Ուզբեկստանը Միացյալ Նահանգների հետ 12 միլիարդ դոլարի տնտեսական համագործակցության համաձայնագրերի և նախաձեռնությունների փաթեթ է ներկայացրել։ Հոկտեմբերի 19-ին Սամարղանդում կայացած ամերիկա-ուզբեկական գործարար և ներդրումային խորհրդի նիստում ներկայացվել է 54 համաձայնագրերից ու նախաձեռնություններից կազմված փաթեթ։ Գործընկերների թվում են համաշխարհային խոշորագույն ընկերություններից BlackRock-ը, Citigroup-ը, Wabtec-ը, GE Aerospace-ը և Valmont Industries-ը։ Նախատեսված ծրագրերն ընդգրկում են հանքարդյունաբերությունը, արդյունաբերական արտադրությունը, երկաթուղային տրանսպորտը, ֆինանսները, էներգետիկան և բարձր տեխնոլոգիաները։ Դրանց իրականացումը կարող է էապես փոխել Ուզբեկստանի տնտեսության կառուցվածքն ու միջազգային տնտեսական կապերը։ Հայաստանում այս իրադարձությունը պատշաճ ուշադրության չարժանացավ։ Տնտեսագետ Հայկազ Ֆանյանը ֆեյսբուքյան ծավալուն գրառմամբ անդրադարձել է Սամարղանդի համաձայնագրերին՝ բարձրացնելով Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության համար կարևոր հարցեր։ Նրա դիտարկումները հնարավորություն են տալիս գնահատելու մեր երկրի ներդրումային պատրաստվածությունը և հասկանալու, թե ինչու են միջազգային տնտեսական հնարավորությունները հաճախ մնում պետական հայտարարությունների մակարդակում։ Սամարղանդում հրապարակված ամենաուշագրավ տեղեկությունը վերաբերում է համաձայնագրերի նախապատրաստմանը։ Ուզբեկստանի նախագահ Շավքաթ Միրզիյոևի խոսքով՝ ամերիկյան ընկերությունների հետ աշխատանքի մեջ ներգրավվել են երկրի 45 նախարարություններ և պետական գերատեսչություններ։ Յուրաքանչյուր ներդրողի համար ընտրվել է համապատասխան պետական մարմին, տեղական գործընկեր և համագործակցության ուղղություն։ Նախապատրաստական այս աշխատանքի արդյունքում ձևավորվել է 12 միլիարդ դոլարի փաթեթ։ Սա պետական կառավարման կազմակերպված աշխատանքի կարևոր օրինակ է։ Ներդրողը ստանում է կոնկրետ առաջարկ, ճանաչում պատասխանատուներին, պատկերացնում ծրագրի իրականացման պայմանները։ Ուզբեկստանի կառավարությունը նախատեսում է նաև ներդրողներին առաջարկել ամբողջությամբ նախապատրաստված արդյունաբերական տարածքներ՝ ենթակառուցվածքներով, անհրաժեշտ թույլտվություններով և փաստաթղթերով։ Այդ համակարգը միջազգային պրակտիկայում հայտնի է plug-and-play անվանումով։ Դրա նպատակը ներդրման ճանապարհին ժամանակի, ծախսերի և վարչարարական խոչընդոտների կրճատումն է։ Առանձնապես խոսուն են համաձայնագրերի բովանդակությունն ու մասնակիցների ընտրությունը։ Wabtec-ի հետ նախատեսվում է երկաթուղային տեխնիկայի և բաղադրիչների արտադրության տեղայնացում։ Valmont Industries-ի մասնակցությամբ զարգանալու են գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաները։ ReElement Technologies-ի, Traxys-ի և Trafigura-ի հետ համագործակցությունը վերաբերում է հանքավայրերի ուսումնասիրությանը, հանքարդյունաբերությանը և հանքային հումքի միջազգային առևտրին։ BlackRock-ի և Citigroup-ի ներգրավումը նախատեսում է ընդլայնել ուզբեկական ընկերությունների մուտքը միջազգային կապիտալի շուկաներ։ Այս նախաձեռնությունների հիմքում ազգային տնտեսական ռազմավարությունն է։ «Ուզբեկստան-2030» ծրագրով նախատեսվում է ՀՆԱ-ն հասցնել 240 միլիարդ դոլարի, ներգրավել ավելի քան 150 միլիարդ դոլարի օտարերկրյա ներդրումներ և վերականգնվող էներգետիկ հզորությունները հասցնել 25 գիգավատի։ Սահմանված են տնտեսական զարգացման ուղղություններ, չափելի նպատակներ և պետական կառավարման առաջնահերթություններ։ Հայաստանի համար գլխավոր խնդիրը տնտեսական քաղաքականության իրականացման կարողությունն է։ Երկիրը վերջին տարիներին միջազգային համագործակցության ընդլայնման նշանակալի հնարավորություններ է ստացել։ Օգոստոսի 8-ի վաշինգտոնյան պայմանավորվածությունները և TRIPP նախագիծը կարող են Հայաստանը ներգրավել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների նոր համակարգում։ Սակայն տարանցիկ նշանակության մեծացումը ինքնաբերաբար չի ապահովելու արդյունաբերության զարգացում և օտարերկրյա ներդրումների աճ։ Անհրաժեշտ են արտադրական նախագծեր, լոգիստիկ ենթակառուցվածքներ, էներգամատակարարման հուսալի համակարգ և ներդրողների համար կանխատեսելի պայմաններ։ Տնտեսագետ Հայկազ Ֆանյանն ուշադրություն է հրավիրել նաև Կենտրոնական Ասիայի հանքային հումքի արտահանման հեռանկարների վրա։ Ամերիկյան ընկերությունների մասնակցությամբ արդյունաբերական ծրագրերը կարող են ավելացնել Անդրկասպյան երթուղիներով փոխադրումների ծավալները։ Հայաստանի համար սա տնտեսական հնարավորություն է։ Սակայն բեռնափոխադրումների նոր հոսքերը սպասարկելու համար անհրաժեշտ է ունենալ մրցունակ ենթակառուցվածք, հստակեցված սակագներ, մաքսային արագ ընթացակարգեր և միջազգային լոգիստիկ ընկերությունների հետ պայմանավորվածություններ։ Տարածաշրջանի մյուս երկրներն արդեն մրցակցում են այդ շուկայի համար։ Հայաստանի կառավարության տնտեսական օրակարգում անհրաժեշտ են կոնկրետ պատասխաններ։ Ի՞նչ արդյունաբերական նախագծեր են առաջարկվել ամերիկյան ընկերություններին։ Ո՞ր պետական մարմինն է համակարգում միջազգային խոշոր ներդրողների հետ աշխատանքը։ Որքա՞ն պատրաստի ներդրումային տարածք ունի Հայաստանը։ Ի՞նչ ծրագրեր են մշակվում TRIPP-ի հնարավոր գործարկման հետ կապված արտադրական և սպասարկման գործունեություն զարգացնելու համար։ Այս հարցերը վերաբերում են պետական կառավարման արդյունավետությանը։ Հայաստանի տնտեսությանն անհրաժեշտ է համակարգ, որն ունակ կլինի նախապես ուսումնասիրել միջազգային շուկաները, բացահայտել ներդրումային հնարավորությունները, մշակել ֆինանսապես հիմնավորված նախագծեր և հետևողականորեն աշխատել դրանց իրականացման ուղղությամբ։ Այս գործառույթները պահանջում են մասնագիտական կարողություններ, գերատեսչությունների համագործակցություն և արդյունքների նկատմամբ պատասխանատվություն։ Սամարղանդի 12 միլիարդ դոլարը դեռ պետք է վերածվի իրական ներդրումների։ Պայմանագրերի կատարումը ժամանակ և հետևողական աշխատանք կպահանջի։ Սակայն Ուզբեկստանն արդեն կարողացել է միջազգային խոշոր ընկերությունների մասնակցությամբ ձևավորել տնտեսական համագործակցության լայն օրակարգ։ Հայաստանն այսօր ունի նման աշխատանքի համար անհրաժեշտ կարևոր նախադրյալներ՝ քաղաքական կապեր Միացյալ Նահանգների հետ, տեխնոլոգիական ներուժ, կրթված մասնագետներ և տարածաշրջանային հաղորդակցություններին մասնակցելու նոր հեռանկար։ Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության գլխավոր քննությունը լինելու է այս հնարավորությունների գործնական օգտագործումը։ Միջազգային պայմանավորվածությունների հաջողությունը պետք է չափվի ներդրված կապիտալով, գործող ձեռնարկություններով, արտահանմամբ և աշխատատեղերով։ Առանց այդ արդյունքների դիվանագիտական ձեռքբերումների տնտեսական արժեքը կմնա սահմանափակ։ Սամարղանդի համաձայնագրերը Հայաստանի կառավարության առաջ շատ կոնկրետ հարց են դնում։ Ի՞նչ նախագծերով է Հայաստանը պատրաստվում մասնակցել տարածաշրջանում ձևավորվող տնտեսական նոր համակարգին, և ե՞րբ են այդ նախագծերը ներկայացվելու միջազգային ներդրողներին։
