Նիկոլ Փաշինյանի՝ Բրյուսելում հնչեցրած հայտարարությունը Հայաստանի եվրոպական հեռանկարը տեղափոխում է քաղաքական որոշումների նոր փուլ։ 2027 կամ 2028 թվականին Եվրամիությանն անդամակցելու պաշտոնական հայտ ներկայացնելու հնարավորությունը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վերջին տասնամյակների ամենանշանակալի շրջադարձերից մեկը կարող է դառնալ։ Այս քայլը կարող է արմատապես փոխել Հայաստանի տեղն աշխարհում, ընդլայնել նրա տնտեսական հնարավորությունները և նոր հիմքեր ստեղծել երկրի անվտանգության ամրապնդման համար։ Առաջիկա որոշումները վճռորոշ նշանակություն կունենան Հայաստանի ինքնիշխանության, միջազգային ազդեցության և երկարաժամկետ զարգացման համար։ 1991 թվականին Հայաստանը վերականգնեց իր անկախությունը, սակայն խորհրդային համակարգի փլուզումը ինքնաբերաբար չվերացրեց Մոսկվայից կախվածությունը։ Անվտանգությունը, էներգետիկան, արտաքին առևտուրը և ռազմավարական ենթակառուցվածքները շարունակեցին կապված մնալ Ռուսաստանի հետ։ Հետագա երեք տասնամյակներում այդ կախվածությունը հաճախ ներկայացվեց որպես Հայաստանի աշխարհագրությամբ և անվտանգության միջավայրով թելադրված անխուսափելիություն։ 2020 թվականի պատերազմը, 2022 թվականի սեպտեմբերյան ագրեսիան և 2023 թվականի արցախահայության բռնի տեղահանությունը բացահայտեցին այդ համակարգի քաղաքական ու անվտանգային ծանր հետևանքները։ Ռուսաստանից կախվածության վրա կառուցված անվտանգության քաղաքականությունը չապահովեց Հայաստանի կենսական շահերի պաշտպանությունը։ Այս պատմական համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի Փաշինյանի՝ Հայաստանի համար այլընտրանք ստեղծելու մասին հայտարարությունը։ Սակայն եվրոպական ինտեգրումը միայն արտաքին կախվածությունը հաղթահարելու միջոց ներկայացնելը կնեղացնի Հայաստանի ռազմավարական նպատակի բովանդակությունը։ Եվրոպական ընտրությունն ունի սեփական քաղաքական, արժեքային և քաղաքակրթական հիմքերը։ Ժողովրդավարությունը, մարդու իրավունքները, իրավունքի գերակայությունը, ազատ տնտեսությունն ու մարդու արժանապատվությունը ժամանակակից հայկական պետականության զարգացման հիմնարար պայմաններն են։ Հայաստանը Եվրոպայի հետ իր ապագան պետք է կապի այդ արժեքների գիտակցված ընտրությամբ։ Բրյուսելում հայտարարված հնարավոր ժամկետներն արդեն պահանջում են հստակ պետական օրակարգ։ 2027 կամ 2028 թվականը կարող է դառնալ պաշտոնական հայտի ներկայացման տարի, սակայն անդամակցությունը երկարատև և բարդ գործընթաց է։ Եվրամիությունը գնահատելու է Հայաստանի ժողովրդավարական հաստատությունների կայունությունը, դատական համակարգի անկախությունը, կոռուպցիայի դեմ պայքարը, տնտեսության մրցունակությունը և եվրոպական օրենսդրությունը կիրառելու կարողությունը։ Այս չափանիշներն ունեն գործնական նշանակություն։ Եվրոպական հեռանկարի նկատմամբ վստահությունը կախված է լինելու Հայաստանի իշխանությունների հետևողականությունից և բարեփոխումների իրական արդյունքներից։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի տնտեսական բաղադրիչը։ Հայաստանը շարունակում է անդամակցել Եվրասիական տնտեսական միությանը՝ պահպանելով զգալի կախվածություն ռուսական շուկայից, էներգակիրներից և հաղորդակցային ենթակառուցվածքներից։ Եվրամիությանը լիիրավ անդամակցությունը անհամատեղելի է ԵԱՏՄ անդամակցության հետ։ Հետևաբար եվրոպական ուղղությամբ առաջընթացը պահանջում է տնտեսական անցման մանրամասն ծրագիր՝ արտահանման շուկաների բազմազանեցմամբ, էներգետիկ անկախության ամրապնդմամբ, արտադրության եվրոպական չափանիշների ներդրմամբ և նոր ներդրումների ներգրավմամբ։ Տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը կարող է ընդլայնել Հայաստանի տնտեսական հնարավորությունները՝ երկիրը կապելով եվրոպական և ասիական շուկաների հետ։ Այս գործընթացի հաջողությունը չափվելու է նաև հայկական ձեռնարկությունների մրցունակությամբ, նոր աշխատատեղերով և քաղաքացիների բարեկեցության աճով։ Հայաստանի մասնակցությունը Բրյուսելի՝ ԵՄ ընդլայնմանը նվիրված համաժողովին վկայում է Հայաստանի եվրոպական հեռանկարի նկատմամբ աճող քաղաքական հետաքրքրության մասին։ Այդ հետաքրքրությունն ամրապնդելու համար Երևանին անհրաժեշտ են կոնկրետ որոշումներ, հետևողական բարեփոխումներ և եվրոպական գործընկերների հետ երկարաժամկետ աշխատանք։ Հայաստանը դեռևս թեկնածու երկրի կարգավիճակ չունի, իսկ Վրաստանի օրինակը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ այդ կարգավիճակը չի երաշխավորում անդամակցության անշրջելի ընթացք։ Ժողովրդավարական բարեփոխումների դանդաղումը և եվրոպական պարտավորություններից շեղումը կարող են կասեցնել տարիներով ձեռք բերված առաջընթացը։ Հայաստանի եվրոպական հեռանկարի իրագործումը կախված է լինելու իշխանությունների քաղաքական կամքից, բարեփոխումների իրական արդյունքներից և հասարակության լայն աջակցությունից։ Եվրոպական ընտրությունը երկարաժամկետ պետական քաղաքականություն դարձնելու համար անհրաժեշտ է նաև այնպիսի հանրային համաձայնություն, որը կապահովի այդ ուղու շարունակականությունը՝ անկախ ներքաղաքական փոփոխություններից։ Փաշինյանի բրյուսելյան հայտարարությունը կարող է կարևոր հանգրվան դառնալ Հայաստանի նորագույն պատմության մեջ։ Սակայն պատմական նշանակություն ունենում են իրականացված որոշումները։ Եվրոպական ինտեգրումը պահանջելու է քաղաքական կամք, պետական կառավարման որակ և հանրային վստահություն։ Այդ ճանապարհին Հայաստանի գլխավոր ձեռքբերումը պետք է դառնա ինքնիշխան, ժողովրդավարական և տնտեսապես մրցունակ պետությունը, որն ունակ է պաշտպանելու սեփական շահերը և ինքնուրույն որոշելու իր ապագան։ Հայաստանի եվրոպական ապագան վճռվելու է առաջիկա տարիներին ընդունվող որոշումներով, իրականացվող բարեփոխումներով և պետական քաղաքականության հետևողականությամբ։ Անդամակցության պաշտոնական հայտը կարող է դառնալ պատմական հանգրվան, սակայն այդ ընտրության իրական արժեքը որոշվելու է Հայաստանի՝ ինքնիշխան, ժողովրդավարական և տնտեսապես հզոր պետություն կառուցելու կարողությամբ։
