Երեկ Սամարղանդում Հայաստանը 2.5։1.5 հաշվով հաղթեց Ադրբեջանին։ Գաբրիել Սարգսյանը պարտության մատնեց Ռաուֆ Մամեդովին, մյուս երեք պարտիաներն ավարտվեցին ոչ-ոքի։ Ինը տուրից հետո Հայաստանի տղամարդկանց հավաքականն ունի 15 թիմային միավոր՝ վեց հաղթանակ, երեք ոչ-ոքի և ոչ մի պարտություն։ Սա արդեն մրցաշարային լուրջ արդյունք է։ Հայաստանի համար շախմատը վաղուց պարզապես սպորտ չէ։ Այն ցույց է տալիս, թե փոքր պետությունն ինչ կարող է անել, երբ սահմանափակ ռեսուրսը փոխհատուցվում է գիտելիքով, կարգապահությամբ և հեռատեսությամբ։ Շախմատի տախտակին երկրի չափը ոչինչ չի նշանակում։ Առավելությունը ստեղծվում է դիրքը ճիշտ կարդալու, վտանգը ժամանակին տեսնելու և վճռական պահին ճշգրիտ քայլ կատարելու կարողությամբ։ Փոքր պետության ուժն էլ հաճախ հենց այս հատկանիշներից է կազմվում։ Հայաստանը հենց այդ լեզվով արդեն խոսել է աշխարհի հետ։ Տղամարդկանց հավաքականը Օլիմպիադայի չեմպիոն դարձավ 2006-ին, 2008-ին և 2012-ին։ FIDE-ն իր հարյուրամյակի մրցանակաբաշխության ժամանակ Հայաստանի հավաքականն ընտրեց լավագույն գործող ազգային տղամարդկանց թիմ՝ ընդգծելով այդ երեք օլիմպիական հաղթանակները։ Հայաստանի գործող հավաքականում Գաբրիել Սարգսյանը կապում է երկու ժամանակաշրջան։ Նա եղել է Հայաստանի երեք օլիմպիական ոսկիների մասնակիցը։ Քսան տարի անց նույն շախմատիստը վճռական միավոր է բերում Ադրբեջանի դեմ խաղում։ Սպորտում նման շարունակականությունը հազվադեպ է։ Պետությունների կյանքում՝ առավել ևս։ Հայաստան-Ադրբեջան ցանկացած հանդիպում բնականաբար ձեռք է բերում հավելյալ հանրային նշանակություն։ Տասնամյակների հակամարտությունից հետո նույնիսկ շախմատի չորս տախտակները հեշտությամբ ծանրաբեռնվում են քաղաքական խորհրդանիշներով։ Այդ գայթակղությանը դիմադրելը նույնպես հասունության նշան է։ Սամարղանդի արդյունքի արժեքը հենց մրցակցության քաղաքակիրթ ձևի մեջ է։ Հայ և ադրբեջանցի գրոսմայստերները նստել են նույն սեղանների շուրջ, գործել նույն կանոններով, ընդունել նույն մրցավարական համակարգը և ավարտել հանդիպումը ձեռք բերված արդյունքով։ Հարավային Կովկասի համար սա պարզապես մարզական դրվագ չէ, այլ կանոններով մրցելու մշակույթի փոքր, բայց կարևոր օրինակ։ Տարածաշրջանի երկարաժամկետ ապագան պահանջում է հենց կանոններով կառավարվող մրցակցություն։ Խաղաղությունը մրցակցության վերացում չի նշանակում։ Հայաստանը և Ադրբեջանը շարունակելու են մրցել ներդրումների, տարանցիկ ուղիների, տեխնոլոգիաների, կրթության, բանակների արդյունավետության, դիվանագիտական կապերի և միջազգային ուշադրության համար։ Հարավային Կովկասը խաղաղության պայմաններում նույնիսկ կարող է դառնալ ավելի մրցակցային տարածք։ Պարզապես այդ մրցակցությունը պետք է տեղափոխվի տնտեսական ցուցանիշների, կառավարման որակի և մարդկային կապիտալի հարթություն։ Շախմատն այստեղ օգտակար քաղաքական դասագիրք է։ Յուրաքանչյուր քայլ ունի գին։ Ժամանակը սահմանափակ է։ Սեփական դիրքը սխալ գնահատելը պատժվում է։ Հակառակորդի ուժը թերագնահատելը՝ նույնպես։ Լավ խաղացողը չի կառուցում ռազմավարությունը ցանկությունների վրա։ Նա հաշվում է դիրքը։ Փոքր պետության արտաքին քաղաքականությունը նույն կարգապահությունն է պահանջում։ Հայաստանը չի կարող իրեն թույլ տալ ոչ աշխարհաքաղաքական ռոմանտիզմ, ոչ հավերժական թշնամիների ու հավերժական հովանավորների պարզունակ պատկերացում։ Անհրաժեշտ են ուժեղ ինստիտուտներ, տարբեր ուղղություններով կապեր, տնտեսական այլընտրանքներ, անվտանգային կարողություն և հաշվարկված նախաձեռնություն։ Հայկական շախմատի հաջողության հիմքում ևս հրաշք չկար։ Կար դպրոց, ավանդույթ, մարզիչ, մրցակցային միջավայր և տասնամյակներով կուտակված գիտելիք։ Տիգրան Պետրոսյանի սերունդը միջազգային հեղինակություն ստեղծեց։ Հետագա սերունդները այդ հեղինակությունը վերածեցին համակարգի։ Թուրինի, Դրեզդենի և Ստամբուլի ոսկիները ծնվեցին տարիների աշխատանքի արդյունքում։ Սա Հայաստանի զարգացման պատմության ամենաօգտակար օրինակներից է։ Կոմպակտ երկիրը կարող է միջազգային բարձրագույն մակարդակում ունենալ մեծ կշիռ, երբ տաղանդը վերածվում է համակարգի։ Սամարղանդում խաղացող հավաքականը հենց այդ ժառանգության կրողն է։ Հայկ Մարտիրոսյանը, Ռոբերտ Հովհաննիսյանը, Շանթ Սարգսյանը և Գաբրիել Սարգսյանը Ադրբեջանի դեմ չորս տախտակների վրա որևէ արտասովոր բան չեն արել։ Նրանք կատարել են մասնագիտական աշխատանքը։ Այդ պարզությունը, թերևս, ամենակարևորն է։ Հայաստանի համար արժե սովորել նման հաղթանակներից ճիշտ դասը։ Պետության ուժը կազմում են կրթված մարդկիկ, աշխատող համակարգը, երկար հիշողությունը և վճռական պահին ճիշտ քայլ կատարելու կարողությունը։ Շախմատային տախտակի վրա Հայաստանը դա արդեն ապացուցել է։ Հարցն ավելի մեծ տախտակի մասին է։
