Համաշխարհային տնտեսության ուժային քարտեզը փոխվում է։ Երկար ժամանակ պետությունների ազդեցությունը պայմանավորված էր նավթով, գազով, երկաթուղիներով և առևտրային ճանապարհների նկատմամբ վերահսկողությամբ։ Այսօր ռազմավարական նշանակություն են ձեռք բերում հաշվողական հզորությունները, արհեստական բանականությունը և տեխնոլոգիական գիտելիքը։ Տվյալների կենտրոնները դառնում են տնտեսական զարգացման կարևոր ենթակառուցվածքներ, իսկ առաջատար տեխնոլոգիաների հասանելիությունը՝ պետությունների մրցունակության և անկախության պայմաններից մեկը։ Այս փոփոխությունները նոր հնարավորություններ են ստեղծում նաև Հայաստանի համար։ Հոկտեմբերի 23-ին NVIDIA-ի հիմնադիր և ղեկավար Ջենսեն Հուանգը այցելել է Ղազախստան, հանդիպել նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևին և ծանոթացել երկրի արհեստական բանականության ենթակառուցվածքներին։ Ավելի վաղ ընկերության փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանը խոսել էր Հայաստանի և Ղազախստանի՝ արհեստական բանականության տարածաշրջանային կենտրոններ դառնալու հնարավորության մասին։ Միաժամանակ NVIDIA-ն Հայաստանում մասնագետ է փնտրում ԱՊՀ երկրների տեխնոլոգիական համայնքի հետ աշխատանքը համակարգելու համար։ Աշխարհի առաջատար տեխնոլոգիական ընկերություններից մեկը Հայաստանը դիտարկում է տարածաշրջանային գործունեության կազմակերպման իր ծրագրերում։ Հրապարակված հաստիքը դեռ տարածաշրջանային կենտրոնակայան ստեղծելու որոշում չէ, սակայն արդեն գործնական նշանակություն ունի։ Հայաստանը հայտնվում է մի համագործակցության շրջանակում, որի զարգացումը կարող է ազդեցություն ունենալ ամբողջ տարածաշրջանի տնտեսական հարաբերությունների վրա։ Այս զարգացումը կարևոր է նաև տարածաշրջանում տնտեսական և քաղաքական ազդեցության հարաբերակցության փոփոխության տեսանկյունից։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ռուսաստանը պահպանեց հետխորհրդային տարածքի տնտեսական հարաբերությունների նկատմամբ ազդեցության բազմաթիվ լծակներ։ Էներգամատակարարումը, երկաթուղիները, աշխատանքային միգրացիան և առևտրային կապերը տասնամյակներ շարունակ ամրապնդում էին Մոսկվայի կենտրոնական դերը։ Տնտեսական կախվածությունը հաճախ ուղեկցվում էր արտաքին քաղաքական ընտրությունների սահմանափակմամբ։ Հայաստանի համար այդ համակարգի հետևանքները հատկապես տեսանելի են էներգետիկայի, տրանսպորտի և ռազմավարական ենթակառուցվածքների կառավարման ոլորտներում։ Արհեստական բանականության զարգացումը հնարավորություն է տալիս կառուցելու տնտեսական հարաբերությունների այլ համակարգ։ Ամերիկյան տեխնոլոգիաները, Հայաստանի մասնագիտական ներուժը և Կենտրոնական Ասիայի ներդրումային հնարավորությունները կարող են ստեղծել համագործակցության նոր ուղիներ։ NVIDIA-ի հետաքրքրությունն առայժմ այս գործընթացի սկզբնական նշաններից է։ Սակայն նույնիսկ այդ հանգամանքը կարևոր է մի տարածաշրջանի համար, որի տնտեսական կապերը երկար ժամանակ ձևավորվել են մեկ գերիշխող կենտրոնի շուրջ։ Հայաստանի գլխավոր առավելությունն այս մրցակցության մեջ մարդկային ներուժն է։ Երկիրն ունի ինժեներական կրթության ավանդույթներ, ծրագրավորման զարգացած համայնք և միջազգային տեխնոլոգիական շուկաների հետ կայացած կապեր։ Թումոյի կրթական մոդելի տարածումն աշխարհի տարբեր երկրներում հայկական գիտելիքի միջազգային պահանջարկի խոսուն օրինակ է։ Հայաստանում զարգացող հաշվողական ենթակառուցվածքները կարող են այս ներուժին հաղորդել անհրաժեշտ արդյունաբերական հենք։ Սակայն տեխնոլոգիական կենտրոն դառնալը պահանջում է հետևողական պետական քաղաքականություն։ Հուսալի և մատչելի էներգամատակարարումը, արագ կապը, որակյալ կրթությունը, ներդրումների պաշտպանությունն ու կանխատեսելի օրենսդրությունը նույնքան կարևոր են, որքան միջազգային ընկերությունների հետաքրքրությունը։ Արհեստական բանականության տնտեսությունը պահանջում է մեծ կապիտալ, երկարաժամկետ ներդրումներ և մասնագիտական կարողությունների շարունակական զարգացում։ Հայաստանը պետք է կարողանա միջազգային ընկերությունների ներկայությունը կապել տեղական գիտության, համալսարանների և արտադրության զարգացման հետ։ Այս առումով հետաքրքիր հեռանկար ունի նաև Ղազախստանի հետ համագործակցությունը։ Կենտրոնական Ասիայի խոշորագույն տնտեսություններից մեկն ունի էներգետիկ ռեսուրսներ, ներդրումային հնարավորություններ և թվային ենթակառուցվածքները զարգացնելու հավակնություն։ Հայաստանը կարող է առաջարկել ինժեներական գիտելիք, ծրագրային լուծումներ և միջազգային մասնագիտական կապեր։ Նման համագործակցությունը կարող է ամրապնդել Հայաստանի մասնակցությունը տարածաշրջանային տեխնոլոգիական նախագծերին և ընդլայնել տնտեսական գործընկերների շրջանակը։ Սա անմիջականորեն առնչվում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությանը։ Երկրի անվտանգությունը կախված է նաև տնտեսության կառուցվածքից, միջազգային շուկաների հասանելիությունից և ռազմավարական ենթակառուցվածքների նկատմամբ սեփական վերահսկողությունից։ Տեխնոլոգիական ոլորտի զարգացումը կարող է նպաստել ավանդական տնտեսական կախվածությունների աստիճանական նվազեցմանը։ Այդ նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ են ներդրումների բազմազանեցում, նոր շուկաներ և սեփական արտադրական կարողություններ։ NVIDIA-ի վերջին քայլերը ցույց են տալիս միջազգային տնտեսության մի ուղղություն, որից Հայաստանը կարող է իրական օգուտ ստանալ։ Հաջողությունը կախված է պետության կարողությունից՝ առանձին նախաձեռնությունները կապելու երկարաժամկետ զարգացման ծրագրի հետ։ Փոքր պետությունների տնտեսական պատմությունը ցույց է տալիս, որ աշխարհում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են մեծացնել նրանց միջազգային դերն ու հնարավորությունները։ Դրա համար անհրաժեշտ է ժամանակին ճանաչել նոր պահանջարկը, ներդրումներ կատարել սեփական առավելությունների մեջ և ամրապնդել կապերը համաշխարհային տնտեսության առաջատար կենտրոնների հետ։ Հայաստանի համար առաջիկա տարիների գլխավոր խնդիրը միջազգային տեխնոլոգիական հետաքրքրությունը կայուն ներդրումների, գիտական զարգացման և բարձրարժեք արտադրության հիմք դարձնելն է։ Այդ ճանապարհով երկիրը կարող է մեծացնել իր տնտեսական կշիռը, ընդլայնել արտաքին քաղաքական հնարավորությունները և ամրապնդել պետական ինքնուրույնությունը։
