Եվրոպայում փոխվում է քաղաքական ուժերի հարաբերակցությունը։ Թուլանում են Ռուսաստանի հետ սերտ կապեր պահպանած և տարիներ շարունակ եվրոպական քաղաքականության վրա ազդեցություն ունեցած առաջնորդների դիրքերը։ Հունգարիայում Վիկտոր Օրբանի պարտությունից վեց ամիս անց իշխանությունը կորցնում է Սերբիայի քաղաքական կյանքի մեկ այլ ծանրքաշային՝ Ալեքսանդր Վուչիչը։ Հոկտեմբերի 25-ի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում նախկին նախագահի գլխավորած կոալիցիան պարտվել է ուսանողական շարժման աջակցությունը վայելող ուժին։ Վուչիչն արդեն ընդունել է պարտությունը։ Նրա նախնական գնահատմամբ՝ հաղթողները կստանան 135–140 մանդատ, իսկ իր քաղաքական ճամբարը՝ շուրջ 105։ Վերջնական արդյունքները դեռ չեն հրապարակվել։ Վուչիչը սեպտեմբերին հրաժարական էր տվել նախագահի պաշտոնից՝ ընտրություններում հաղթելու և կառավարությունը գլխավորելու հաշվարկով։ Նա ցանկանում էր նոր մանդատով ամրապնդել իր իշխանությունը։ Քաղաքական այս խաղադրույքն ավարտվեց պարտությամբ։ Սերբիայում շուրջ տասնչորս տարի իշխած համակարգը չդիմացավ հասարակության կուտակված դժգոհությանը։ Ամեն ինչ սկսվեց 2024 թվականի նոյեմբերին Նովի Սադի երկաթուղային կայարանի ծածկի փլուզումից, որը խլեց 16 մարդու կյանք։ Դժբախտությունը բացահայտեց պետական կառավարման, շինարարական վերահսկողության և կոռուպցիայի շուրջ տարիներով կուտակված խնդիրները։ Ուսանողական բողոքը տարածվեց ամբողջ երկրով։ Վուչիչի իշխանությունը, իր վերահսկողության տակ պահելով պետական կառավարման առանցքային կառույցներն ու լրատվամիջոցների զգալի մասը, չկարողացավ դիմակայել ուսանողական շարժման շուրջ ձևավորված համաժողովրդական դժգոհությանը։ Օրբանի և Վուչիչի պարտությունները կարևոր են նաև Եվրոպայի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռության տեսանկյունից։ Երկուսն էլ կարողացել էին օգտվել Եվրոպական միության ներքին տարաձայնություններից, Ռուսաստանի հետ հարաբերություններից և Չինաստանի տնտեսական ներկայությունից։ Բուդապեշտն ու Բելգրադը տարբեր կարգավիճակ ունեին եվրոպական համակարգում, սակայն նրանց առաջնորդների քաղաքական հաշվարկները հաճախ համընկնում էին։ Նրանք ձգտում էին առավելագույն օգուտ քաղել մրցակցող ուժային կենտրոնների հարաբերություններից՝ պահպանելով անձնական իշխանության լայն հնարավորությունները։ Օրբանի Հունգարիան տարիներ շարունակ խոչընդոտում էր Ռուսաստանի նկատմամբ եվրոպական միասնական քաղաքականության որոշ նախաձեռնություններ։ Վուչիչի Սերբիան շարունակում էր խուսափել Մոսկվայի դեմ պատժամիջոցներից՝ միաժամանակ բանակցելով Եվրամիության հետ անդամակցության շուրջ։ Այս քաղաքականության հիմքում կար պարզ հաշվարկ. աշխարհաքաղաքական հակասությունները կարող էին ապահովել տնտեսական արտոնություններ, ներդրումներ և դիվանագիտական ազդեցություն։ 2026 թվականը լրջորեն խարխլեց այդ հաշվարկների քաղաքական հիմքը։ Այս զարգացումն առանձնահատուկ նշանակություն ունի Ադրբեջանի համար։ Իլհամ Ալիևը եվրոպական քաղաքականության մեջ ուներ երկու ազդեցիկ գործընկեր՝ Օրբանին և Վուչիչին։ Նրանց հետ հարաբերությունները հիմնված էին անձնական վստահության, էներգետիկ շահերի և փոխադարձ քաղաքական աջակցության վրա։ Հունգարիան Ադրբեջանի կարևոր գործընկերն էր Եվրամիության ներսում։ Բուդապեշտը մասնակցում էր ադրբեջանական էներգակիրները եվրոպական շուկաներին կապող նախաձեռնություններին և հետևողականորեն զարգացնում հարաբերությունները Բաքվի հետ։ Սերբիայի հետ համագործակցությունն ընդգրկում էր գազամատակարարումը, ռազմական արդյունաբերությունը և ռազմավարական ենթակառուցվածքները։ Այս տարվա փետրվարին Ալիևն ու Վուչիչը Բելգրադում նախագահեցին երկկողմ ռազմավարական գործընկերության խորհրդի առաջին նիստը։ Սեպտեմբերին ստորագրվեց Նիշում համատեղ գազային էլեկտրակայան կառուցելու բաժնետիրական համաձայնագիրը։ Այդ հարաբերությունները Բաքվին տալիս էին լրացուցիչ քաղաքական հնարավորություններ։ Օրբանի միջոցով Ադրբեջանը կարողանում էր անմիջական կապ պահպանել Եվրամիության որոշումների վրա ազդող կառավարության հետ։ Վուչիչի միջոցով ամրապնդում էր իր ներկայությունը Բալկաններում։ Ալիևի համար Օրբանն ու Վուչիչը կարևոր քաղաքական գործընկերներ էին։ Իրենց երկրներում կենտրոնացնելով իշխանության հիմնական լծակները՝ նրանք կարողանում էին ազդել եվրոպական քաղաքական որոշումների վրա և միջազգային հակասություններն օգտագործել Բաքվի շահերին համահունչ։ Այժմ այդ կապերի քաղաքական հենարանները թուլացել են։ Պետությունների միջև էներգետիկ և տնտեսական պայմանավորվածությունները, բնականաբար, շարունակելու են գործել, սակայն Ալիևը կորցնում է երկու առաջնորդների անձնական իշխանության վրա հիմնված քաղաքական առավելությունները։ Բաքվի համար սա կարևոր փոփոխություն է։ Ադրբեջանական դիվանագիտությունը երկար տարիներ զգալի նշանակություն է տվել ազդեցիկ ղեկավարների հետ անձնական հարաբերություններին։ Այդ քաղաքականությունն արդյունք էր տալիս հատկապես այն երկրներում, որոնց արտաքին քաղաքականությունը մեծապես պայմանավորվում էր առաջնորդների որոշումներով։ Եվրոպայում իշխանափոխությունների նոր ալիքը ցույց է տալիս նման կապերի սահմանափակությունը։ Այսպիսով, Մոսկվան կորցնում է Եվրոպայում իր հետ սերտ հարաբերություններ պահպանած երկու ազդեցիկ առաջնորդների իշխանական դիրքերը։ Ալիևն էլ զրկվում է եվրոպական քաղաքական դաշտում իր ամենահուսալի անձնական գործընկերներից երկուսի աջակցությունից։ Հայաստանի համար այս զարգացումները կարևոր են հատկապես Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների և եվրոպական դիվանագիտության տեսանկյունից։ Երևանի արտաքին քաղաքականությունը պետք է հաշվի առնի Բուդապեշտում և Բելգրադում տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Նոր կառավարությունների հետ հարաբերությունների զարգացումը կարող է ընդլայնել Հայաստանի հնարավորությունները եվրոպական կառույցներում, էներգետիկ համագործակցության և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերում։ Սակայն այդ հնարավորությունները պահանջում են հետևողական աշխատանք։ Հայաստանի շահերի պաշտպանությունը պետք է ամրապնդվի պետական ինստիտուտների, տնտեսական կապերի և միջազգային պայմանավորվածությունների միջոցով։ Օրբանի և Վուչիչի պարտություններն այս առումով նաև ավելի լայն պատմական հիշեցում են։ Եվրոպայի քաղաքական զարգացումը շարունակվում է հասարակությունների ներսում։ Երկար տարիներ անփոխարինելի համարվող առաջնորդները հեռանում են, նրանց կառուցած համակարգերը կորցնում են ազդեցությունը, իսկ արտաքին դաշնակիցները ստիպված են վերանայել իրենց հաշվարկները։ Բաքվում ևս ստիպված են լինելու հաշվի նստել այդ իրողության հետ։ Եվրոպայի քաղաքական քարտեզի վրա Ալիևի երկու վստահելի գործընկերներն արդեն պարտվել են ընտրություններում։ Նրանց հեռանալով ավարտվում է նաև ադրբեջանական արտաքին քաղաքականության համար շահավետ մի ժամանակաշրջան։ Աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը կարելի է երկար պահպանել իշխանության միջոցով։ Ժողովրդի քվեն, սակայն, ի վերջո կարող է փոխել նաև ամենահուսալի թվացող միջազգային հաշվարկները։
