Ռուսաստանն ու Ադրբեջանը պայմանավորվել են զարգացնել ադրբեջանական բանակի զրահատեխնիկայի վերանորոգման և արդիականացման ենթակառուցվածքները։ Նոյեմբերի 1-ին այդ մասին հայտարարել է Ռուսաստանի ռազմատեխնիկական համագործակցության դաշնային ծառայության տնօրեն Դմիտրի Շուգաևը։ Ռուս մասնագետները մասնակցելու են ռազմական տեխնիկայի սպասարկման նոր օբյեկտների կառուցմանը և գործող հզորությունների արդիականացմանը։ Այս համաձայնությունը Կրեմլի երկարաժամկետ քաղաքականության շարունակությունն է։ Մասնակցելով Ադրբեջանի ռազմական ենթակառուցվածքների զարգացմանը՝ Ռուսաստանը ձգտում է պահպանել իր ազդեցությունը Բաքվի պաշտպանական համակարգում և Հարավային Կովկասի ուժային հավասարակշռության վրա։ Ռազմական տեխնիկայի սպասարկման ու արդիականացման ոլորտում համագործակցությունը Մոսկվային տալիս է ազդեցության լրացուցիչ լծակներ և ամրապնդում ռուս-ադրբեջանական ռազմավարական կապերը։ Ռուս-ադրբեջանական ռազմական համագործակցության այս ձևաչափն ամրագրվել էր դեռ 2022 թվականի փետրվարի 22-ին Պուտինի և Ալիևի ստորագրած դաշնակցային հռչակագրով։ Փաստաթուղթը նախատեսում է ռազմական տեխնիկայի սպասարկման և արդիականացման կենտրոնների զարգացում, ինչպես նաև սպառազինության համատեղ արտադրություն։ Նոր համաձայնությունը փաստացի այդ քաղաքականության շարունակությունն է և ամրապնդում է Ռուսաստանի երկարաժամկետ ներկայությունն Ադրբեջանի պաշտպանական համակարգում։ Հատկանշական է, որ հռչակագիրը ստորագրվել էր Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումից ընդամենը երկու օր առաջ։ Հռչակագիրը ստորագրվեց Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումից ընդամենը երկու օր առաջ։ Պատերազմի նախաշեմին Մոսկվան ամրապնդում էր Բաքվի հետ ռազմաքաղաքական կապերը՝ ձգտելով պահպանել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում։ Ադրբեջանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների ամրագրումը Կրեմլի երկարաժամկետ հաշվարկի մաս էր, որը նպատակ ուներ ապահովել Ռուսաստանի ներկայությունը տարածաշրջանի անվտանգության համակարգում՝ անկախ աշխարհաքաղաքական փոփոխություններից։ Հայաստանն արդեն առերեսվել է ռուս-ադրբեջանական ռազմական համագործակցության ծանր հետևանքներին, հատկապես 2020 թվականի պատերազմի ընթացքում։ Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի (SIPRI) տվյալներով՝ 2011–2020 թվականներին Ադրբեջանին մատակարարված հիմնական սպառազինության շուրջ 60 տոկոսը ռուսական ծագում ուներ։ Մոսկվան տարիներ շարունակ զինել է հակամարտող երկու պետություններին՝ միաժամանակ ստանձնելով հակամարտության կարգավորման միջնորդի դեր։ Այդ քաղաքականության հետևանքներն առավել ցայտուն դրսևորվեցին 2020 թվականի պատերազմում, երբ ադրբեջանական բանակը Արցախի, ապա նաև Հայաստանի դեմ կիրառեց ռուսական տանկեր, զրահափոխադրիչներ և հրետանային համակարգեր։ Այս հանգամանքը բացահայտում է տարածաշրջանում Ռուսաստանի վարած քաղաքականության խորքային հակասությունները և Հայաստանի անվտանգության համար դրանց ծանր հետևանքները։ 2020 թվականի պատերազմը Հայաստանի համար ավարտվեց մարդկային ու տարածքային ծանր կորուստներով և խորացրեց անվտանգության ճգնաժամը՝ բացահայտելով Ռուսաստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների վրա կառուցված պաշտպանական համակարգի անկայունությունն ու դրա քաղաքական ծանր հետևանքները։ Մոսկվան այժմ խորացնում է համագործակցությունը Բաքվի հետ՝ մասնակցելով ադրբեջանական զրահատեխնիկայի սպասարկման և արդիականացման համակարգի զարգացմանը։ Այս ծրագրի ռազմավարական նշանակությունը պայմանավորված է ռազմական տեխնիկայի մարտունակությունը երկարաժամկետ ապահովելու հնարավորությամբ։ Վերանորոգման կենտրոնների զարգացումը Ադրբեջանին թույլ կտա արագ վերականգնել վնասված տեխնիկան, երկարացնել դրա շահագործման ժամկետները և պահպանել բանակի մարտական պատրաստականությունը։ Միաժամանակ ռուսական տեխնոլոգիաներից, պահեստամասերից և մասնագիտական սպասարկումից կախվածությունը Մոսկվային հնարավորություն կտա պահպանելու ազդեցության լրացուցիչ լծակներ Ադրբեջանի պաշտպանական համակարգում։ SIPRI-ի 2026 թվականի զեկույցի համաձայն՝ 2021–2025 թվականներին ռուսական սպառազինության արտահանման ծավալները նախորդ հնգամյակի համեմատ կրճատվել են 64 տոկոսով։ Ուկրաինայի դեմ պատերազմը զգալիորեն թուլացրել է Ռուսաստանի դիրքերը սպառազինության համաշխարհային շուկայում և մեծացրել սեփական բանակի կարիքների համար ռազմական արտադրության պահանջարկը։ Այս պայմաններում Ադրբեջանի հետ համագործակցությունը Մոսկվայի համար ձեռք է բերում տնտեսական և ռազմավարական լրացուցիչ նշանակություն։ Ռազմական տեխնիկայի սպասարկման ու արդիականացման ծրագրերի միջոցով Ռուսաստանը ձգտում է պահպանել իր ռազմարդյունաբերական կապերը, ապահովել երկարաժամկետ տնտեսական շահեր և ամրապնդել ազդեցությունը Բաքվի պաշտպանական համակարգում։ Բաքուն իր հերթին հետևողականորեն ընդլայնում է ռազմական գործընկերների շրջանակը։ Թուրքիան ապահովում է ադրբեջանական բանակի կազմակերպական և ռազմական զարգացման կարևոր ուղղությունները։ Իսրայելը մնում է սպառազինությունների նշանակալի մատակարար։ Ռուսաստանը պահպանում է խորհրդային և ռուսական արտադրության տեխնիկայի սպասարկման ու արդիականացման ոլորտում ունեցած դիրքերը։ Ալիևը հետևողականորեն օգտագործում է Ադրբեջանի ռազմական, էներգետիկ և տնտեսական կապերը՝ ընդլայնելով Բաքվի արտաքին քաղաքական ազդեցությունն ու բանակցային հնարավորությունները։ Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իսրայելի և արևմտյան գործընկերների հետ հարաբերությունների զարգացումը Ադրբեջանին թույլ է տալիս օգտվել տարբեր ուժային կենտրոնների շահերից, նվազեցնել առանձին պետությունից կախվածությունը և ամրապնդել սեփական դիրքերը Հարավային Կովկասում։ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում հայ-ադրբեջանական խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը կարևոր հիմք ստեղծեց տարածաշրջանում երկարատև հակամարտության ավարտի և հարաբերությունների կարգավորման համար։ Սակայն խաղաղության գործընթացին զուգահեռ Բաքուն շարունակում է ընդլայնել իր ռազմական կարողությունները՝ խորացնելով համագործակցությունը նաև Ռուսաստանի հետ։ Այս զարգացումները վկայում են, որ Հարավային Կովկասում ուժային քաղաքականության տրամաբանությունը դեռ պահպանվում է։ Հայաստանի համար առաջնահերթ է խաղաղության ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրավական ամրագրումը, դրանց կատարման հուսալի երաշխիքների ապահովումը և սեփական պաշտպանական կարողությունների հետևողական զարգացումը։ Ռուս-ադրբեջանական նոր համաձայնությունը ևս հիշեցնում է, որ Հարավային Կովկասում ռազմական ուժը շարունակում է մնալ քաղաքական ազդեցության կարևոր գործիք։ Այս պայմաններում խաղաղության ամրապնդումը պահանջում է հստակ իրավական պարտավորություններ, միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների անձեռնմխելիության երաշխիքներ և ուժի կիրառման սպառնալիքը բացառող գործուն մեխանիզմներ։ Առանց այդ հիմքերի խաղաղության պայմանավորվածությունները կարող են մնալ տարածաշրջանային ուժերի փոփոխվող շահերի և ռազմական հաշվարկների ազդեցության տակ։ Հայաստանի անվտանգության քաղաքականությունը պետք է հիմնվի տարածաշրջանային ռազմական զարգացումների ճշգրիտ գնահատման, սեփական պաշտպանական կարողությունների ամրապնդման և միջազգային գործընկերությունների խորացման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ազգային ռազմարդյունաբերության զարգացումը, սպառազինության մատակարարման աղբյուրների բազմազանեցումը և խաղաղության պայմանավորվածությունների միջազգային երաշխիքների ձևավորումը։ Այս խնդիրների հետևողական լուծումը կամրապնդի Հայաստանի ինքնուրույնությունը և տարածաշրջանում կայուն խաղաղության հաստատման հնարավորությունները։ Ռուս-ադրբեջանական նոր համաձայնությունը վկայում է, որ Հարավային Կովկասում ազդեցության համար պայքարը շարունակվում է նաև ռազմական համագործակցության միջոցով։ Մոսկվան ձգտում է պահպանել իր դիրքերը տարածաշրջանային անվտանգության համակարգում, իսկ Բաքուն հետևողականորեն ընդլայնում է ռազմական կարողություններն ու քաղաքական ազդեցությունը։ Այս զարգացումները Հայաստանից պահանջում են անվտանգության երկարաժամկետ ռազմավարություն, պաշտպանական ներուժի հետևողական ամրապնդում և միջազգային գործընկերությունների խորացում։ Խաղաղության գործընթացի հաջողությունը մեծապես կախված է ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրավական ամրագրումից, դրանց կատարման հուսալի երաշխիքներից և Հայաստանի ինքնուրույն քաղաքականություն վարելու կարողությունից։ Առաջիկա տարիների գլխավոր խնդիրը խաղաղության հաստատումն ու դրա կայունության ապահովումն է՝ ինքնիշխան, պաշտպանունակ և միջազգային հարաբերություններում վստահելի պետության ամրապնդման միջոցով։
