Ֆինանսների նախարարությունն առաջարկում է էապես վերանայել փոքր բիզնեսի հարկման պայմանները։ Նախագծով միկրոձեռնարկատիրության տարեկան շրջանառության շեմը 24 միլիոն դրամից բարձրացվում է մինչև 50 միլիոն, ինչը կարող է ընդլայնել արտոնյալ հարկման հնարավորությունները և նպաստել փոքր ձեռնարկությունների զարգացմանը։ Միաժամանակ նախատեսվում է խստացնել հարկային վերահսկողությունը և սահմանել նոր արգելքներ։ Դրանք կարող են մեծացնել ձեռնարկությունների ֆինանսական բեռը, դժվարացնել խոշոր ընկերությունների հետ համագործակցությունը և ազդել մրցակցության պայմանների վրա։ Նախագծի հիմնավորման մեջ այս հետևանքների վերաբերյալ բավարար տնտեսական հաշվարկներ ներկայացված չեն։ Շեմի բարձրացումը կարող է բարելավել փոքր ձեռնարկությունների գործունեության պայմանները։ Տարեկան 30–40 միլիոն դրամ շրջանառություն ունեցող և օրենքով սահմանված պահանջներին համապատասխանող տնտեսավարողները հնարավորություն կստանան օգտվելու միկրոձեռնարկատիրության արտոնյալ հարկման համակարգից։ Որոշ ձեռնարկություններ կկարողանան խնայված միջոցներն ուղղել գործունեության ընդլայնմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը և տեխնիկական վերազինմանը։ Սակայն կառավարությունը չի ներկայացրել փոփոխության տնտեսական ազդեցության հստակ հաշվարկներ։ Անհայտ են արտոնությունից օգտվող տնտեսավարողների գնահատված թիվը, բյուջեի հնարավոր կորուստների չափը և զբաղվածության ու տնտեսական աճի վրա սպասվող ազդեցությունը։ Նախագծի հիմնավորման մեջ Ֆինանսների նախարարությունն անդրադառնում է գործող հարկային համակարգի խնդիրներին։ Ըստ նախարարության, արտոնյալ հարկման պայմանները մեծացրել են բիզնեսն արհեստականորեն մասնատելու, տարբեր հարկման համակարգերում գործող ընկերությունների միջև ձևական գործարքներ իրականացնելու և այդ ճանապարհով հարկային պարտավորությունները նվազեցնելու հնարավորությունները։ Այս գնահատականը լուրջ հարցեր է առաջացնում հարկային վարչարարության արդյունավետության վերաբերյալ։ Կառավարությունը չի ներկայացնում նման չարաշահումների ծավալի, բյուջեի կորուստների և վերահսկողության արդյունքների մասին տվյալներ։ Առանձնապես մտահոգիչ է հարկային խախտումների համար նախատեսվող հնգամյա արգելքը։ Հունիսի 18-ին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ տարվա ընթացքում ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելու երեք արձանագրված դեպքը կարող է տնտեսավարողին հինգ տարով զրկել արտոնյալ հարկման համակարգերից օգտվելու իրավունքից։ Նոյեմբերի 2-ին հրապարակված նախագծով հնգամյա արգելք է առաջարկվում հարկային օրենսդրությամբ սահմանված մի շարք խախտումների համար։ Այս պատժամիջոցը կարող է զգալիորեն մեծացնել փոքր ձեռնարկությունների հարկային բեռը և վտանգել դրանց գործունեության շարունակականությունը։ Պատժամիջոցը սահմանելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել թույլ տրված արարքի ծանրությունը, դրա կրկնվող բնույթը և տնտեսավարողի դիտավորությունը։ Փաստաթղթավորման սխալը, հաշվառման պարբերական խախտումները և շրջանառության դիտավորյալ չհայտարարագրումը պահանջում են տարբեր իրավական գնահատականներ։ Օրենքը պետք է հստակ սահմանի պատասխանատվության հիմքերը, ապահովի պատժամիջոցների համաչափությունը և բողոքարկման արդյունավետ հնարավորությունները։ Կարևոր է նաև վիճարկվող որոշման կատարումը կասեցնելու իրավական հնարավորությունը, հատկապես այն դեպքերում, երբ դրա անհապաղ կիրառումը կարող է անդառնալի ֆինանսական վնաս պատճառել ձեռնարկությանը։ Հարկային կարգապահության ապահովումը պահանջում է իրավական երաշխիքներ և տնտեսավարողների նկատմամբ արդար վերաբերմունք։ Նախագծով առաջարկվում է հստակեցնել նաև փոխկապակցված ընկերությունների հայտնաբերման չափանիշները՝ կանխելու բիզնեսի արհեստական մասնատումը և հարկային արտոնությունների չարաշահումը։ Սակայն նոր կարգավորումները կարող են խնդիրներ առաջացնել օրինական գործունեություն ծավալող ձեռնարկությունների համար։ Ընդհանուր սեփականատերերի, ընտանեկան կապերի կամ տնտեսական համագործակցության առկայությունն ինքնին հարկերից խուսափելու ապացույց չէ։ Հարկային մարմինը պետք է հիմնավորի չարաշահման փաստը՝ գնահատելով գործարքների տնտեսական բովանդակությունն ու ընկերությունների գործունեության առանձնահատկությունները։ Չափանիշների անորոշությունը կարող է ընդլայնել հարկային մարմնի հայեցողական լիազորությունները և մեծացնել բարեխիղճ տնտեսավարողների նկատմամբ անհիմն սահմանափակումների վտանգը։ Տնտեսական հետևանքներ կարող են ունենալ նաև տարբեր հարկման համակարգերում գործող ընկերությունների միջև գործարքների համար նախատեսվող սահմանափակումները։ Նախագծով առաջարկվում է սահմանափակել շրջանառության հարկ վճարողների կողմից միկրոձեռնարկատերերից, ինչպես նաև ընդհանուր հարկման համակարգում գործող ընկերությունների կողմից շրջանառության հարկ վճարողներից ստացված ծառայությունների և աշխատանքների գծով ծախսերի նվազեցումը։ Այս փոփոխությունը կարող է հարկային առումով պակաս շահավետ դարձնել փոքր մատակարարների հետ համագործակցությունը։ Խոշոր պատվիրատուները կարող են վերանայել պայմանագրերը և նախապատվությունը տալ հարկային ավելի նպաստավոր պայմաններ ապահովող գործընկերներին։ Արդյունքում փոքր ձեռնարկությունները կարող են կորցնել պատվերներ, իսկ շուկա մուտք գործելու և գործունեությունն ընդլայնելու նրանց հնարավորությունները կնվազեն։ Այս ազդեցության գնահատականը նախագծի հիմնավորման մեջ բավարար չափով ներկայացված չէ։ Առանձին հարցեր է առաջացնում ինքնազբաղված քաղաքացիների համար նախատեսվող կարգավորումը։ Անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց տարեկան շրջանառության շեմը պահպանվում է 24 միլիոն դրամի մակարդակում։ Միաժամանակ Հարկային օրենսգրքի համապատասխան հավելվածով նախատեսված գործունեության տեսակները նրանք կկարողանան իրականացնել բացառապես բնակչության պատվերով։ Այս պահանջը կարող է կրճատել նրանց հաճախորդների շրջանակը, դժվարացնել կազմակերպությունների հետ համագործակցությունը և նվազեցնել եկամուտների աճի հնարավորությունները։ Գյուղատնտեսության ոլորտում շահութահարկի արտոնությունների երկարաձգումը մինչև 2027 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ցույց է տալիս, որ ոլորտի հարկման երկարաժամկետ համակարգի ձևավորումը դեռևս ավարտված չէ։ Կառավարությունը լրացուցիչ ժամանակ է նախատեսում գյուղատնտեսական արտադրանքի հարկման նոր մեխանիզմներ մշակելու համար, սակայն չի ներկայացնում դրանց ներդրման ժամանակացույցը, նախատեսվող կարգավորումները և գյուղացիական տնտեսությունների վրա հնարավոր ազդեցությունը։ Հարկային քաղաքականության անորոշությունը դժվարացնում է արտադրողների ֆինանսական պլանավորումը, ներդրումային որոշումների կայացումը և գործունեության ընդլայնումը։ Նախագծի գլխավոր բացերից է ֆինանսական հիմնավորման անբավարարությունը։ Ֆինանսների նախարարությունը կանխատեսում է, որ փոփոխությունները պետական բյուջեի եկամուտների էական նվազում չեն առաջացնի, սակայն այդ գնահատականը հաստատող մանրամասն հաշվարկներ չի ներկայացնում։ Պարզ չեն արտոնությունների ընդլայնման հետևանքով բյուջեի հնարավոր կորուստների չափը, վերահսկողության խստացումից ակնկալվող լրացուցիչ մուտքերի ծավալը և նոր պայմաններում տնտեսավարողների վարքագծի փոփոխության ազդեցությունը։ Այս տվյալների բացակայությունը թույլ չի տալիս լիարժեք գնահատել բարեփոխման ֆինանսական հետևանքներն ու տնտեսական արդյունավետությունը։ Հարկային փոփոխությունների արդյունավետությունը պետք է գնահատել դրանց տնտեսական արդյունքներով, փոքր բիզնեսի համար ստեղծվող պայմաններով և վերահսկողության արդարությամբ։ Մինչև նախագծի ընդունումը կառավարությունը պետք է հրապարակի ֆինանսական հաշվարկները, նոր սահմանափակումների տնտեսական հետևանքների գնահատականը և հնգամյա արգելքի կիրառման իրավական երաշխիքները։ Առանց այդ հիմնավորումների 50 միլիոն դրամի շեմի բարձրացման ակնկալվող օգուտները մնում են անորոշ, իսկ նոր սահմանափակումները կարող են նվազեցնել բարեփոխման տնտեսական արդյունավետությունը և լրացուցիչ դժվարություններ ստեղծել փոքր ձեռնարկությունների համար։
