Այսօր Բրյուսելում կայանալիք Եվրոպական միության ընդլայնմանը նվիրված համաժողովին Հայաստանի մասնակցությունն առանձնահատուկ քաղաքական նշանակություն ունի։ Հայաստանը դեռևս պաշտոնական հայտ չի ներկայացրել Եվրամիությանն անդամակցելու համար և թեկնածու երկրի կարգավիճակ չունի։ Այդուհանդերձ, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրավիրվել է Euronews-ի կազմակերպած բարձր մակարդակի համաժողովին՝ Եվրոպայի ապագան քննարկելու Եվրամիության և անդամակցության ձգտող երկրների ղեկավարների հետ։ Այս հանգամանքն արտացոլում է Հայաստանի նկատմամբ աճող եվրոպական հետաքրքրությունը և Հարավային Կովկասի փոփոխվող աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Համաժողովի մասնակիցների կազմը հատկապես ուշագրավ է։ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտայի հետ քննարկումներին մասնակցելու են Ալբանիայի, Խորվաթիայի, Մոլդովայի, Վրաստանի, Չեռնոգորիայի ղեկավարները և Հյուսիսային Մակեդոնիայի նախագահը։ Նախկին Խորհրդային Միության հանրապետություններից ներկայացված են Հայաստանը, Վրաստանը և Մոլդովան։ Մոլդովան 2022 թվականից Եվրամիության անդամակցության թեկնածու է, իսկ 2024 թվականից նրա հետ ընթանում են անդամակցության շուրջ բանակցություններ։ Վրաստանը թեկնածուի կարգավիճակ ստացավ 2023 թվականի դեկտեմբերին, սակայն 2024 թվականին նրա անդամակցության գործընթացը փաստացի կանգ առավ։ Հայաստանը շարունակում է գտնվել անդամակցության գործընթացի նախնական՝ քաղաքական մտադրությունների և նախապատրաստական քայլերի փուլում։ Եվրոպական ընդլայնման շուրջ բարձր մակարդակի քննարկմանը Հայաստանի մասնակցությունն առանձնահատուկ քաղաքական նշանակություն ունի։ Անդամակցության պաշտոնական հայտ դեռ չներկայացրած երկիրը ներգրավվել է Եվրոպայի ապագայի վերաբերյալ ռազմավարական երկխոսության մեջ։ Սա արտացոլում է Հարավային Կովկասի նկատմամբ եվրոպական հետաքրքրության աճը և Հայաստանի աշխարհաքաղաքական նշանակության նոր ընկալումը՝ նրա եվրոպական հեռանկարի շուրջ քննարկումներին հաղորդելով լրացուցիչ քաղաքական կշիռ։ Ընդլայնման շուրջ քննարկումները սովորաբար կենտրոնանում են անդամակցության թեկնածուների և բանակցություններ վարող երկրների վրա։ Հայաստանի ընդգրկումը ցույց է տալիս, որ եվրոպական ապագայի վերաբերյալ քաղաքական քննարկումների շրջանակը կարող է տարածվել նաև պաշտոնական հայտ դեռ չներկայացրած պետությունների վրա։ Ռուսաստանի պատերազմն Ուկրաինայում եվրոպական ընդլայնման քաղաքականությանը նոր հրատապություն է հաղորդել։ Բրյուսելում մեծացել է հետաքրքրությունը արևելյան հարևանների անվտանգության, էներգետիկ անկախության, առևտրային ուղիների և հաղորդակցությունների զարգացման նկատմամբ։ Այդ համատեքստում Հարավային Կովկասն առանձնահատուկ նշանակություն ունի՝ որպես Սև ծովի, Կասպից ծովի, Կենտրոնական Ասիայի և եվրոպական շուկաների միջև տնտեսական կապերի կարևոր տարածք։ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման հեռանկարները և արտաքին տնտեսական կապերի բազմազանեցման քաղաքականությունը Բրյուսելի համար ստեղծում են համագործակցության նոր հնարավորություններ։ Հայաստանի եվրոպական ընտրությունն արդեն ունի քաղաքական հիմքեր։ 2025 թվականի մարտին Ազգային ժողովն ընդունեց Եվրամիությանն անդամակցելու գործընթացի մեկնարկի մասին օրենքը։ Դեկտեմբերին հաստատվեց Հայաստան–ԵՄ գործընկերության ռազմավարական օրակարգը։ 2026 թվականի մայիսին Երևանում կայացավ Հայաստան–ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը։ Այս զարգացումները խորացրել են երկկողմ համագործակցությունը անվտանգության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և տնտեսական զարգացման ոլորտներում։ Սակայն անդամակցության պաշտոնական հայտ ներկայացնելու հարցը դեռևս մնում է Հայաստանի իշխանությունների առաջիկա քաղաքական որոշումների օրակարգում։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Վրաստանի մասնակցությունը։ Նիկոլ Փաշինյանը մարտին Եվրոպական խորհրդարանում հայտարարել էր, որ Վրաստանը Հայաստանի ճանապարհն է դեպի Եվրամիություն։ Այդ գնահատականն ունի աշխարհագրական և աշխարհատնտեսական հիմնավորում։ Հայաստանի եվրոպական առևտրի կարևոր ուղիներն անցնում են վրացական տարածքով և սևծովյան նավահանգիստներով։ Վրաստանի եվրոպական ինտեգրման ընթացքն անմիջական ազդեցություն ունի նաև Հայաստանի հեռանկարների վրա։ Ուշագրավ է, որ Կոբախիձեն մասնակցում է Euronews-ի համաժողովին, մինչդեռ նոյեմբերի 15–16-ին նախատեսված Եվրահանձնաժողովի պաշտոնական ընդլայնման ֆորումի հրապարակված խոսնակների ցանկում Վրաստանի կառավարության ներկայացուցիչ չկա։ Հայաստանի համար եվրոպական ընտրությունը լուրջ տնտեսական հաշվարկ է պահանջում։ 2025 թվականին Եվրամիությանը բաժին է ընկել հայկական արտահանման 7,9 տոկոսը։ Արտահանման շուկաների բազմազանեցումը, արտադրության արդիականացումը և եվրոպական ներդրումների ներգրավումը կարող են ամրապնդել Հայաստանի տնտեսական ինքնիշխանությունը։ Միաժամանակ Եվրասիական տնտեսական միությանը Հայաստանի անդամակցությունն առաջադրում է մաքսային և կարգավորող համակարգերի համատեղելիության հիմնարար խնդիրներ։ Եվրոպական ինտեգրման առաջընթացը պահանջելու է պետական կառավարման, արդարադատության, տնտեսական մրցակցության և արտաքին առևտրի հետևողական բարեփոխումներ։ Բրյուսելյան համաժողովը Հայաստանի համար կարևոր դիվանագիտական հարթակ է։ Այն հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու երկրի եվրոպական ձգտումները, տարածաշրջանային խաղաղության քաղաքականությունը և տնտեսական համագործակցության առաջարկները եվրոպական առաջնորդների ու միջազգային գործարար շրջանակների ներկայությամբ։ Հրավերն արդեն իսկ արժանի է քաղաքական ուշադրության։ Դրա հետագա նշանակությունը պայմանավորված կլինի Հայաստանի ձեռնարկած քայլերով և Եվրամիության հետ հարաբերությունների զարգացման գործնական արդյունքներով։ Եվրոպայի պատմական վերադասավորումների ընթացքում պետությունների ապագան բազմիցս որոշվել է միջազգային հնարավորությունները ճիշտ գնահատելու և դրանց համապատասխան պետական քաղաքականություն մշակելու կարողությամբ։ Հայաստանի առաջ ևս կանգնած է երկարաժամկետ ընտրության խնդիր։ Եվրոպական ինտեգրացիայի իրական արժեքը չափվելու է երկրի ինքնիշխանության ամրապնդմամբ, տնտեսական անկախության մեծացմամբ և քաղաքացիների կյանքի որակի բարելավմամբ։ Բրյուսելի համաժողովը Հայաստանի համար այդ հեռանկարի շուրջ նոր քննարկման հնարավորություն է։ Հաջորդ քայլերի բովանդակությունն ու պատասխանատվությունը պատկանում են Երևանին։
