Ռուսաստանում, հավանաբար, դեռ ամբողջությամբ չեն գիտակցել, թե ինչպիսի ծառայություն են մատուցում իրենց հայաստանյան քաղաքական համախոհները։ Հայտնի ֆիլմի հերոսի բառերով՝ պարզապես «խայտառակել են Պուտինին»։ Եվ դա անում են զարմանալի համառությամբ՝ Նիկոլ Փաշինյանին շարունակ համեմատելով Միխեիլ Սաակաշվիլու և Վլադիմիր Զելենսկու հետ։ Այս համեմատության հեղինակները, ըստ երևույթին, այնքան են տարվել Փաշինյանին վարկաբեկելու մոլուցքով, որ կորցրել են սեփական փաստարկի իմաստը։ Վրաստանն ու Ուկրաինան ռուսական ռազմական ագրեսիայի զոհեր են։ 2008 թվականին ռուսական զորքերը մտան Վրաստան, 2014-ին Ռուսաստանը բռնակցեց Ղրիմը, իսկ 2022-ին լայնածավալ պատերազմ սկսեց Ուկրաինայի դեմ։ Երեք դեպքում էլ Կրեմլն իր գործողությունները հիմնավորում էր անվտանգության, պատմական իրավունքների և ռուսական շահերի պաշտպանության անհրաժեշտությամբ։ Հիմա հայաստանյան ռուսամետները, Փաշինյանին ներկայացնելով իբրև հերթական Սաակաշվիլի կամ Զելենսկի, ակամա մի շատ ավելի ծանր հարց են դնում Մոսկվայի առաջ. այդ դեպքում ո՞վ էր Հայաստանի դեմ պատժիչ գործողության հեղինակը։ Այս տրամաբանությամբ ստացվում է, որ Ռուսաստանը Ղարաբաղը թողեց Ադրբեջանին՝ Փաշինյանին պատժելու համար։ Իսկ եթե այդպես է, ապա ի՞նչ անուն տալ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ ստանձնած պարտավորությունների ճակատագրին, Լաչինի միջանցքի շրջափակման ամիսներին ռուս խաղաղապահների անգործությանը և 2023 թվականի սեպտեմբերյան ողբերգությանը։ Սակայն այս համեմատությունը մի հարց է առաջացնում, որի պատասխանը Մոսկվայի համար կարող է շատ ավելի ծանր լինել, քան Փաշինյանին հասցեագրված բոլոր մեղադրանքները միասին։ Արցախում տեղակայված էր շուրջ երկու հազար ռուս խաղաղապահ։ Նրանց ներկայությամբ Ադրբեջանը 2022 թվականի դեկտեմբերից շրջափակման ենթարկեց Լաչինի միջանցքը, 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին ռազմական գործողություն սկսեց, իսկ օրեր անց տեղի ունեցավ Արցախի հայ բնակչության զանգվածային բռնի տեղահանումը։ Ռուսաստանը չկանխեց այդ աղետը։ 2024 թվականի ապրիլին Մոսկվան ու Բաքուն արդեն համաձայնեցնում էին ռուսական խաղաղապահների վաղաժամկետ դուրսբերումը։ Այս հաջորդականությունը պատմական պատասխանատվության լրջագույն հարցեր է առաջացնում։ Իհարկե, Փաշինյանի իշխանության սխալները, 2020 թվականի պատերազմի ընթացքում ընդունված որոշումները, դիվանագիտական ձախողումներն ու Արցախի հարցում նրա քաղաքականության հակասությունները ենթակա են ամենախիստ քննության։ Փաշինյանի հետ քաղաքական տարաձայնությունները Ռուսաստանին չեն ազատում Հայաստանի և հայ ժողովրդի հանդեպ ստանձնած պատասխանատվությունից։ Պետության անվտանգության հաշվին քաղաքական հաշիվներ չեն մաքրում։ Առավել ևս՝ դաշնակցի հետ։ Պետությունների միջև ստորագրված փաստաթղթերը անձնական համակրանքի պայմանագրեր չեն։ Վրաստանի, Ուկրաինայի և Հայաստանի անցած ճանապարհը բացահայտում է Մոսկվայի քաղաքականության գլխավոր հակասությունը. Ռուսաստանը շարունակում է իր անվտանգությունը կառուցել հարևանների ինքնիշխանությունը սահմանափակելու հաշվին։ Հայաստանը, սակայն, Վրաստանի և Ուկրաինայի ճանապարհը կրկնելու պարտավորություն չունի։ Մեր պետության առաջնահերթությունը սեփական անվտանգության ապահովումն է, խաղաղության ամրապնդումը, տնտեսական հաղորդակցությունների բացումը և արտաքին կախվածությունների նվազեցումը։ Հայաստանին անհրաժեշտ է իր շահերի հստակ գիտակցում, հնարավորությունների սթափ գնահատում և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները սեփական ինքնիշխանության ու անվտանգության պահանջներին համապատասխան վերակառուցելու քաղաքական կամք։ Այս համեմատության խորքում նաև Հայաստանի տնտեսական ինքնուրույնության նկատմամբ Մոսկվայի անհանգստությունն է։ Տասնամյակներ շարունակ Մոսկվան Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը դիտարկել է որպես սեփական ազդեցության պահպանման միջոց։ Տարածաշրջանային նոր հաղորդակցությունները, արևմտյան ներդրումներն ու տնտեսական այլընտրանքներն այսօր փոխում են այդ իրողությունը։ Հայաստանը հնարավորություն է ստանում ինքնուրույն տնօրինելու իր աշխարհագրական և տնտեսական ներուժը։ Մոսկվայի համար այս փոփոխությունն ընդունելը կնշանակի հաշտվել այն իրողության հետ, որ Հայաստանն այլևս պատրաստ չէ իր ապագան կառուցել Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահերի սահմաններում։ Փաշինյանին Սաակաշվիլու և Զելենսկու հետ համեմատողները, ըստ երևույթին, չեն գիտակցում, որ սեփական փաստարկով շատ ավելի ծանր մեղադրանք են հասցեագրում հենց Մոսկվային։ Եթե նրանց քաղաքական տրամաբանությամբ Ղարաբաղի կորուստը Ռուսաստանի պատասխանն էր Հայաստանի ղեկավարի արևմտամետ քաղաքականությանը, ապա իրենք փաստորեն Կրեմլին վերագրում են հայ ժողովրդի նկատմամբ իրականացված պատժիչ քաղաքականություն։ Սա չափազանց ծանր մեղադրանք է՝ նույնիսկ ակամա հնչեցնելու համար։ Իսկ եթե Ռուսաստանը որևէ կապ չուներ այդ ողբերգության հետ, հարկ է բացատրել, թե ինչպես իր խաղաղապահների պատասխանատվության գոտում հնարավոր դարձավ մի ամբողջ ժողովրդի հայրենազրկումը։ Մոսկվայի հայաստանյան պաշտպաններն ազատ են քննադատելու Փաշինյանին։ Սակայն նրան Սաակաշվիլու և Զելենսկու հետ նույն շարքում դնելով՝ ակամա Ռուսաստանին են վերագրում Հայաստանի կրած ողբերգության պատասխանատվությունը։ Եվ ստացվում է, որ Փաշինյանին հարվածելու մոլուցքով Կրեմլի հայաստանյան համախոհները քաղաքականապես խայտառակում են հենց Պուտինին
