Ռուսական մամուլում հրապարակված տվյալները վկայում են Հայաստանի վառելիքային շուկայի արագ վերադասավորման մասին։ Եթե 2023-ին բենզինի ներմուծման շուրջ 90 տոկոսը գալիս էր Ռուսաստանից, ապա 2026-ի առաջին կիսամյակում այդ բաժինը նվազել է մինչև մոտ 20 տոկոս, իսկ առաջատար մատակարար դարձել է Բուլղարիան։ Դիզելի շուկայում ևս նույն միտումն է՝ Ռուսաստանի մասնաբաժինը մոտ 60 տոկոսից նվազել է մինչև 30 տոկոս։ Այսինքն՝ ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում Հայաստանը մեկ մատակարարից գրեթե լիակատար կախվածությունից անցնում է ավելի բազմազան ներմուծման կառուցվածքի։ Սա պարզապես առևտրային փոփոխություն չէ․ նվազում է նաև այն ռիսկը, երբ մեկ երկրի որոշումը կարող էր անմիջապես ազդել ամբողջ շուկայի վրա։ Առավել ուշագրավ է մեկ այլ ցուցանիշ։ 2026-ի առաջին կիսամյակում Ադրբեջանին արդեն բաժին է ընկել Հայաստանի բենզինի ներմուծման շուրջ 3, իսկ դիզելի՝ 8 տոկոսը։ Միաժամանակ ռուսական մատակարարումների կրճատումը լրացվում է Բուլղարիայից, Ռումինիայից և Թուրքիայից ներմուծման աճով։ Եթե այս թվերի ընդհանուր միտումը պահպանվի, ապա խոսքը պարզապես մատակարարների փոփոխության մասին չէ։ Փոխվում է Հայաստանի վառելիքային կախվածության ամբողջ կառուցվածքը՝ մեկ հիմնական աղբյուրից դեպի ավելի բազմազան շուկա։ Սա նվազեցնում է այն ռիսկը, երբ մի երկրի որոշումը կարող էր անմիջապես ազդել ամբողջ ներքին շուկայի վրա։ Ռուսական բենզինի արտահանման սահմանափակումները Հայաստանում ուղեկցվել են նաև վառելիքի նկատելի թանկացմամբ․ AI-92 բենզինի գինը մոտ 480 դրամից հասել է 600-ի, իսկ AI-95-ը՝ 500-ից 620 դրամի։ Դիվերսիֆիկացիան սկզբում կարող է ավելի թանկ արժենալ, բայց դրա դիմաց Հայաստանը նվազեցնում է մի մատակարարից կախվածության ռիսկը։ Կարճաժամկետ գնային ճնշումը այստեղ երկարաժամկետ ավելի մեծ ինքնուրույնության գինն է։ Հիմնական փոփոխությունը հենց շուկայի կառուցվածքում է։ Ընդամենը երեք տարվա ընթացքում Հայաստանը գրեթե ռուսական մենաշնորհից անցնում է բազմակենտրոն մատակարարման համակարգի։ Ռուսական վառելիքի տեղը մասամբ զբաղեցնում են ԵՄ երկրները, Թուրքիան և առաջին անգամ՝ Ադրբեջանը։ Այսպիսով փոխվում է ոչ միայն ներմուծման աշխարհագրությունը, այլև այն հարաբերակցությունը, որի պայմաններում մեկ մատակարար այլևս չի կարող նույն չափով որոշել հայկական շուկայի պայմանները։ Սա տարածաշրջանային տնտեսական կապերի վերադասավորման օրինակ է։ Եթե նախկինում Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության հիմնական հարցը ռուսական մատակարարման կայունությունն էր, ապա այժմ աստիճանաբար առաջ է գալիս մեկ այլ խնդիր՝ որքան արագ և որքան արդյունավետ կարող է Հայաստանը ստեղծել մրցակցող մատակարարումների համակարգ, որտեղ որևէ մեկ երկիր չի կարող դառնալ անփոխարինելի։ Վառելիքի թանկացումը տեսանելի գինն է։ Ավելի խորքային գործընթացը կախվածության նվազեցումն է։
