Սերժ Սարգսյանը համոզված է, որ իշխանությունները ցանկանում են «գլխատել» ընդդիմադիր խմբակցությունները՝ սահմանադրական բարեփոխումների իրենց նախագիծն անցկացնելու համար։ Նույն օրը նա ողջունել է ընդդիմադիր ուժերի համախմբումը՝ այն համարելով ճիշտ ճանապարհ։ Այս հայտարարություններն առնչվում են Հայաստանի ներքաղաքական պայքարի գլխավոր հարցերից մեկին՝ ո՞վ և ի՞նչ պայմաններով է փոխելու երկրի Սահմանադրությունը։ Պատմության ուշագրավ շրջադարձով՝ Սերժ Սարգսյանն այսօր ապավինում է իր իսկ նախաձեռնությամբ ընդունված Սահմանադրության այն դրույթին, որը սահմանափակում է խորհրդարանական մեծամասնության իշխանությունը և առանց ընդդիմության համաձայնության թույլ չի տալիս նոր Սահմանադրություն ընդունելու գործընթացն առաջ տանել։ Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունը հնչել է ներքաղաքական լարվածության խորացման և ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ իրավապահների գործողությունների ֆոնին, որոնք նոր հարցեր են առաջացնում քաղաքական պայքարի, քրեական արդարադատության և իշխանության սահմանադրական ծրագրերի հնարավոր փոխառնչությունների վերաբերյալ։ Նոյեմբերի 4-ին Սամվել Կարապետյանի նկատմամբ իրականացված քննչական գործողություններին հաջորդեց նրա կալանավորումը, իսկ նոյեմբերի 5-ին երեք ամսով երկարաձգվեց Գագիկ Ծառուկյանի կալանքը։ Նրանց կողմնակիցները տեղի ունեցողը կապում են քաղաքական պայքարի հետ։ Տասնմեկ տարի անց Սահմանադրության փոփոխությունը կրկին դարձել է իշխանության և ընդդիմության քաղաքական հակամարտության առանցքը։ 2015 թվականի հանրաքվեի վիճահարույց ժառանգությունը շարունակում է ազդել այսօրվա գործընթացների վրա՝ հիշեցնելով, որ Սահմանադրության հեղինակությունը կախված է նաև այն ընդունելու հանրային վստահությունից։ Ընթացակարգերի օրինականության շուրջ կասկածները տարիներ շարունակ խաթարում են պետական ինստիտուտների նկատմամբ վստահությունը։ Այսօր գործող իշխանությունը կանգնած է այդ վստահությունն ապահովելու խնդրի առաջ, իսկ նախկին իշխանությունները ստիպված են պաշտպանել մի սահմանադրական կարգ, որի ընդունման հանգամանքների վերաբերյալ հարցերը մինչ օրս պատասխան չեն ստացել։ Նոյեմբերի 4-ի ընդդիմադիր համախմբումը Հայաստանի քաղաքական պատմության ամենաուշագրավ շրջադարձերից մեկն է։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի քաղաքական ուժերը հայտնվել են նույն ճամբարում։ Երեք տասնամյակ նրանց բաժանել են Ղարաբաղյան կարգավորման, ժողովրդավարության և արտաքին քաղաքականության շուրջ սկզբունքային հակասությունները։ Այսօր այդ ուժերը համաձայնության են եկել Սահմանադրության փոփոխությանը դիմադրելու հարցում, սակայն նրանց համատեղ հայտարարությունից դեռ հնարավոր չէ հասկանալ, թե ինչպիսի Հայաստան են պատկերացնում և ինչ քաղաքականությամբ են պատրաստվում ապահովել երկրի անվտանգությունն ու զարգացումը։ Առավել էական է արտաքին քաղաքականության հարցը։ Նախկին նախագահների իշխանության տարիներին Հայաստանի անվտանգությունը կառուցվել է Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական դաշինքի շուրջ։ 2020 թվականի պատերազմը, 2022 թվականի ադրբեջանական հարձակումը և 2023 թվականի Ղարաբաղի հայաթափումը բացահայտեցին այդ համակարգի խորքային թերությունը։ Այսօր Հայաստանը փորձում է վերանայել իր անվտանգության քաղաքականությունը, ամրապնդել հարաբերություններն ԱՄՆ-ի ու Եվրամիության հետ, ընդլայնել տնտեսական կապերը և հաղորդակցությունների ապաշրջափակման միջոցով նվազեցնել արտաքին կախվածությունները։ Այս փոփոխություններն առնչվում են Հայաստանի ինքնիշխանության, տնտեսական զարգացման և տարածաշրջանային դերակատարության ապագային։ Նախկին նախագահների ուժերի համախմբումն առայժմ որևէ ընդհանուր պատասխան չի ներկայացրել այս հիմնարար հարցերին։ Սահմանադրության շուրջ քաղաքական դիմակայությունը բարդացնում է նաև Ադրբեջանի դիրքորոշումը։ Բաքուն խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը կապում է Հայաստանի սահմանադրական փոփոխությունների հետ՝ փորձելով ազդեցություն ունենալ երկրի ներքին քաղաքական գործընթացների վրա։ Այդ պահանջը շոշափում է Հայաստանի ինքնիշխանության հիմնարար սկզբունքը։ Միաժամանակ խաղաղության գործընթացի ձգձգումը մեծացնում է անվտանգության անորոշությունը և սահմանափակում տարածաշրջանային տնտեսական հնարավորությունները։ Հայաստանը պետք է կարողանա պաշտպանել սեփական սահմանադրական կարգը՝ պահպանելով խաղաղության հասնելու քաղաքական և դիվանագիտական հնարավորությունները։ Այս խնդիրը պահանջում է պետության երկարաժամկետ շահերի գիտակցում և պատասխանատու որոշումներ։ Սերժ Սարգսյանի հավանությանն արժանացած ընդդիմադիր համախմբման առջև այժմ առանցքային հարց է կանգնած՝ ի՞նչ ընդհանուր պատկերացում ունեն Հայաստանի ապագայի մասին քաղաքական ուժերը, որոնց միավորել է գործող իշխանության դեմ պայքարը։ Սահմանադրության փոփոխության դեմ միասնական դիրքորոշումը կարող է ապահովել խորհրդարանական դիմադրություն։ Սակայն իշխանության հավակնող ուժերի քաղաքական պատասխանատվությունը շատ ավելի լայն է։ Նրանցից պահանջվում է անցյալի քաղաքական որոշումների պատասխանատու գնահատում, Ռուսաստանի հետ ձևավորված անվտանգության համակարգի ձախողումների պատճառների բացատրություն և Հայաստանի անվտանգության, արտաքին քաղաքականության ու տնտեսական զարգացման նոր ռազմավարության ներկայացում։ Այդ հարցերի շուրջ ընդհանուր դիրքորոշման բացակայությունը կասկածի տակ է դնում համախմբման երկարաժամկետ քաղաքական հեռանկարը և դրա նպատակը սահմանափակում իշխանության համար ընթացիկ պայքարով։ Այս հակամարտության կենտրոնում վեց պատգամավորական ձայն է։ Գործող Սահմանադրությունը խորհրդարանական մեծամասնությանը պարտադրում է սահմանադրական փոփոխությունների հարցում համաձայնության հասնել նաև ընդդիմության հետ։ Հենց այս պահանջն է վեց պատգամավորական ձայնը դարձրել քաղաքական պայքարի առանցքային գործոն։ Դրանց շուրջ հնարավոր ճնշումների մասին մտահոգությունները վերաբերում են սահմանադրական կարգի կարևորագույն սկզբունքին՝ պատգամավորների ազատ կամարտահայտությանը և իշխանության լիազորությունների սահմանափակմանը։ Սերժ Սարգսյանի համար պատմությունը ուշագրավ շրջադարձ է կատարել։ Նրա նախաձեռնությամբ ընդունված Սահմանադրությունն այսօր խոչընդոտում է իր քաղաքական հակառակորդի սահմանադրական ծրագրերի իրականացմանը։ Սակայն այս հակամարտության խորքում հանրային վստահության շատ ավելի լուրջ խնդիր կա։ 2015 թվականի վիճահարույց հանրաքվեի քաղաքական հետևանքները դեռ հաղթահարված չեն, իսկ նոր սահմանադրական գործընթացն արդեն խորացնում է իշխանության և ընդդիմության միջև անվստահությունը։ Հայաստանի սահմանադրական պատմության այս երկու հանգրվանները միավորում է նույն հիմնարար հարցը՝ ինչպե՞ս կարող է Սահմանադրությունը հասարակության համար ունենալ բարձրագույն օրենքի հեղինակություն, եթե դրա փոփոխության շուրջ քաղաքական պայքարը մշտապես կասկածի տակ է դնում գործընթացի օրինականությունն ու հանրային վստահությունը։ Հայաստանի համար վճռորոշ է սահմանադրական փոփոխությունների շուրջ հանրային համաձայնության հնարավորությունը։ Վեց պատգամավորական ձայնը կարող է վճռել հանրաքվեի անցկացման հարցը, սակայն Հայաստանի սահմանադրական ապագան որոշվելու է շատ ավելի կարևոր սկզբունքի պահպանմամբ՝ իշխանությունը պարտավոր է հարգել օրենքը, քաղաքական մրցակցության ազատությունը և ժողովրդի ինքնուրույն որոշում կայացնելու իրավունքը։ Սերժ Սարգսյանի քաղաքական ժառանգության գլխավոր հակասությունն այսօր բացահայտվում է հենց իր նախաձեռնած սահմանադրական համակարգի շուրջ պայքարում։ 2015 թվականին ընդունված Սահմանադրությունն այժմ ընդդիմությանը հնարավորություն է տալիս վճռորոշ դեր ունենալ երկրի սահմանադրական ապագայի հարցում։ Երրորդ նախագահն այսօր պաշտպանում է այդ իրավունքը, մինչդեռ իր իշխանության տարիներին քաղաքական ընդդիմության իրավունքների և իշխանության լիազորությունների սահմանների շուրջ հակամարտությունները մշտապես ուղեկցել են Հայաստանի քաղաքական կյանքին։ Պատմության այս շրջադարձը Սերժ Սարգսյանին վերադարձնում է մի սկզբունքային հարցի՝ որքանո՞վ է իշխանությունը պատրաստ հարգել այն կանոնները, որոնք կարող են խոչընդոտել սեփական քաղաքական նպատակների իրականացմանը։ Պատմության այս շրջադարձը կրկին առաջ է բերում Հայաստանի քաղաքական կյանքի հիմնարար խնդիրը. Սահմանադրության նկատմամբ հանրային վստահությունը կախված է իշխանության՝ օրենքով իրեն վերապահված լիազորությունները հարգելու և սեփական քաղաքական նպատակները սահմանադրական կարգին ենթարկելու պատրաստակամությունից։
