական ապագան ինքնուրույն տնօրինելու իրավունքով։
